مفاهیم انتزاعی در خدمت تربیت دینی

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، علیرضا آزاد، عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، شامگاه گذشته، ۲۲ اردیبهشت‌ماه، در جلسه تفسیر کاربردی قرآن کریم که به ‌صورت مجازی برگزار شد، با اشاره به آیه ۱۳ سوره لقمان، اظهار کرد: یک مورد از موارد کاربستی حاصل از تحلیل شرک، توان ادراک انتزاعی است و بخشی از مفاهیم انضمامی، عینی و مادی و برخی انتزاعی و ذهنی هستند.

الهیات و درک انتزاعی

وی افزود: در الهیات با مضامین انتزاعی بسیاری سر و کار داریم، مفاهیمی همچون ایمان و خدا از این دست مفاهیم هستند. البته آثار آن‌ها را می‌توانیم ببینیم، بسیاری از آنچه به‌عنوان عقاید نام می‌بریم از جمله ادراک انتزاعی هستند.

آزاد ادامه داد: کارکردهای مغزهای گوناگون در برابر مفاهیم انتزاعی متفاوت است، چنان که در رابطه با ادراک انضمامی نیز چنین تفاوتی میان مغزها هست، ذهن انسان‎ها باید به میزان مشخصی از درک مفاهیم انتزاعی برسد تا بتواند خدای مجرد را تا حدی درک کند و بپرستد، یک کودک از مفاهیم بزرگی مانند خداوند درکی نخواهد داشت.

عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی اظهار کرد: اینکه انسان‌ گذشته خدای مجرد را برنمی‌تافت نیز باعث شد به شرک و بت‌پرستی رو بیاورد و نمادهای انضمامی را جایگزین نمادهای انتزاعی کند و این مورد را می‌توان به عدم تکامل مناسب مغز و تصور ذهنی و البته عدم تکامل اجتماعی مربوط دانست.

آزاد با بیان اینکه تمرین‌های ذهنی در کارکرد مغز تأثیرگذار است، تصریح کرد: در گذشته به هر دلیلی درک انتزاعی مردم ضعیف بوده و باعث می‌شد که به سمت شرک میل پیدا کنند، امروزه مردم به‌واسطه رشد معلومات و فضای دیجیتال به شدت نسبت به مردم گذشته به درک انتزاعی وسیع‌تری دست پیدا کرده‌اند و این کمک می‌کند که مفاهیم دینی و متافیزیکی را بهتر درک کنند.

رشد ذهن انتزاعی در فرزندان

وی افزود: یکی از راه‌های کمک به درک دین و کنار گذاشتن شرک، آموزش مفاهیم انتزاعی است، صرف اینکه به فرزند خود بگوییم نماز بخواند و روزه بگیرد کافی نیست باید سعی کنیم ذهن انتزاعی او را رشد بدهیم. ما با تعمیق مفاهیم انتزاعی در ذهن فرزندان خود می‌توانیم فضا را برای پذیرش مفاهیم و آموزه‌های دینی و برای پذیرش باورهای الهی آماده کنیم و ریاضیات را در خدمت الهیات قرار دهیم و در این میان بخش‌هایی از ریاضی می‌تواند به درک مفاهیم دینی کمک کنند.

عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی گفت: اگر می‌خواهیم به فرزند خود بگوییم شرک به خدا نداشته باش، معنایش این است که به رشد درک انتزاعی او کمک کنیم، اگر بتوانیم چنین کاری انجام دهیم، به تربیت دینی او کمک کرده‌ایم. البته چنان نیست که اگر کسی درک انتزاعی مناسبی ندارد دیگر دین‌دار نیست، بحث از مفاهیم انتزاعی به معنای درک بهتر فرد است، گذشتگان خدای عینی می‌خواستند که حس شود و با او حرف بزنند.

این مدرس دانشگاه با اشاره به رفتارهای قوم بنی اسرائیل در مقابل تبلیغ حضرت موسی(ع) گفت: آنان دلشان می‌خواست که خدا را در یک صورت ببینند و نمی‌توانستند با خدا مجرد و غیرمادی ارتباط برقرار کنند، موسی به آنان می‌گفت: «شما خیلی نادان هستید»، در مسئله ساخت گوساله سامری، آن‌ها خدایی برای خود ساختند که گوش و چشمانشان را پر می‌کرد.

آزاد با بيان اينكه قدرت انسان‌ها در درک مفاهیم انتزاعی در طول تاریخ رشد داشته است، تأکید کرد: بسیاری از آنانی که می‌گویند خدا را می‌پرستیم، در عمل شکلی را در ذهن خود تصویر می‌کنند و آن را می‌پرستند و خدا را در قالب‌های بشری می‌بینند.