نقش حضرت زینب(س) در مدیریت بحران دوران اسارت

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، ارزش‌های حاکم در سازمان و بافت فرهنگی جامعه‌ای که سازمان در آن به فعالیت می‌پردازد در تشخیص مسائل بحرانی و مدیریت بحران و میزان موفقیت مدیران می‌تواند مؤثر باشد. با توجه به این‌که نظام ارزشی جوامع اسلامی با نظام ارزشی سایر جوامع متفاوت است، الگوهای تشخیص بحران، شیوه‌های مدیریت خاص خود را می‌طلبد که بتوان با استفاده از آن الگوها بحران‌های پیش‌روی سازمان‌های اسلامی را شناخت و با حفظ ارزش‌های اسلامی، آن را مدیریت و از بروز بحران‌های جدید جلوگیری کرد.

معصومان علیهم‌السلام و بزرگان دین به‌عنوان مدیران فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و دینی جامعه اسلامی با بحران‌های متعددی مواجه بوده‌اند و با تشخیص به هنگام و درست و مدیریت صحیح آن‌ها، جامعه اسلامی را از خطر انحطاط نجات داده‌اند. برای بررسی این مسئله مطالعه موردی بر سیره حضرت زینب(س) به‌عنوان یک زن از خاندان رسالت در دوران اسارت، به دلیل خاص بودن واقعه و شکل‌گیری بحرانی جدید در پیشروی تاریخ تشیع، آن هم با محوریت سیاسی ـ مذهبی، از اهمیت خاصی برخوردار است و می‌تواند الگوی مناسبی برای مدیران جامعه باشد.

به نظر می‌رسد که اسارت و نحوه عبور از آن، بحرانی فرعی است و بحران اصلی، تحریف تاریخ عاشورا، تاریخ تشیع، اهداف قیام امام حسین(ع)، مقبول واقع شدن خلافت بنی‌امیه، نامشروع جلوه یافتن حاکمیت اهل بیت‌(ع) و تلاش دشمنان در نابودی حکومت مبتنی بر ولایت الهی است. حضرت زینب(س) در دوران اسارت با یک بحران سیاسی ـ مذهبی یا یک فتنه مواجه بوده است. بحران اصلی در این دوران، تحریف نهضت حسینی، منحرف کردن اذهان عمومی و عدم تشخیص حق و باطل است.

اسارت و شرایط ناگوار ایشان از مسائل فرعی است؛ بنابراین، آن حضرت به یاری ایمان به هدف، شناخت دشمن و اهداف سیاسی و اجتماعی وی، با داشتن ویژگی‌های شخصیتی بی‌نظیر و بصیرت کامل توانست این بحران را به‌خوبی مدیریت کند و اسلام را از خطر سقوط نجات و حق و باطل را به مردم نشان دهد و مردم را از جهل و غفلت سیاسی ـ مذهبی برهاند.

بحران‌شناسی آن حضرت موجب شد که اقدامات مناسب و به موقعی را در طول اسارت انجام دهد و تهدیدها را به فرصت تبدیل کند. پیامبر(ص) و ائمه(ع)، قبل از وقوع این بحران، پیش‌بینی‌های لازم را انجام داده بودند و حضرت زینب(س) در دوران اسارت آن را تکمیل کرد. به نظر می‌رسد که انتساب حضرت زینب(س) به خاندان رسالت و برخورداری از شرافت خانوادگی، شأن معنوی، رسالت دینی، ایمان به هدف، یقین به آخرت و امدادهای الهی، دشمن‌شناسی، تبیین علمی و منطقی از حقانیت، شجاعت، صبر و استفاده از مشاوره‌های امام سجاد(ع)، از عوامل تعیین‌کننده موفقیت ایشان در عبور از بحران‌های اصلی و فرعی هستند.

بنابراین، ایشان برای انجام رسالت خود به جهل، بی‌بصیرتی خواص و مردم، تهدید و ارعاب، تبلیغات روانی دشمن با معرفی خروج امام از دین، توجیه از طریق ترویج تفکر ارجاء، اسارت و سختی‌های آن، توجه داشته و با بینشی مبتنی بر معرفتی الهی به مدیریت بحران پرداخته است.

حضرت زینب(س) به‌عنوان یک مدیر موفق در دوران اسارت و با بهره‌گیری از مشاوره امام سجاد(ع) و با موضع‌گیری‌های سلبی و ایجابی، بحران سیاسی و مذهبی پیش‌آمده را به فرصت تبدیل کرد و الگوی موفقی از مدیریت بحران را برای زنان مسلمان در آینده به‌جا گذاشت. ایشان با تولید پیام‌های الهام گرفته از دین مبین اسلام و استفاده از ماجرای عاشورا به‌عنوان رسانه، پیام‌های ناب شیعه را به گوش جهانیان رساند و با بیان ابعاد فاجعه عاشورا موجب بیداری مردم شد.

همچنین وی با مدیریت موفق خود توانست اندیشه سیاسی شیعه در حمایت از ولایت و نفی حکومت ظلم را گسترش دهد. تمایز این نوع مدیریت، با دیگر مدیریت‌های سیاسی و مذهبی، در متکی بودن آن بر تقوای الهی و بهره‌گیری از مشاوره معصوم است. زیرا آنان با توجه به برخورداری از علم الهی، با نیازسنجی و تصمیم متناسب، می‌‌توانند راهکارهای درست را تبیین و اجرا کنند.

منابع:

مقرم، عبدالرزاق. (1426 ق). مقتل الحسین علیه السلام. بیروت: مؤسسه الخرسان

وردی‌نژاد، فریدون، بهرامی رشتیانی، شهلا. (1388). مدیریت بحران و رسانه‌ها. تهران: سمت.

فصلنامه علمی پژوهشی زن و فرهنگ؟ سال هشتم، شماره 31، بهار 1396