بررسی تأثیر دینداری و سرمایه تحصیلی بر رفتارهای دینی زنان در آموزش عالی

به گزارش ایکنا، نشست نقد و بررسی کتاب «آموزش عالی و تحولات فرهنگی – اجتماعی زنان» به همت مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم به صورت مجازی با حضور لیلا فلاحتی، گردآورنده کتاب؛ صدیقه شکوری‌راد، فعال زنان و نسیم‌السادات شریعت پناهی، پژوهشگر این حوزه، برگزار شد.

در ابتدای این نشست لیلا فلاحتی با اشاره به اینکه پنج دهه است که بحث زنان در آموزش عالی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، گفت: کشورهای مختلف دنیا فرصت داشته‌اند که زنان حضور پررنگ‌تری از مردان در آموزش عالی داشته باشند. شاید این امکان‌ برخی را به این فکر فروبرده است که زنان و مردان از حقوق و موقعیت‌های برابری برخوردار شوند. در ایران هم به تأسی از کشورهای دیگر و فرصت‌هایی که دانشگاه آزاد در موازات دانشگاه‌های دولتی ایجاد کرد این دسترسی بیشتر شد.

فلاحتی تصریح کرد: در این رابطه همچنان این پرسش باقی ماند که آیا این فرصت کیفیت دارد؟ در این راستا بحث عدالت آموزشی همیشه برای من جذاب بوده است و این فرصت را نداشته‌ایم که ارزیابی مستند و مستدلی از داده‌ها داشته باشیم. بعد از دهه هشتاد که این فرصت‌ها فراهم شد حضور زنان در آموزش عالی افزایش یافت، چون نگران اثرات حوزه زنان در آموزش عالی بود شاهد استقرار سیاست‌هایی در آموزش عالی بودیم. تا جایی که امروزه زنانه شدن رشته‌های علوم پایه را شاهدیم. این تغییرات این نگاه را در من ایجاد کرد که مطالعات زنان از فقر کلی در رنج است و یکی از این کمبودها، مطالعات روندها بود.

وی افزود: در این کتاب تلاش کردم که از رویکرد افراد مختلف استفاده کنم. زنان در آموزش عالی را در چند بعد مورد بررسی قرار داده‌ام. مقاله اول نقش دانشگاه آزاد را در توسعه عدالت اجتماعی نشان می‌دهد. در مقاله دیگر نشان داده می‌شود که زنان چگونه از بستر سنتی به سوی بستر مدرن حرکت می‌کنند. بحث دیگر تأثیر این فضا در سرمایه اجتماعی زنان بود. آیا این تحولات بر سرمایه اجتماعی زنان اثر دارد؟ بحث اینکه چگونه دینداری و سرمایه تحصیلی روی رفتارهای دینداری زنان در آموزش عالی تأثیر می‌گذارد. در مقاله‌ای دیگر بحث ابعادی که تحصیلات زنان می‌تواند بر توسعه داشته باشد و آیا تحصیلات زنان توانسته است بر توسعه جامعه تأثیر بگذارد آمده است.

عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی یادآور شد: ابعادی که تحصیلات زنان بر توسعه می‌تواند داشته باشد، آیا تحصیلات زنان توانسته است بر توسعه و جامعه تأثیر بگذارد؟ در بخش دیگری این مسئله در زمینه سیاسی نشان داده شده؛ یعنی با افزایش تحصیلات زنان تحولی در مشارکت‌های سیاسی رخ نداده است و عملاً زنان در حاشیه هستند. در بحث اقتصادی نشان می‌دهد که عملاً به خاطر انسداد بازار کار، زنان تحصیل‌کرده نمی‌توانند وارد بازار کار شوند. فناوری نوین چه فرصت‌هایی را ایجاد کرد تا بتوانند مشارکت‌ چندبعدی داشته باشند این فضا محدود است. به هر ترتیب آموزش عالی بستری بوده که زنان در آن رشد کرده‌اند، اما انسداد در بخش‌های مختلف این ذهنیت را در زنان ایجاد کرده است که به فکر تغییر و مهاجرت باشند.

دیگر سخنران این نشست صدیقه شکوری‌راد، فعال حوزه زنان، با اشاره به کتاب مورد بحث گفت: این اثر کتابی جامع است که متخصصان حوزه‌های مختلفی در نگارش آن دخالت داشته‌اند و این موضوع از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. گسترش حضور زنان آموزش عالی به قبل از دهه شصت برمی‌گردد و در این حوزه به جایی رسیدیم که تعداد زنان از مردان بیشتر شد. شاید بتوان وضعیتی را که ایران در ابتدای دهه هشتاد پیدا کرد متأثر از همین موضوع دانست و الان کم شده است.

وی افزود: مشابهتی در ایران و خارج از ایران و به طور خاص در آمریکا می‌بینیم که نکته مهمی است. به هر حال اینکه زنان مشارکتشان در آموزش عالی بیشتر شود و از مزایای آن برخوردار باشند، متأثر از سیاست‌هایی بود که در دهه‌های قبل اتخاذ شده بود. حدود سال هشتاد در وزارت علوم بنای مطالعات زنان را گذاشتیم و با تلاش دکتر ابراهیم‌آبادی الان رشته مطالعات زنان را در پژوهشکده داریم. در بحث آموزش عالی و نقش آن در تحولات کار شده است. چه‌بسا این فعالیتها بیشتر کمی و کمتر کیفی هستند. در این کتاب سعی شده است که رویکردش کیفی باشد. از نظر شکل ظاهری معقول و مقبول است، اما مانند آثار دیگر اشکالات ویرایشی و چاپی دارد که بسیار کم است.

شکوری‌راد تصریح کرد: در ابتدای مقالات این کتاب نام همکاران نیامده است و معمولاً در این گونه آثارمی‌آید. مطالب این اثر به ترتیبی که در مقدمه ذکر شده است نیست بهتر بود این ترتیب اعمال می‌شد تا خواننده با دیدن فهرست، اطلاعاتی را از موضوع کتاب به دست می‌آورد. عنوان مقاله‌ای در مقدمه آمده که درباره بررسی جنبه‌های دینی زنان است، اما در کتاب وجود ندارد. مقالاتی که آمده عمدتاً از روش کیفی استفاده شده است که می‌تواند برای دانشجویان مفید باشد. نگاه تاریخی تدوین تحولات زنان در ایران می‌تواند مبنای خیلی خوبی برای اثر باشد و اینکه سیاست‌های اتخاذشده در عمل چه نتایجی داشته است جای کار بیشتری دارد.

این فعال زنان یادآور شد: توجهی که در سطح فردی شده به کتاب غنا بخشیده است و علی‌رغم تمام مزایایش به نظر می‌رسد که مخاطبان خاصی دارد. برای اینکه بتوانیم از مزایای این کتاب استفاده کنیم، باید تغییر را در مسیر جامعه ایجاد کنیم و این مباحث را در سطح جامعه ببریم و مخاطبان بیشتری را در نظر بگیریم.

نسیم‌السادات شریعت‌پناهی، پژوهشگر حوزه زنان، در ادامه این نشست با اشاره به ساختار کتاب گفت: کتاب از دوازده مقاله تشکیل شده است که می‌توانست به سه بُعد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی تقسیم شود. در بحث فرهنگی دو مقاله وجود دارد دو مقاله هم در بعد فردی یا دستاوردهای فردی وجود دارد که به تجربه زنان در آموزش عالی پرداخته است. در چینش مقالات سعی شده است که همه ابعاد دیده شود، نکته مثبتی که دکتر شکوری راد مطرح کردند این است که یازده مقاله از اینها از روش کیفی استفاده شده است. سعی شده است که از مصاحبه و... استفاده شده و حضور زنان و آموزش عالی را بررسی کرده است.

وی افزود: بحث حمایت‌های اجتماعی از زنان دانش آموخته است که جا دارد بیشتر به آن پرداخته شود. در یک مقاله به بحث سیاست‌گذاری به صورت محدود پرداخته شده است و در مقالات دیگر به آنها پرداخته شده است. در مقاله اول آمده است علاوه بر اینکه مسیر تحول دانشجویان در دانشگاه‌ها صعودی بوده است اما نتوانسته است موجب حضور زنان در بعد کار شود و نتیجه گرفته است که نیازمند سیاست‌گذاری هستیم در همه مقالات از بحث سیاست‌گذاری هدفمند در حوزه زنان و برای حمایت از زنان خالی است.

شریعت پناهی یادآور شد: مقاله سوم تلاش می‌کند که زنان نقش تعادل‌محور پیدا کنند. یافته‌ها نشان می‌دهد که افزایش تحصیلات باعث کاهش سرمایه اجتماعی می‌شود. گسترش گسست‌های ادامه تحصیل برای زنان دانشجو نقش دوگانه برای آنها ایجاد می‌کند و تحصیلات باعث جرئت‌‌ورزی آنان می‌شود.