تبلیغ، مسئلهای که هنوز به درستی تدوین نشده است
رئیس اندیشکده بینالمللی المصطفی(ص) گفت: تبلیغ، مسئلهای است که هنوز به درستی تدوین نشده و در این صورت نمیتوان این مسئله را عملیاتی و اجرایی کرد و در این مسیر ابتدا باید این مقوله به صورت علمی روشسازی و مبناگذاری شود تا در ادامه بتوان قدمی رو به جلو برداشت.
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، حجتالاسلام والمسلمین محمدعلی میرزایی، رئیس اندیشکده بینالمللی المصطفی(ص)، امروز 18 آبانماه در پنجمین پیشنشست علمی کنفرانس علمی بینالمللی تبلیغ جهانی دین با موضوع «الزامات تبلیغ بینا تمدنی با تکیه بر عامل جهانشناسی» که به همت دانشگاه بینالمللی اهل بیت(ع) و با همکاری جامعةالمصطفیالعالمیه خراسان به صورت مجازی برگزار شد، اظهار کرد: مسئله تبلیغ حتی در غیر تمدنی خود و به نوعی در مواجهه با جوانان همسایه و ملت خود که هم قوم و هم زبان هستیم، باز هم یک مسئله توسعه یافته نیست چه بسا که بخواهیم صحبت از تبلیغ بینالمللی و بینا تمدنی که یک مقوله تازهای است، داشته باشیم. پس بهتر است سقف مطالبات و انتظارات خود را متواضعانهتر و محدودتر تعریف کنیم که باعث نشود فردی در این مقوله شعار دهد و فرد دیگری نسبت به این موضوع احساس نومیدی کند.
وی عنوان کرد: البته درست است که ما باید در طرحهای بینادین و کلان نگاهی آرمانی داشته باشیم، اما از طرفی نیز باید واقعیت را بپذیریم و از حالت ایده آلگرایی و آرمانگرایی خارج شویم و همواره در نقشهریزی و طرح عملیاتی نیز واقعی فکر کنیم و امکانات، نیروی انسانی و روشهای فعلی خود را ببینیم و با توجه به آنها اقدام کنیم.
رئیس اندیشکده بینالمللی المصطفی(ص) گفت: در واقع به نظر میرسد که مسئله تبلیغ، مقولهای است که ما هنوز تدوین نکردهایم چه برسد به اینکه این مقوله را بخواهیم عملیاتی و اجرایی کنیم که البته من طرفدار این طرح هستم، منتهی باید این مقولههای علمی را به صورت علمی مقدمهچینی، روشسازی و مبنا گذاری کرد تا بتوانیم قدمی رو به جلو برداریم.
میرزایی خاطرنشان کرد: کلمه تبلیغ، واژهای است که معمولا شیعیان از آن استفاده میکنند و از واژه«الدعوه» که معمولا غیر شیعیان از آن استفاده میکند و معنای گستردهتر و کارآمدتری دارد، گرفته شده است. در حقیقت واژه تبلیغ یک معنای عامتری دارد و به معنای رساندن همه طرح و نظریات است و لذا ما این کلمه را کلمه زیبایی میدانیم، اما باید در نظر داشت که تبلیغ غیر از دعوه و به نوعی سطحیتر و متفاوتتر است و مبلغ کسی است که نگاه تعاملی و گفتوگویی دارد و سه محور پیام، پیامرسان و پیامگیر در مسئله تبلیغ کاملا روشن است.
وی خاطرنشان کرد: واقعیت این است که ما در تبلیغ با هر سه لایه یعنی در عرصه پیام، پیامرسان و پیامگیر نیاز به تحول بنیادین داریم و اگر تحول جدی در پیام، پیامرسان و پیامگیر نداشته باشیم قادر به توسعه و عملیاتیسازی تبلیغ نخواهیم بود، لذا مقدمه واجبی برای جریان تبلیغ برای عرصهها و مقیاسهای تمدنی امتی و بینالمللی وجود دارد و آن مقدمه عبارت است از توسعه، تعمیق، نوانواندیشی و نوسازی جریان و ساخت است و به دلیل اهمیتی که دارد همه سطوح مسئله تبلیغ را در بر میگیرد.
رئیس اندیشکده بینالمللی المصطفی(ص) بیان کرد: اتفاقا بخش قابل توجهی از جریانهای تبلیغی و چالشهای تبلیغ درگیر این مقوله است و شما میدانید که جریانهای جدید جهان اسلام مانند نومعتزلیان، فمینیستیها، سَلَفیها و... متکی به یک فهم و تفسیرهای خاصی از دین هستند و این فهمهایی که از دین ارائه میکنند، شناخت مبانی این تفسیرها بر طبیعت، سرشت، کارآمدی و ناکارآمدی تبلیغ ما تأثیر دارد. در حقیقت ما به بازسازی تبلیغ و حتی تکنیکها، روشها و ساز و کارهای تبلیغی در همه سطوح قابل تعریف نیاز داریم.
میرزایی عنوان کرد: با توجه به اینکه مرزهای تمدنی پهناورترین و گستردهترین مرزهایی هستند که برای کنشگری انسانها و همکنشی ارائه شده و تقریبا در همه تعریفهای تمدنی به مرزهای گسترده تمدن اشاره شده است، بنابراین اگر افراد گرفتار قومیت، قبیله و صرفا مذهب باشند و نسبت به دیگر ملل، اقوام، مذاهب، ادیان و.. نداشته باشند، نمیتوانند حرکت بینایی و فراتر از خود و هویت محدود خود داشته باشند، لذا مهم است که در گام اول به این موضوع توجه داشته باشیم.
شناسایی دریافتکننده پیام، لازمه تبلیغ است
وی خاطرنشان کرد: در حقیقت تمدنها ریشه دینی و متافیزیک دارند که این امر بسیار مهم است، زیرا ما میخواهیم در تکامل تمدنها تبلیغ کنیم که این تبلیغ به معنای مدرن و به عبارتی به معنای این است که توسعه پیدا کند و نباید آن را به معنای سنتی، مناظرهای و دعوتی تلقی کرد.
میرزایی افزود: در واقع تبلیغ به این معناست که فرد بتواند خود، هویت، اندیشهها، بنیانها، ارزشها و اخلاق خود را به گونهای به دیگران ارائه دهد که مبتنی بر درک پیشینه فرد از ظرف مخاطب باشد و به عبارتی اگر ما دریافتکننده پیام را در هر سطوحی نشناسیم به طبع نمیتوانیم تبلیغ کنیم.
رئیس اندیشکده بینالمللی المصطفی(ص) تأکید کرد: لذا در قرآن کریم از واژه «لسان قوم» یاد میشود که همواره واژه بسیار گستردهای است که شامل فرد، قبیله، تمدنها و ملتها میشود، چون زبان تمدنی که دارای زبانهای ویژه خود هستند با زبان قبیلهای تفاوت بسیار اساسی دارند و همواره تبلیغ بیناتمدنی نیز زبان بیناتمدنی میطلبد و زبان بیناتمدنی نیز شاخصههای خاص خود را دارد.
میرزایی با بیان اینکه اگر ما تمدنشناسی درستی نداشته باشیم نمیتوانیم با مخاطب تمدنی حرف بزنیم، گفت: همواره ما نباید بیش از حد شعار دهیم و همواره خود را برترین و دیگران را مانند ظرف خالی تلقی کنیم، زیرا به این شعارها و صحبتها تبلیغ بینالمللی و بیناتمدنی گفته نمیشود. این در حالی است که ما باید باور کنیم که روابط بین تمدنها دارای سطوح مختلفی است و تنها تقابلها نیست. در حقیقت تمدن یک برج و بارویی است که انسانها آن را مبتنی بر دین، مذهب، ایدئولوژی، اندیشه و متافیزیک میسازند.
وی اظهار کرد: در این میان نیز باید گفت که تمدنپژوهان تاریخ مسلمانان مانند مالک بن نبی و ابن خلدون تحلیلها و فلسفههایی را انجام دادند. در این میان مالک بن نبی در کتاب خود به نام«شروطالنهضه» در بحث تمدنی سه گانهای را به عنوان شاکله اصلی تمدن تعریف میکند و از این سه گانه به عنوان انسان، زمان و زمین و یا به تعبیر خود خاک؛ یاد میکند، اما سوال این است که جریان تمدنی چه نسبتی با درک این سه مقوله باید داشته باشد.
رئیس اندیشکده بینالمللی المصطفی(ص) ادامه داد: یعنی اگر ما ندانیم که چگونه میتوانیم تشکلدهی به تمدن باشیم و همواره اگر به دنبال ساخت تمدنی هستیم باید از چارچوب تنگ سنتی خارج شویم. در حقیقت تمدنسازی اقتضائات و الزامات متفاوتی دارد و مانند مقوله امتسازی است. بنابراین اگر ما قادر به تفاهم به معنای آنکه حال یکدیگر را بدانیم؛ نباشیم، در این صورت چطور میتوانیم یک پله بالاتر قرار گیریم و در اینجاست که باید بدانیم این امر امکانپذیر نیست.
میرزایی خاطرنشان کرد: در حقیقت ما در تعامل و ایجاد گفتمان مشرک نیستیم، زیرا زمانیکه ما از ایجاد گفتمان حیاتی و سرنوشتساز امتسازانه با غیر مذهب خودمان عاجز هسیتم، چگونه میتوانیم به سمتی حرکت کنیم که با افرادی که نه خدا، نه رسول خدا و نه قرآن کریم را میپذیرند، تفاهم داشته باشیم.
رئیس اندیشکده بینالمللی المصطفی(ص) تأکید کرد: در حقیقت مبلغ بنا نیست که با ملغ الیه تفاهم کند که برخی از افراد به این باور نرسیدهاند، در صورتی که باید این دو با یکدیگر تفاهم کنند. در اینجا تفاهم به معنای اینکه محتوای تبلیغی یک مبلغ توسط فردی که این پیام را دریاف میکند، بایستی درک شود و همواره یک فرد مسلمان باید بتواند با فرد غیر مسلمان، تبینسازی و آشکارا محتویات الهی را در اختیار او قرار دهد و او این محتواها را درک کند.
تبلیغ بینامذاهبی و تبلیغ امتساز اسلامی
میرزایی تصریح کرد: اما این در حالی است که امروزه مذاهب درون جهان اسلام یکدیگر را درک نمیکنند و مبلغی که میخواهد پیام اسلام را به غیر از مذهب خود ارائه دهد قادر به انتقال مفهوم نیست، زیرا بر اساس مفهوم خود ارائه میکند. در صورتی که میدانیم ما امروزه به عنوان قوم و روحانیت شیعی بر خلاف جریان تعاملی علمی قرن سوم و چهارم، کمترین گفتوگوی علمی را با اهل سنت داریم.
وی اظهار کرد: بنابراین ما در فرایند، ارائه و کارآمدی تبلیغ با برادران قرآن و اسلامی مشکل جدی و بنیادی داریم و شاید سوال این باشد که پس چگونه میتوانیم به سمت بالاتر حرکت کنیم؟ البته که باید گفت مقدمه تبلیغ بیناتمدنی موفقیت در تبلیغ بینامذاهبی است.
رئیس اندیشکده بینالمللی المصطفی(ص) بیان کرد: تبلیغ بینامذاهبی با تبلیغ امتساز اسلامی دارای تفاوت بنیادین است. تبلیغ بین مذاهبی بدین منظور است که فرد سنی، اهل تشیع را قانع کند که مذهب آنها باطل است و اگر میخواهند که به حقیقت و سعادت برسند باید به تسنن روی آورند.
میرزایی عنوان کرد: تبلیغ درون جهان اسلامی ناظر به تشکلدهی به امت اسلامی اینگونه نگاه را ندارد و دنیای تنش مذاهب و تقابل مذاهب در نگاه امتسازی به تعامل تبدیل میشود یعنی مذاهب در دنیای پیشا امتسازانه و پیشاتمدنی در تقابل هستند، اما در دنیای پسا تمدنی و پسا امتسازانه و مبتنی بر اراده در امتسازانه مذاهب، تعامل میکنند.
وی خاطرنشان کرد: از اینرو باید در مقوله امتسازی به دنبال همافزایی ظرفیتهای علمی، معنوی و تاریخی که به سمت ایجاد امت است، باشیم. در حقیقت مقوله تبلیغ امت ساز و امت تمدنی یک مقوله بسیار تازه است و به جزأت میتوانم بگویم که مذاهب اسلامی پس از وفات پیامبر(ص) تا امام خمینی(ره)، همواره جهان اسلام شاهد نگاه امتسازانه به مذاهب نبوده است.
رئیس اندیشکده بینالمللی المصطفی(ص) در پایان بیان کرد: در جریان تبلیغ امتساز به سمت اتمام حجت نیستیم، بلکه به سمت ایجاد پلهای ارتباطی برای تشکلی جدید هستیم. پس اینگونه میتوان گفت که تمدنها ذاتا دینبنیان هستند و همواره بدانیم که اگر دنیای امروز به سمت تمدنی در حال حرکت است، تهدیدهای وارد بر آن نیز تمدنی است. بنابراین ما باید اسلام را درک، تفسیر و تبلیغ تمدنی کنیم.
انتهای پیام
