باید به تاریخ گذشته زیارت رجوع کنیم

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدرضا قائمی‌نیک، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شامگاه ۱۴ دی‌ماه، در سلسله نشست‌های تخصصی زیارت و گردشگری که در پژوهشکده مطالعات اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: ما در کشور سندها را می‌نویسیم که در نوشتن آن‌ها دو مسئله رعایت نمی‌شود. در سندنویسی، نوشتن سندها معمولاً پس از مطالعات میدانی‌ انجام ‌می‌شود و سند باید درک درستی‌ از واقعیت‌های ‌حوزه مورد نظر را در برگیرد.

وی اضافه کرد: وجود سند لازم است و باید ناظر بر واقعیت‌های موضوع مورد نظر باشد و به تناسب رفتارها بین عمل و سند باید احتمال ویرایش برای دوره‌های مختلف وجود داشته باشد، نکته دوم اینکه به نظر می‌رسد در قلمرو امور فرهنگی زیارت ابزارهای اجرای سیاست‌ها را نداریم، به‌عنوان مثال افرادی که در حوزه زیارت مسلط باشند را نداریم و با توجه به اینکه در برخی موارد ایده‌های خوبی در حوزه زیارت مطرح شده، اما یا فعالیت‌ها به اهل آن سپرده نشده‌ و یا قدرت اجرا وجود نداشته و در نتیجه این حوزه دچار چالش‌هایی شده است.

قائمی‌نیک بیان کرد: به‌طور مشخص در حوزه پژوهش و اسنادی که وجود دارد حجم مطالعات گردشگری چند برابر حوزه زیارت است و این تفکیک نیز حوزه به رسمیت شناخته شده‌ای است. در کتاب‌هایی که به زبان‌های مختلف نوشته می‌شود فصل مربوط به حوزه زیارت و گردشگری به‌صورت تفکیک شده، نوشته شده‌اند و سعی می‌شود بین این دو موضوع ارتباطی ایجاد شود، اما در نهایت باز هم تفاوتی بین آن‌ها وجود دارد که کاملاً مشخص است.

وی اظهار کرد: باید گفت که این تفکیک لزوماً تفکیک سیاسی نیست و به نظر، ما نیز باید این دو موضوع را از یکدیگر تفکیک کنیم، البته در میدان عمل می‌توان ارتباط بین این دو مسئله ایجاد کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: مورد دیگری که در این حوزه باید مد نظر قرار گیرد این است که در حوزه مطالعات زیارت در دو دهه اخیر مسائل جدیدی در حوزه فرهنگ‌ مطرح ‌شده است، به‌عنوان مثال تمدن نوین اسلامی در ادبیات ۲۰ سال پیش ما وجود ندارد، اما در حال حاضر به این پدیده توجه می‌شود، حال سؤال اینجاست که آیا در حوزه زیارت نیز به‌عنوان مثال باید به این پدیده توجه داشت یا خیر؟ که به عقیده من باید به مسائل رو به رشد حوزه زیارت نیز توجه شود.

قائمی‌نیک افزود: بین دو حوزه زیارت و گردشگری به اقتضای شرایط می‌توان تفکیک ایجاد کرد، یک حوزه مسائل فرهنگی روزمره زیارت و دیگری مطالعات بلندمدت است که احتمالاً طی پنج سال آینده نتیجه‌بخش خواهد بود. طبیعتاً حوزه مطالعات بلندمدت به این دلیل که خروجی درازمدتی دارد، کمتر مورد توجه مسئولان قرار می‌گیرد و درخواست دارم که این حوزه به‌عنوان اتاق فکر فعالیت داشته باشد و به‌نوعی کوله‌بار فرهنگی شهرداری را به‌تدریج تغذیه کند.

وی بیان کرد: در مشهد با توجه به اینکه به حوزه زیارت و مسئله زائران توجه شده و مسئله خدمت زیارت در آن برجسته است، معمولاً به بحث‌های مطالعات تاریخی کمتر توجه می‌شود که به عقیده من باید به تاریخ گذشته زیارت و مناسکی که در حوزه زیارت تا امروز شکل گرفته است توجه و در سیاستگذاری‌ها به آنها رجوع کنیم.