کاهش گفت‌وگوی بین‌نسلی؛ ریشه در روش‌های تربیتی ناکارآمد

در عصر حاضر که شاهد تحولات سریع و دگرگونی‌های اجتماعی هستیم، یکی از چالش‌های پیش روی جوامع، کاهش گفت‌وگوی بین نسل‌ها است. این مسئله، فراتر از یک پدیده اجتماعی ساده، پیوند عمیقی با نظام‌های تربیتی و روش‌هایی دارد که نسل‌های مختلف را شکل می‌دهند. در حالی که آموزه‌های دینی بر اهمیت تربیت و انتقال ارزش‌ها تأکید دارند، به نظر می‌رسد روش‌های تربیتی کنونی در بسیاری از موارد، با نیازها و اقتضائات نسل جدید هماهنگ نیستند. این موضوع، نیازمند بازنگری عمیق در رویکردهای تربیتی و یافتن راه‌هایی برای ایجاد گفت‌وگوی سازنده بین نسل‌ها است. در این راستا، بررسی روایات و آموزه‌های دینی می‌تواند راهنمایی‌های ارزشمندی را در این زمینه ارائه دهد و به ما کمک کند تا روش‌های تربیتی متناسب با شرایط متحول جهان امروز را به کار گیریم.

در همین خصوص، سید ابراهیم مرتضوی، پژوهشگر دینی، یادداشتی در اختیار ایکنای خراسان رضوی قرار داده است، که در ادامه می‌خوانیم؛

در جامعه امروز، با وجود آموزش‌های دینی، گفت‌وگوی بین‌نسلی کاهش یافته است. این مسئله با تربیت انسان و روش‌های تربیتی مناسب مرتبط است. با توجه به تحولات زمانه و چندبعدی بودن تربیت، لازم است تربیت فرزندان متناسب با شرایط جدید جهان، به شیوه‌ای متفاوت و تکامل‌یافته اجرا شود.

در برخی منابع روایی، عباراتی وجود دارد که بر ضرورت نگاه تربیتی متفاوت در زمان‌های مختلف تأکید دارد؛ مانند: «فرزندان خود را به آداب خود مجبور نکنید، چرا که آنان برای زمانی غیر از زمان شما آفریده شده‌اند».

برای فهم دقیق‌تر این عبارت، باید آن را با سایر آموزه‌های دینی بررسی کرد. از منظر قرآن و روایات، عمل به دستورات الهی واجب است و تعلیم اصول دین و احکام شریعت ضروری است. در روایتی آمده: «فرزندت را هفت سال رها کن تا بازی کند، و هفت سال او را ادب بیاموز، و هفت سال دیگر ملازم خودت کن». همچنین در نامه امیرالمؤمنین(ع) به امام حسن(ع) تأکید شده: «دل نوجوان مانند زمینی بکر است… پس در ادب‌آموزی به تو پیشی گرفتم».

روایات فراوانی بر وجوب تعلیم آداب به فرزندان تأکید دارند، مانند: «به فرزندان خود شنا و تیراندازی بیاموزید» که نشان‌دهنده ضرورت آموزش مهارت‌های مورد نیاز زمانه است. یا در روایت دیگری از فرزندان اخرالزمان به خاطر ندانستن مسائل مبتلابه تاسف می‌خورد.

در عبارت «لا تقسروا» سخن از «اولاد» است. «ولد» مفهومی عام است که برای واحد و بسیار به کار می‌رود؛ خواه زن باشد یا مرد. دلالت واژه «ولد» بر مرد و زن، در آیات قرآن نیز دیده می‌شود. علاوه بر این، از آیات قرآن می‌توان برداشت کرد که این واژه بر رده سنی خاصی دلالت ندارد چنانکه در سوره تغابن می‌فرماید: «اموال‌کُم و اولاد‌کُم فتنه است». نام‌های مختلفی نیز که در عرب برای رده‌های سنی مختلف استعمال شده است، دلالت بر همین مسئله دارد که واژه اولاد بر رده سنی خاصی دلالت ندارد، بلکه به سنین مختلف می‌تواند اشاره داشته باشد.

با توجه به مطالب فوق، کاهش گفت‌وگوی بین‌نسلی می‌تواند ناشی از عدم توجه به این اصل تربیتی دینی باشد که لازم است روش‌های تربیتی و انتقال ارزش‌ها، با درک شرایط و اقتضائات زمانه نسل جدید و بدون اجبار و قسر- در هر سنی که باشند- متناسب با دنیای امروزین صورت پذیرد.