امام کاظم(ع) نه تنها در کظم غیظ، بلکه در ایمان، توکل و صبر اسوه بودند

حجت‌الاسلام سیدرضا عمادی، کارشناس دینی، در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنای خراسان رضوی، ضمن تسلیت سالروز شهادت امام موسی کاظم(ع)، به ویژگی‌های آن حضرت در ابعاد مختلف پرداخت و اظهار کرد: از لقب حضرت موسی بن جعفر(ع) مشخص است که بسیار مسلط به نفس خود بوده و کظم غیظ زیادی داشتند. البته امام القاب دیگری هم دارند که شاید این القاب زیاد مشهور نباشند، اما بسیار با ارزش است، به عنوان مثال «صابر» که از دیگر القاب ایشان است و وجهه بسیار پررنگی دارد. 

وی با اشاره به کم بودن روایات و منابع تاریخی در خصوص زندگی امام کاظم(ع)، بیان کرد: به دلیل اختناق و خفقان شدید در زمان هارون الرشید و محبوس بودن امام موسی کاظم(ع)، از زندگی حضرت اطلاعات زیادی در دست نیست، چرا که ایشان حدود چهارده سال در زندان‌های مختلف توسط حاکم وقت محبوس بودند. 

عمادی افزود: با این وجود با توجه به اسناد تاریخی از جمله بحار الانوارعلامه مجلسی می‌توان به گزیده‌ای از زندگانی اجتماعی_سیاسی حضرت پی برد.

این کارشناس مذهبی با اشاره به لقب «صابر» در امام هفتم(ع)، تصریح کرد: برای نمونه روایتی نقل شده که صبوری امام را نشان می‌دهد و آن این است که امام موسی بن جعفر(ع) با بعضی از اصحابشان از جایی رد می‌شدند، در این هنگام فردی معاند، شروع به  فحاشی می‌کند و حتی به حضرت امیرالمومنین(ع) یعنی جد امام موسی کاظم (ع) هم دشنام می‌دهد، تا جایی که اصحاب و یاران امام بسیار خشمگین می‌شوند و به حضرت می‌گویند؛ اجازه بدهید ما او را بکشیم یعنی به حدی عصبانی شدند که حاضر بودند مخفیانه او را بکشند، اما امام گفتند خودم زبانش را کوتاه می‌کنم و یاران حضرت تعجب کردند و از طرفی خوشحال شدند که ایشان مقابله به مثل می‌کند، در حالی که روز بعد حضرت سراغ آن فرد معاند را گرفتند و متوجه شدند کار او کشاورزی است، زمانی که فرد معاند دوباره حضرت را دید، شروع به فحاشی کرد، اما امام با آرامش و وقار و متانت از وی پرسیدند: «آیا من یا اجدادم به تو بدهکاریم؟ من آمده‌ام اگر خودم یا اجدادم بدهی به تو داریم آن را پرداخت کنم.»

این مبلغ فرهنگی ادامه داد:  سپس امام به فرد معاند سود محصولات کشاورزی را پرداخت کردند و محصولات او را حتی به خودش بخشیدند و فرد معاند پس از دیدن این رفتار و بزرگ منشی حضرت از اعمال خود پشیمان شد و به اسلام گروید و مرید امام کاظم(ع) شد. این روش امام بسیار عجیب و غریب بوده و صبوری‌ای که ایشان در برابر بی‌ادبی و فحاشی معاندان داشته در تاریخ بی‌نظیر است.

وی به دیگر ویژگی بارز امام موسی کاظم(ع) اشاره کرد و گفت: ایشان به اصحاب و یاران خود بسیار توجه داشتند تا جایی که به آنها توصیه کردند، بروز ندهند که از  شیعیان و یاران حضرت هستند، به این خاطر که حاکم وقت آنان را مورد آزار و اذیت قرار می‌داد، لذا ایشان جان خود را فدای یارانشان می‌کردند تا به آنان آسیبی نرسد. 

عمادی ادامه داد: علی ابن یقطین یکی از اصحاب حضرت در زمان امام صادق و امام کاظم(ع) بوده که در  تشکیلات سلطنتی کار می‌کرده است و امام به او فرموده بود که اصلا نیاز نیست که بگوییی از شیعیان ما هستی تا حاکمیت آسیبی به او نرسانند.

این کارشناس مذهبی با بیان اینکه صبوری اهرم‌های متعدد دارد، اظهار کرد: بخشندگی نیز از اهرم‌های صبوری است که از ویژگی‌های بارز حضرت امام موسی کاظم(ع) بوده که این از نشانه‌های ایمان و باور حضرت به خداوند یکتاست، چرا که ایشان می‌دانند وقتی پولی را جایی که مثمر ثمر باشد، صرف کنند، خداوند چند برابر را بازمی‌گرداند.

وی با اشاره به اینکه هفتاد مرتبه قرآن کریم سفارش به صبر کرده است،  تصریح کرد:  مهم‌ترین درسی که از زندگی امام می‌توان گرفت، توکل به خدا است. حضرت چهارده سال محبوس بودند و از لحاظ روحی و جسمی مورد آزار و اذیت حاکمیت زمان قرار گرفتند و  این نهایت مظلومیت و محصور بودن امام را نشان می‌دهد.

عمادی گفت: زندگی و صبر امام موسی کاظم(ع) استثناست که سنوات طولانی زندانی بود و حتی در زندان‌های عمومی هم بودند و عده‌ای از افراد که رفتار، منش، آرامش و بخشش امام را می‌دیدند و شیعه می‌شدند، از این رو، هارون‌الرشید امام را به سلول‌های انسانی انفرادی و سیاهچاله‌ها انتقال می‌داد، چون زندانیان تحت تاثیر رفتار امام قرار می‌گرفتند و شیعه می‌شدند.

این کارشناس مذهبی به نقش امام کاظم و امام صادق(ع) در مکتب شیعه اشاره و بیان کرد: در «تحف العقول»، «سفینه البحار»، «بحارالانوار»، «اعیان الشیعه» و رساله مرحوم شیخ صدوق روایاتی از امام کاظم(ع) نقل شده است که بر نقش بارز امام کاظم(ع) در مکتب شیعه تاکید کرده‌اند.

وی اظهار کرد: کتابخانه‌ای به نام امام موسی کاظم(ع) در قم دایر شده است که هرکسی در دنیای اسلام در مورد امام کاظم(ع) کتاب نوشته آنجا جمع‌آوری شده است. این بدان معناست که بسیاری از سخنان حضرت تاثیرگذار بوده است و در موردش کتاب نوشته‌اند. 

عمادی با اشاره به سیره امام کاظم(ع) در برخورد با مخالفان، گفت: علی‌رغم اینکه حاکمیت دارای قدرت زیاد بوده و رفتار خشونت‌آمیزی با شیعیان داشته، سیره سیاسی و اجتماعی امام به شکلی بوده که ایجاد حساسیت نکند تا شیعیان که تعدادشان هم کم بوده است، آسیب نبینند؛ لذا با تدابیر راهبردی امام، شیعیان زنده ماندند و جریان‌ها و روش فکری و شیوه زندگی امام را منتقل کردند. با این شیوه، شیعیان آسیب ندیدند، اما امام با اذیت و آزار روبرو می‌شد و در آن وضعیت به شهادت رسیدند و خود را فدای شیعیانشان کردند، تا اینکه  حضرت امام رضا(ع) به عنوان امام هشتم شیعیان، موقعیت پیدا کردند و به مباحثه و مناظره پرداختند.