دعای مکارمالاخلاق؛ نقشه راه اصلاح اخلاق فردی و انسجام اجتماعی
صاحب تفسیر مشکاة گفت: بررسی فرازهایی از دعای مکارمالاخلاق در صحیفه سجادیه نشان میدهد که امام سجاد(ع)، اصلاح درونی انسان را مقدمه تحقق فضائل اخلاقی میداند.
به گزارش ایکنا از خراسانرضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة، در نشستی که محتوای آن از کانالهای مجازی منتسب به این مفسر قرآن کریم منتشر شده است، با موضوع «قدم اول در کسب فضائل اخلاقی» اظهار کرد: بررسی فرازهایی از دعای مکارمالاخلاق در صحیفه سجادیه نشان میدهد که امام سجاد(ع) اصلاح درونی انسان را مقدمه تحقق فضائل اخلاقی میداند. در این دعا تأکید شده است که هیچ خصلت ناپسندی نباید در وجود انسان باقی بماند، مگر آنکه اصلاح شود و هیچ فضیلتی نیز نباید ناقص بماند، مگر آنکه به کمال برسد.
وی ادامه داد: در این چارچوب، میان «خصلتهای ناپسند شرعی» و «رفتارهای ناپسند عرفی» تفاوت وجود دارد. برخی رفتارها اگرچه از نظر فقهی حرام محسوب نمیشوند، اما با شأن و منزلت اجتماعی یک انسان مؤمن ناسازگارند و زمینه ملامت و سرزنش اجتماعی را فراهم میکنند. این نگاه نشان میدهد که اخلاق اسلامی تنها به رعایت حدود شرعی محدود نمیشود، بلکه کرامت اجتماعی انسان را نیز دربر میگیرد.
صاحب تفسیر مشکاة بیان کرد: در این فراز از دعا، امام سجاد(ع) ابتدا بر ضرورت اصلاح عیوب اخلاقی تأکید میکند و سپس به تکمیل فضائل میپردازد. این ترتیب بیانگر آن است که تا زمانی که ریشه صفات منفی از درون انسان برطرف نشود، امکان تحقق کامل محاسن اخلاقی وجود نخواهد داشت.
انصاری افزود: تعبیر «ابدال» در این دعا به معنای جایگزینی کامل برخی صفات است، نه صرفاً تعدیل یا اصلاح جزئی آنها. برخی ویژگیها بهگونهای ویرانگرند که باید بهطور کامل از وجود انسان حذف و با صفاتی سازنده جایگزین شوند. از جمله نخستین مصادیق این جایگزینی، تبدیل بغض و کینه به محبت است؛ آنجا که امام سجاد(ع) از خداوند میخواهد کینه نسبت به دیگران را به محبت بدل سازد.
وی بیان کرد: محور اصلی این فراز، تأکید بر «تألیف قلوب» و شکلگیری جامعهای مبتنی بر همدلی و پیوند اجتماعی است. در نگاه اسلامی، تقویت روابط انسانی و نزدیکی دلهای مؤمنان به یکدیگر، از ارکان حیات اجتماعی سالم به شمار میرود.
صاحب تفسیر مشکاة در ادامه گفت: در منابع روایی، بهویژه در آثار فقهی ـ حدیثی، باب مستقلی به آداب معاشرت اختصاص یافته است که نشاندهنده اهمیت رفتار اجتماعی در منظومه اخلاق اسلامی است. این متون بر ضرورت پیوند اجتماعی، همدلی، عیادت، دیدار متقابل، کمک به نیازمندان و مراقبت از وضعیت یکدیگر تأکید دارند.
انصاری افزود: همچنین بر اساس آموزههای قرآنی، جامعه ایمانی باید در برابر دشمنان استوار و در میان خود مبتنی بر رحمت، مدارا و عطوفت باشد. این الگو، تصویری از جامعهای ارائه میدهد که در آن، انسجام اجتماعی و اخلاق فردی بهطور همزمان تقویت میشود.
وی تصریح کرد: در مجموع، پیام اصلی این بخش از دعای مکارمالاخلاق آن است که صفات ویرانگر همچون کینه، بغض و دشمنی باید از درون انسان زدوده شود و به جای آن، محبت، کرامت و رأفت انسانی شکل گیرد؛ امری که هم کمال فردی را تضمین میکند و هم بنیانهای اخلاقی جامعه را استحکام میبخشد.
انتهای پیام
