تبیین نگاه توحیدی امیرالمؤمنین(ع) در دعایی درباره حقیقت حمد و ستایش

به گزارش ایکنا از خراسان‌رضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة، در نشستی که محتوای آن از کانال‌های مجازی منتسب به این مفسر قرآن کریم منتشر می‌شود، با موضوع «شناخت حمد، کلید گشایش خزائن الهی» اظهار کرد: با اشاره به فرازهایی از دعای منسوب به امیرالمؤمنین علی(ع) اظهار کرد: محور اصلی این دعا بر اعتراف انسان به این حقیقت استوار است که تمام مدح، حمد و ثنا به طور مطلق از آنِ خداوند متعال است و هیچ موجودی به صورت مستقل شایسته ستایش نیست.

وی با تبیین عبارت «اللَّهُمَّ وَقَدْ بَسَطْتَ لِي فِيمَا لَا أَعْمِدُهُ بِغَيْرِكَ وَلَا أُثْنِي بِهِ عَلَى أَحَدٍ سِوَاكَ» گفت: در این فراز، انسان اقرار می‌کند که خداوند دریچه فهم و معرفت را بر او گشوده و سینه و اندیشه‌اش را بسط داده است تا به مرحله‌ای برسد که جز خداوند را مدح نکند و هیچ ثنایی برای غیر او قائل نباشد.

صاحب تفسیر مشکاة افزود: تکرار این مفاهیم انسان را به عمق معنای «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» می‌رساند؛ بدین معنا که همه انواع حمد و تمام مصادیق ستایش، منحصر در ذات پروردگار است. قرآن کریم نیز در آغاز سوره حمد، همین حقیقت را به انسان گوشزد می‌کند تا بداند هیچ زیبایی، هنر، فضل و نعمتی مستقل از خداوند وجود ندارد.

انصاری با اشاره به عبارت «وَلَا أُوَجِّهُ إِلَّا مَعَادِنَ الْخَيْبَةِ وَمَوَاضِعَ الرِّيبَةِ» بیان کرد: در این فراز، انسان از خدا می‌خواهد که توجهش تنها به سوی او باشد و از روی‌آوردن به سرچشمه‌های یأس، شک و اضطراب بازداشته شود. در ادامه دعا آمده است که خداوند زبان انسان را از مدح و چاپلوسی انسان‌ها بازمی‌گرداند، چنان‌که در عبارت «وَلِسَانِي مُدَّاحًا لِلْآدَمِيِّينَ» به این معنا اشاره شده است که انسان موحد، زبان خود را از تملق مخلوق بازمی‌دارد.

وی افزود: ستایش باید متوجه خالق باشد نه مخلوق و رب باید ستوده شود نه مربوب؛ همان‌گونه که در دعا آمده است: «وَثَنَائِيَ عَلَى الْمَرْبُوبِينَ الْمَخْلُوقِينَ» به ثنای پروردگار تبدیل می‌شود. امیرالمؤمنین(ع) به اصلی اشاره می‌کند که هر ستایشی، مستحق پاداش است؛ چنان‌که می‌فرماید: «اللَّهُمَّ وَلِكُلِّ مُثْنٍ عَلَى مَنْ أَثْنَى عَلَيْهِ صُوْبٌ مِنْ جَزَاءٍ أَوْ مَعْرُوفٍ» یعنی هر ستایشگری در برابر ستایش خود، انتظار جزا و معروف دارد.

صاحب تفسیر مشکاة ادامه داد: درخواست اصلی امیرالمؤمنین(ع) پس از این حمد و ثنا، دو حقیقت بنیادین است؛ رَحْمَت و مَغْفِرَت، آن هم از ذخایر الهی؛ چنان‌که می‌فرماید: «دَلِيلًا عَلَى ذَخَائِرِ رَحْمَتِكَ وَكُنُوزِ مَغْفِرَتِكَ». در پایان دعا نیز آمده است: «اللَّهُمَّ هٰذَا مَقَامُ مَنْ أَفْرَدَكَ بِالتَّوْحِيدِ الَّذِي هُوَ لَكَ، وَلَمْ يَسْتَحِقَّهُ بِالْمَحَامِدِ وَالْمَجَامِدِ غَيْرُكَ» که بیانگر جایگاه کسانی است که به توحید ناب دست یافته‌اند و هیچ‌کس را جز خداوند مستحق حمد و ثنا نمی‌دانند.