قائد شهید؛ رهبری با افق علمی روشن
سیدابراهیم دانشیفر با تشریح ابعاد شخصیتی و علمی قائد شهید گفت: نگاه آیندهنگر به علم، تأکید بر خودباوری دانشگاهی و ضرورت پیشتازی در حوزههایی چون هوش مصنوعی از ویژگیهای برجسته ایشان بود.
سیدابراهیم دانشیفر، رئیس دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی با بیان اینکه میتوان نکتهای را تحت عنوان «حجاب معاصرت» درباره قائد شهید مطرح کرد، اظهار کرد: ایشان همعصر ما بودند و در کنار ما زندگی میکردند، اما گاهی چنان در میان مشغلههای روزمره غرق بودهایم که متوجه جایگاه واقعی ایشان نشدهایم و پس از فقدان ایشان بود که متوجه شدیم چه صدای گرم و چه دیدگاه متفاوتی را از دست دادیم.
وی با مقایسه رهبر شهید با حاکمان پیشین افزود: به عقیده من ما رهبری را از دست دادهایم که دههها مشغول کار عملی بود و شاید از این نظر بینظیر باشند. ایشان، چه در حوزه ریاست جمهوری و چه در جایگاه رهبری جامعه، فعالیتهای اجرایی متعددی داشتند و این روند دههها ادامه داشت.
رئیس دانشگاه امام رضا(ع) با اشاره به اینکه قائد شهید اهل مطالعه و پیگیر تحولات علمی بودند، بیان کرد: ایشان فردی بسیار خاص بودند. تصور کنید سیاستمداری امروزی در میان تمام مشغلهها، اهل مطالعه مستمر و مداوم باشد. تقریباً تمام کتابهای خوب که فکر میکردیم در بازار منتشر میشوند، توسط ایشان دیده، خوانده و بررسی میشدند. درک عمیق ایشان از مباحث علمی و تواناییشان در جذب و بهکارگیری اندیشهها بسیار بود و همنشینی ایشان با علما، خود را به شدت نشان میداد زیرا چکیده کلام بزرگان را دریافت کرده و در دستورات خود بهکار میبردند.
دانشیفر با بیان اینکه قائد شهید یک علامه بودند، افزود: رهبر ما، بهویژه پس از شهادتشان، بیش از پیش بهعنوان یک «علامه» شناخته میشوند. شاید در تاریخ، پادشاهان و حاکمان زیادی نبودهاند که اهل علم عمیق باشند، اما ایشان از معدود افرادی بودند که با دانشمندان متعددی مجالست و معاشرت داشتند و از این ارتباطات در سخنرانیها، تصمیمگیریها و سیاستگذاریهای خود بهره میبردند.
نگاه مثبت و امیدبخش رهبر شهید به دانشگاه
رئیس دانشگاه امام رضا(ع) با بیان اینکه قائد شهید نگاه مثبت و امیدبخشی به دانشگاه داشتند، گفت: ایشان نسبت به اثربخشی دانشگاهها نگاهی امیدبخش داشتند. عبارت «ما میتوانیم» یکی از مهمترین نکاتهای بود که از ایشان میشنیدیم و همین، امید فراوانی به ما در دانشگاه میداد. کارهای علمی که برای آستان قدس رضوی و سایر صنایع انجام میدهیم، و بسیاری از راهحلهای خلاق و نوآورانهای که ارائه میدهیم، ناشی از همین دلگرمی و باور «ما میتوانیم» بوده است.
دانشیفر افزود: قائد شهید جلسات مستمری را با اساتید دانشگاهها و دانشجویان داشتند. برخلاف بسیاری از سیاستمدارانی که حاضر نبودند با حوصله و فرصت کافی کنار دانشجویان و اساتید بنشینند، ایشان جلسات طولانی و متعددی را برگزار میکردند، به سخنان آنها گوش میدادند و با بزرگواری کلامشان را میشنیدند. این همت و روحیه ایشان که هیچگاه از این جمعها دوری نمیجستند و استقبال میکردند، باید سرلوحه کار همه ما باشد.
وی با بیان اینکه ما در دانشگاهها باید برای اساتید و دانشجویان، وقت کافی و مؤثر بگذاریم، اظهار کرد: کسانی که مسئولیت برنامهریزی و امور اجرایی را بر عهده دارند، باید این امر را سرلوحه کار خود قرار دهند. قائد شهید، در هشت نکته، این نگاه و انتظارات خود را به دانشگاهها بیان کردهاند که امیدوارم به بهبود وضعیت دانشگاهها کمک کند.
دانشیفر اولین نکته قائد شهید را مقابله با انفعال در دانشگاهها و ترویج جنبش نرمافزاری بیان کرد و توضیح داد: ایشان در مسیر توسعه علم نافع، با مفهومی به نام «جنبش نرمافزاری»، ما را در توسعه مرزهای دانش و فعالیتهای فکری همواره تشویق میکردند. ادبیات جنبش نرمافزاری درواقع، مقابله با انفعال دانشگاهها در توسعه مرزهای دانش بود و ما همیشه از ایشان ایده گرفته و پیش میرفتیم.
ضرورت توسعه دانش بومی در حوزههای صنعت وفناوری
وی با اشاره به نکته دوم یعنی، مقابله با انحرافات در علم، بهویژه در علوم انسانی بیان کرد: نکته دومی که ایشان همیشه در صحبتهای خود با دانشگاهیان مدنظر داشتند، مقابله با انحرافات در علم، بهویژه در علوم انسانی بود. توسعه دانش بومی، هم در حوزههای صنعتی و فناورانه و هم در حوزه علوم، برای قائد شهید دارای اهمیت فراوانی بود. جنبش پردامنه «اسلامیسازی علوم انسانی» در کشور، مرهون تأکید قوی قائد شهید بر این کلمه کلیدی است و ما نیز به آن بسیار معتقد هستیم.
رئیس دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) با بیان اینکه علوم انسانی، رویکرد نوین در علم است، اظهار کرد: علوم انسانی از محتوای ذهنی افراد مستقل نیست. وقتی انسانی خدا باور نیست و مثلاً میخواهد اقتصاد را توصیف کند، اقتصاد را بر مبنای طمع و خودخواهی افراد توصیف میکند. طبق بررسیهای انجام شده، میتوان اصول متناسب با انسان الهی تعریف کرد و پیش رفت. «اسلامیسازی علوم انسانی» یکی از موضوعاتی بود که امروزه نیز بحثهای پردامنهای در جامعه علمی کشور دارد و این دستاوردها را وامدار مقام معظم رهبری هستیم.
وی در خصوص امیدآفرینی و ترویج جهاد علمی در کلام قائد شهید بیان کرد: ایشان همواره با بیان مثالهایی از پیشرفتهای ایران در حوزههایی مانند سلولهای بنیادی، نانو و دفاعی، به ما امید میدادند و ما را مطمئن میکردند که دستاوردها، ثمره تلاش خستگیناپذیر محققانی است که بیش از ظرفیتهای خود کار کردهاند و در این زمینه، مفهوم «جهاد علمی» را مطرح میکردند. اگر راهی برای تسریع این موفقیتها و شتاب بخشیدن به حرکت کشور وجود داشته باشد، آن راه، مسیر جهاد علمی و یافتن راههای میانبر است و این شاید یکی از مهمترین یادگاریهای ایشان برای ما باشد که فرمودند: «هیچ وقت خسته نشوید.»
تأکید بر توسعه هوش مصنوعی بهعنوان ضرورتی برای آینده
رئیس دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) درباره ترسیم چشمانداز روشن و استقبال از تغییرات بیرونی گفت: یکی از نکات جالب در خصوص قائد شهید این بود که ایشان همواره متناسب با تغییرات بیرونی، از جمله پررنگ شدن نقش هوش مصنوعی، جهتگیریهای واضحی در صحبتهای خود داشتند. ترسیم یک چشمانداز روشن، یکی از ویژگیهای مهم یک رهبر است و قائد شهید نیز بهویژه در حوزههای علمی، این افق دقیق و عمیق را ترسیم میکردند.
دانشیفر با اشاره به ضرورت پیشرفت علمی ایران و زبان فارسی بهعنوان زبان علم بیان کرد: ایشان میفرمودند: «ایران باید آنقدر پیشرفت کند که دیگران برای یاد گرفتن علم زبان فارسی را بیاموزند.» از منظر ایشان این یک هدف کوتاهمدت نبوده و نیازمند سالها تلاش است تا در آینده برای یادگیری علم و فناوری، زبان فارسی به جهانیان آموزش داده شود. این نشان میدهد که چگونه زبان علم در طول تاریخ متناسب با اقتضائات علمی تغییر کرده است.
وی با بیان اینکه قائد شهید همواره میفرمودند که ایران باید جزو 10 کشور اول در حوزه هوش مصنوعی باشد، تشریح کرد: قائد شهید درباره اهمیت هوش مصنوعی میفرمودند: «هوش مصنوعی آنقدر اهمیت پیدا خواهد کرد که نهادهایی مشابه آژانس انرژی اتمی، برای کنترل آن تأسیس خواهد شد. پس در این موضوع خاص باید به لایههای عمیق هوش مصنوعی رسید و پرداخت.»
رئیس دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) با بیان اینکه یکی از مهمترین ویژگیهای ایشان، ترسیم چشمانداز واضح در موضوعات علمی بود، افزود: این فعالیتها باید توسط دانشگاهها به شکل پیشرو انجام شود، اما متأسفانه، ما در این موضوعات اغلب پیرو بودهایم. بنابراین «حجاب معاصرت» بر بسیاری از ما پوشیده ماند و متوجه این امر نشدهایم.
دانشیفر با اشاره به اینکه قائد شهید، از اوایل دهه 90 موضوع مرجعیت علمی را مطرح کردند، بیان کرد: این ادبیات، سالها طول کشید تا بهدرستی فهم شود و مورد توجه قرار گیرد. در آن زمان، حتی درآستان مقدس رضوی و در دوران تولیت رئیسجمهور شهید، «کسب مرجعیت علمی» بهعنوان یکی از اهداف کلان نهاد علمی آستان قدس درنظر گرفته میشد. این تدبیر برای دستیابی به مرجعیت علمی، یکی از نکات کلیدی در سخنان قائد شهید بود که ما بهرههای فراوانی از آن در مفهومپردازی این مرجعیت و هم در کلیات و راهبردهای دستیابی به آن بردهایم.
تأکید قائد شهید بر پرورش روح و معنویت دانشجویان
وی با اشاره به انتظارات قائد شهید از دانشگاهها اظهار کرد: ایشان تأکید میکردند که دانشگاهها باید در کنار پرورش ابعاد علمی و فکری، از پرورش روح و معنویت دانشجویان و ارتباط آنها با خالق غافل نشوند. در مورد مسائل سیاسی، ایشان عبارات دقیقی داشتند مثل «دانشگاه باید از نظر سیاسی آگاه باشد، هر چند عاری از سیاست باشد.»، این به آن معناست که دانشگاهها نباید وجهالمصالحه سیاستمداران در منازعات سیاسی قرار گیرند، اما دانشجو لازم است که فعل سیاسی، تفکر سیاسی و کنش سیاسی مستقل خود را داشته باشد.
دانشیفر با بیان اینکه قائد شهید، بخش عمدهای از سخنرانیها و کلام خود را به پیشرفت علمی و فناورانه کشور معطوف کرده بودند، افزود: ایشان شخصاً از نمایشگاههای مرتبط، مانند نمایشگاه ساخت ایران، نمایشگاه صنعت دفاعی و نمایشگاه کتاب بازدید میکردند. ما همیشه دلگرم بودهایم که رهبری پایبند به کار فرهنگی داریم و امیدوار هستیم بتوانیم در ادامه مسیر ایشان، پیروان خوبی باشیم و نقش خود را در تعمیق و توسعه علمی، فعالیتهای فرهنگی، و کنشگری مؤثر در صحنه علم کشور و جهان ایفا کنیم.
وی گفت: دانشگاه ظرفیت و توانمندی عظیمی است و نظام حکمرانی باید از این ظرفیت استفاده کند. اگر این ظرفیت صرفاً در دانشگاه باقی بماند، یا دانشجویان ناامید شده و به خارج از کشور مهاجرت کنند، فایدهای نخواهد داشت. بنابراین، نظام حکمرانی وظیفه دارد که از ظرفیت دانشگاهها در صنعت و سایر حوزهها بهره گیرد.
رئیس دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) با اشاره به اینکه برای غلبه بر تحریمها، میتوانیم به جای خرید قطعات از خارج، همان کار را با بهرهگیری از توانمندی دانشگاهها و ریسکپذیری بیشتر انجام دهیم، بیان کرد: این زاویه دید، نکاتی را برای نظام حکمرانی جهت اهمیت دادن به دانشگاه و سرمایهگذاری در آن روشن میکند.
وی با بیان اینکه قائد شهید بر بهرهمندی از ظرفیتهای درونی نخبگان تأکید داشتند، اضافه کرد: تأکید ایشان به حدی بود که منجر به تأسیس بنیاد ملی نخبگان شد. این بنیاد با هدف حمایت نظاممند از نخبگان ایرانی، چه آنهایی که در داخل کشور مشغول به کار هستند و چه کسانی که تمایل به بازگشت دارند، شکل گرفت. این اقدام، اثرات متعددی داشته است؛ حمایت از فعالیتهای داخلی و تلاش برای جذب نخبگان خارج از کشور، باعث بازگشت بسیاری از افراد نخبه به ایران شده است.
تأکید رهبر شهید بر جوانگرایی و نوآوری در مجموعهها
دانشیفر با اشاره به اینکه قائد شهید بر نوآوری و طراوت افزودهشده توسط جوانان در مجموعهها تأکید داشتند، گفت: ایشان همواره توصیه میکردند که در استخدام افراد جوان و مشاوران جوان، اهتمام ورزیده شود و این امر به شدت کمککننده بود. تمرکز بر موضوعات نخبگانی تا به آنجا پیش رفت که حتی در ستادهای نظامی، از جمله ستاد کل نیروهای مسلح، «معاونت امور نخبگان» شکل گرفت. این اقدام باعث شد نگاه نیروهای نظامی به نخبگان دانشگاهی متفاوت شود و سازوکارهایی ایجاد شود که هم در دوران جنگ و هم در دوران صلح، پاسخگو و مؤثر بوده است.
وی درباره همکاری دانشگاه و صنعت بیان کرد: در دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع)، پروژههای متعددی را بهصورت مشترک با صنعت به انجام رساندهایم و ادامه خواهیم داد. این پروژهها، که با هدف جایگزینی قطعات و فناوریهای وارداتی صورت میگیرند، از ظرفیتهای نخبگانی کشور بهره میبرند.
دانشیفر با بیان اینکه قائد شهید با بیان و تأکید بر«العلم سلطان»، معادلهای ساده اما عمیق را در خصوص پیشرفت علمی ترسیم کردند و آن پیوستگی علم، قدرت و استقلال با یکدیگر است، افزود: ایشان معتقد بودند که این رابطه، یک رابطه استنتاجی است و تأکید میکردند بدون وجود علم از قدرت دور خواهید شد و اگر قدرت نداشته باشید، وابسته خواهید شد. به عبارت دیگر، عدم علم با ناتوانی و عدم علم با وابستگی هر چه بیشتر همراه خواهد شد.
تأکید بر انتخاب راههای میانبر برای جبران عقبماندگیهای علمی
وی با اشاره به اینکه قائد شهید همواره از روحیه «پیرو بودن» در علم بیزار بودند و بر یافتن «راههای میانبر» تأکید داشتند، اضافه کرد: ایشان معتقد بودند که میتوان با تلاش مجاهدانه و هوشمندانه، به دستاوردهای علمی که شاید دهها سال زمان برده است، در مدت زمان کوتاهتری دست یافت.
رئیس دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) ادامه داد: بهطور نمونه، در صنعت موشکی، شاید کشورهای غربی 50 سال از ما جلوتر بودند، اما با تلاش افراد مخلص و پرتلاشی که به جهاد علمی و یافتن راههای میانبر اعتقاد داشتند، امروزه ایران در این صنعت جایگاه خوبی پیدا کرده است. از آنجا که هیچ کتابی جزئیات دقیق طراحی موشک یا پهپاد را بهطور کامل ارائه نمیدهد، این دستاوردها نتیجه تلاش مجاهدانه و خستگیناپذیر افرادی است که معتقد بودند غیرممکن وجود ندارد و توانستند به نتیجه مطلوب دست یابند.
وی افزود: این مفهوم جهاد علمی برای قائد شهید بسیار مهم بود و ما نیز به آن اعتقاد داریم. در هر مسئلهای، هرچند سخت، باید این روحیه را داشت. بهطور نمونه، در حوزه محاسبات کوانتومی، با وجود فاصله زیاد با کشورهای پیشرو، میتوان با تلاش مجاهدانه، به دستاوردهای قابل توجهی دست یافت. گزارشی که اخیراً در خصوص ثمره یک دهه تلاش در حوزه محاسبات کوانتومی ارائه شد، گواه این مدعاست. ما به این رویکرد در سایر حوزههای علمی نیز اعتقاد داریم و شاهد دستاوردهای خوبی بودهایم.
دانشیفر با اشاره به اینکه دانشگاه توانسته است با فرمولی مشابه به دستاوردهایی برسد، اظهار کرد: نکته مهم این است که این مسیر، نیازمند رویکردی فراتر از تلاشهای عادی است. جهاد، تلاشی خستگیناپذیر، همت مضاعف و کاری فراتر از روال عادی است؛ به عبارت دیگر، انجام کاری که برای رسیدن به اهداف بزرگ لازم است، حتی اگر در نگاه اول دشوار یا غیرممکن به نظر برسد. این با روال عادی انجام وظایف روزمره که لزوماً منجر به پیشرفتهای جهادی نمیشود، متفاوت است.
جهاد علمی؛ تنها راه رسیدن به استقلال و خودکفایی
وی با بیان اینکه جهاد علمی از دیدگاه رهبر معظم انقلاب، تمرکز بر حوزههایی است که دشمن (بهویژه دشمنان خارجی مانند رژیم صهیونیستی) نسبت به آنها حساسیت دارد و از پیشرفت ما در آن حوزهها نگران است، ادامه داد: از آنجا که این حوزهها میتوانند قدرت و استقلال کشور را افزایش دهند، دشمن بر نابودی آنها تأکید دارد. این رویکرد، روحیه خودباوری و اعتماد بهنفس علمی را در جامعه ارتقا میدهد و بر یافتن راههای میانبر و تمرکز بر مسائل اساسی که دانش ما در آنها کامل نیست، تأکید دارد، چراکه هدف دشمن تضعیف توانمندیهای علمی و فناورانه بلندمدت کشور با از بین بردن زیرساختهای حیاتی آن است.
رئیس دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) با اشاره به تأکید رهبر شهید بر لایههای عمیق هوش مصنوعی اظهار کرد: این تأکید به معنای فهمیدن و توسعه دادن مبانی، الگوریتمها، و زیرساختهای لازم برای پیشرفت در هوش مصنوعی است. طرح مسئلهای مانند لایههای عمیق هوش مصنوعی توسط رهبر معظم انقلاب، بهقدری پیچیده و چندوجهی است که باعث ایجاد حرکت و تمرکز در دانشگاهها و حوزههای علمی برای پرداختن به این مباحث عمیق میشود. هوش مصنوعی، بهدلیل اهمیت استراتژیک و پیچیدگی لایههای عمیق آن، یکی از میدانهای اصلی جهاد علمی محسوب میشود.
دانشیفر با اشاره به اینکه بسیاری از کارهای مهم و تأثیرگذار نخبگان، در قالب جلسات خصوصی، مراودات داخلی و مکاتباتشان انجام میشود که کمتر در معرض دید عموم قرار میگیرد و حجم این بخش از آثار، بسیار بیشتر از سخنرانیهای عمومی یا اسناد سیاستی است، گفت: تلاش بنیاد انقلاب اسلامی در نشر آثار و خبری خواهی نخبگان، نشاندهنده اهمیت مستندسازی و معرفی این آثار به جامعه است. مستندسازی و منتشر کردن حجم عظیم کارهای داخلی و خصوصی نخبگان، سالها طول خواهد کشید و این نشاندهنده عمق فعالیتهای علمی و فرهنگی است که در حال انجام است.
وی با بیان اینکه شهادت یک فرد نباید به معنای پایان یافتن دانش و فرهنگ تلقی شود، اضافه کرد: شهادت، خود میتواند ثمره مجاهدتهای بسیار باشد و در نهایت منجر به رسیدن به مقام والای شهادت شود. این نگرش، به جای دیدن شهادت بهعنوان یک نقطه پایان، آن را بهعنوان اوج یک مسیر تلقی میکند. یکی از مشخصات و ویژگیهای یک قائد شهید، داشتن منشور و مکتوبات منتشر شده فراوان است و به نظر من حجم مکتوبات بهقدری زیاد است که حتی اگر سالها هم اثر جدیدی منتشر نشود، میتوان با بازخوانی همانها، چیزهای بسیاری آموخت.
انتهای پیام
