سیره امام هادی(ع)؛ الگویی برای تقویت پیوندهای اجتماعی

مهدی سالاری، پژوهشگر دینی، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی ضمن تشریح ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری امام هادی(ع) اظهار کرد: تمام حضرات اهل بیت(ع) در اخلاق سرآمد روزگار خود بودند، اما امام هادی(ع) به‌طور ویژه با صفات حلم، بردباری و مهربانی در میان جامعه شناخته می‌شدند، ایشان با رفتاری سرشار از احترام و بزرگواری با عموم مردم تعامل و به این ویژگی‌ها شهرت داشتند.

 

وی با اشاره به سیره عملی امام هادی(ع) در برخورد با نیازمندان افزود: ایشان همچون جد بزرگوارشان امام علی(ع)، همواره پناه محرومان بودند. مردم در دوران سخت زندگی خود به امام به‌عنوان حامی مالی و معنوی تکیه و ایشان با دلسوزی تمام، گره از مشکلات نیازمندان باز می‌کردند که این روحیه دستگیری از مستمندان، امروز در شرایط سخت اقتصادی می‌تواند بهترین الگوی عملی برای جامعه باشد. یکی از درخشان‌ترین یادگارهای ایشان، زیارت جامعه کبیره است که جایگاه والای اهل بیت(ع) را با بیانی عمیق معرفی می‌کند و  این زیارت،کلاس درسی برای معارف‌شناسی است.

 

سالاری به رویکرد تمدنی و فکری امام دهم در مواجهه با انحرافات اشاره کرد و گفت: امام هادی(ع) برای مقابله با چالش‌های فکری، روش آموزش معارف صحیح و برگزاری مناظرات علمی را پیش گرفتند. از دوران امام رضا(ع) تا عصر امام هادی(ع)، این مناظرات به ابزاری قدرتمند برای شفاف‌سازی و تبیین حقایق دینی تبدیل شد، علاوه بر این، ایشان به دلیل نزدیکی به عصر غیبت، برنامه‌ای دقیق برای هدایت شیعیان داشتند و با شبکه نمایندگان و شاگردان خود، مردم را به‌تدریج برای دورانی که به امام دسترسی مستقیم ندارند، آماده می‌کردند تا شیعیان بیاموزند که در شرایط اختناق، چگونه از آموزه‌های دینی پاسداری کنند. 

 

این کارشناس دینی با خطاب قرار دادن جوانان امروز تأکید کرد: پایداری در راه حق، حفظ ایمان، کسب دانش و رعایت اخلاق نیکو از مهم‌ترین درس‌های زندگی امام هادی(ع) است. ایشان در شرایطی که فشار حکومت عباسی به اوج رسیده بود، هرگز از مسیر حق عدول نکردند که این الگو به ما می‌آموزد در شرایط سخت اقتصادی و اجتماعی، نباید رفتار نیکو، انصاف و احترام به یکدیگر را فدای موارد دیگر کرد. سیره امام هادی(ع) در احترام به بزرگ‌ترها، رعایت انصاف و خوش‌رفتاری، دقیقاً همان حلقه مفقوده‌ای است که جامعه امروز برای بازسازی اخلاق اجتماعی به آن نیاز مبرم دارد.

 

وی گفت: یکی از مهم‌ترین وجوه راهبردی در سیره امام هادی(ع)، آماده‌سازی تدریجی جامعه شیعه برای ورود به دوره‌ای بود که دسترسی مستقیم به امام معصوم(ع) دشوار یا ناممکن می‌شود. امام دهم(ع) با درک شرایط سیاسی عصر عباسی و افزایش محدودیت‌ها، شیعیان را به سمت نهادینه‌سازی ارتباط غیرمستقیم هدایت کردند، به این معنا که مردم بیاموزند در کنار محبت و پیروی قلبی از امام، مسیر دریافت معارف، پاسخ به مسائل و سامان‌دهی امور دینی خود را از طریق مجاری مطمئن و شناخته‌شده دنبال کنند. این تدبیر نوعی تمرین اجتماعی و فکری برای پذیرش واقعیت عصر غیبت بود تا جامعه در نبود ارتباط آشکار، دچار سردرگمی، انفعال یا پراکندگی نشود.

 

سالاری افزود: در همین راستا، امام هادی(ع) با تقویت شبکه وکالت و نمایندگان مورد اعتماد در مناطق مختلف، یک سازمان‌دهی دقیق برای انتقال پیام، دریافت وجوهات، حل اختلافات و پاسخ‌گویی به پرسش‌های اعتقادی و فقهی پدید آوردند. این شبکه، علاوه بر کارکرد عملی، یک کارکرد تربیتی مهم هم داشت و آن اینکه شیعیان یاد بگیرند در شرایط اختناق، چگونه دینداری مسئولانه داشته باشند و با تکیه بر عالمان و راویان موثق، پیوند خود را با خط امامت حفظ کنند که چنین الگویی امروز نیز پیام روشنی دارد و اینکه جامعه مؤمن باید در بزنگاه‌های تاریخی، با افزایش آگاهی، اعتماد به منابع معتبر و تقویت انسجام اجتماعی از افتادن در دام جریان‌های انحرافی و مدعیان دروغین مصون بماند.

 

وی ادامه داد: همچنین یکی از ابعاد مهم سیره امام هادی(ع)، نقش ایشان در تقویت بصیرت دینی و حفظ هویت اعتقادی جامعه اسلامی بود. آن حضرت در دورانی می‌زیستند که فضای فکری جامعه با شبهات گوناگون انحرافات عقیدتی و فشارهای سیاسی آمیخته شده بود، اما با آرامش، استدلال و تربیت شاگردان برجسته، از مرزهای فکری و اعتقادی اسلام ناب پاسداری کردند و این شیوه امروز نیز می‌تواند برای نسل جوان الهام‌بخش باشد، نسلی که در معرض حجم گسترده‌ای از اطلاعات و روایت‌های متناقض قرار دارد و بیش از هر زمان دیگری به الگوهایی روشن برای تشخیص حق از باطل نیازمند است. 

 

سالاری گفت: سیره امام هادی(ع) تنها محدود به عرصه عبادت و اخلاق فردی نبود، بلکه الگویی جامع برای مسئولیت‌پذیری اجتماعی، حفظ کرامت انسانی و تقویت پیوندهای اجتماعی به‌شمار می‌رود. آن حضرت حتی در سخت‌ترین شرایط سیاسی و امنیتی، هیچ‌گاه از هدایت جامعه، امیدآفرینی و ترویج فرهنگ همدلی و اعتماد دست نکشیدند، از این‌رو، بازخوانی زندگی ایشان در روزگار کنونی می‌تواند زمینه‌ساز احیای اخلاق عمومی، افزایش سرمایه اجتماعی و گسترش روحیه مسئولیت‌پذیری در میان افراد جامعه باشد.