غدیر؛ اوج تبیین امامت از سوی پیامبر(ص)

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسن سبزواری در نشست هم‌اندیشی اساتید با موضوع تحلیل بافت گفتاری تبیین امامت امیرالمؤمنین علیه السلام در احادیث نبوی که سه شنبه 12 خرداد ماه برگزار شد، با اشاره به ویژگی‌های دعوت در حیات اجتماعی انسان، اظهار کرد: یکی از مختصات اجتماع بشری این است که افراد، متناسب با هدفی که دارند، مردم را به سوی خود فرا می‌خوانند، اما شعاع تأثیر این دعوت‌ها یکسان نیست و هر دعوتی به تناسب غایت و ویژگی‌های خود، گستره متفاوتی پیدا می‌کند.

وی افزود: غالب دعوت‌هایی که در جامعه بشری شکل می‌گیرد، با توجه به ابعاد دنیوی، مادی یا اجتماعی، در مقیاس خرد و کلان مطرح می‌شود و گستره و اهمیت آن‌ها معمولاً محدود به بازه حیات دنیوی است.

این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه در تاریخ بشریت نوعی دعوت ممتاز و متفاوت، ویژه سلسله پیامبران الهی است، بیان کرد: انبیا موضوع و محور راهبرد خود را «انسان» قرار دادند، انسانی که جهان مسخر اوست و خود او نیز در پرتو نیروی ایمان معنا پیدا می‌کند. پیامبران و حجج الهی در جلوه‌های مختلف، مظهر و پشتیبان این نیروی الهی هستند.

سبزواری ادامه داد: پیامبر اکرم(ص) نیز به دلیل گستره زمانی و مکانی دعوت خود، گوی سبقت را از دیگر انبیا ربوده‌اند و تأثیرگذاری و جاودانگی دعوت ایشان، ناظر به باوری است که تا پایان حیات بشری استمرار خواهد داشت و آثار آن در فرجام انسان پس از دنیا نیز نمایان می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه دعوت پیامبر(ص) باید از چند جهت مورد ملاحظه قرار گیرد، اضافه کرد: نخست باید دید موضوع و هدف از دعوت پیامبر چیست. نکته دوم، روش دعوت پیامبر است؛ چرا که ایشان برای اثرگذاری بیشتر، از شیوه‌های مختلف بهره بردند و عمق این تأثیر در رفتار و سیره نبوی کاملاً مشهود است.

این استاد حوزه علمیه «مخاطب‌شناسی» را از دیگر ارکان مهم دعوت برشمرد و افزود: یکی از ضروری‌ترین ابعاد هر دعوتی، شناخت مخاطب است. اینکه مبلغ یا دعوت‌کننده بداند با چه کسی، با چه سطحی از فهم و با چه شیوه‌ای باید سخن بگوید، از مسائل بنیادین در تربیت و تبلیغ به شمار می‌رود. در معارف دینی نیز بر سخن گفتن با مردم متناسب با ظرفیت و توان آنان تأکید شده است.

سبزواری با اشاره به اهمیت شناخت بستر فکری و فرهنگی عصر پیامبر(ص)، خاطرنشان کرد: برای فهم درست دعوت نبوی، ابتدا باید وضعیت اعتقادی دوران جاهلیت، سپس وضعیت علمی مردم و در مرحله بعد، اوضاع اجتماعی و اخلاقی آنان مورد بررسی قرار گیرد.

وی افزود: اگر این ابعاد در کنار یکدیگر دیده شود، نگاه سنتی و سطحی به جریان امامت که رسول خدا(ص) در غدیر مطرح کردند، دگرگون خواهد شد. پیامبر اکرم(ص) در طول 23 سال رسالت خود، صرفاً به بیان یک واقعه مقطعی اکتفا نکردند، بلکه بسترهای نظری، فرهنگی و اجتماعی مسئله امامت را به‌تدریج تبیین کردند.

این استاد حوزه علمیه بیان کرد: امروز اگر از امامت و ولایت در غدیر سخن می‌گوییم، باید توجه داشت که غدیر بالاترین نقطه تبیین امامت برای امام علی(ع) از سوی پیامبر(ص) است. این مسئله حاصل سال‌ها تلاش، تبیین و زمینه‌سازی در طول دوران رسالت بود.

سبزواری ادامه داد: از آغاز دعوت پیامبر(ص)، مسئله جانشینی و خلافت امام علی(ع) در قالب‌ها و عناوین مختلف مطرح بوده است، اما بدون توجه به بافت پیام نبوی، شناخت این مسئله به‌طور کامل ممکن نخواهد بود. برای فهم دقیق این موضوع باید دید پیامبر با چه مخاطبانی، در چه منطقه جغرافیایی، با چه زبان و در چه شرایط زمانی و مکانی سخن گفته‌اند.

وی تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) برای تبیین جایگاه امام علی(ع) از عناوین گوناگونی استفاده کرده‌اند. در منابع، صرفاً با یک تعبیر واحد مواجه نیستیم، بلکه تعابیری همچون «خلافت» و «وصایت» در قالب‌های مختلف از سوی پیامبر(ص) به کار رفته است و این مسئله نشان‌دهنده اهتمام ویژه ایشان به تبیین استمرار مسیر هدایت پس از خود است.