علوم دینی در عصر هوش مصنوعی؛ فرصتها و چالشهای فناوریهای نوین
حجتالاسلام والمسلمین مسعود عمرانی با اشاره به فرصتهای فناوریهای نوین برای علوم دینی، گفت: فناوریهای نوین افقهای تازهای پیش روی علوم دینی گشودهاند. این فناوریها نه تهدید، بلکه فرصتی بزرگ برای احیای معارف دینی هستند، به شرط آنکه اهل فرهنگ و دین بتوانند با زبان روز با جامعه سخن بگویند.
حجتالاسلام والمسلمین مسعود عمرانی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان، در گفتوگو با ایکنا از خراسانرضوی، مهمترین فرصت فناوریهای نوین برای علوم دینی را دسترسی همگانی به منابع دینی دانست و اظهار کرد: با ظهور صدها اپلیکیشن و نرمافزار، دسترسی به قرآن، تفاسیر، احادیث و متون دینی برای همگان آسان، کمهزینه و همراه با امکان جستوجوی پیشرفته شده است. همچنین این فناوریها به ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش کمک کردهاند؛ بهگونهای که محتوای چندرسانهای و تعاملی، سطح توجه و انگیزه درونی مخاطبان را افزایش میدهد. هوش مصنوعی نیز با تحلیل دادهها، پژوهشگران را در کشف الگوهای نوین یاری میکند.
وی شخصیسازی و تعامل دوسویه را از دیگر فرصتهای فناوریهای نوین برشمرد و گفت: فناوری، امکان ارائه محتوای دینی متناسب با نیاز، سن و سطح درک هر فرد را فراهم میکند و بستری برای پرسشوپاسخ تعاملی با علما ایجاد میکند.
عمرانی با اشاره به کاربرد فناوریهای نوین، مانند واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR)، تصریح کرد: این فناوریها میتوانند در آموزش عملی احکام فقهی و شبیهسازی فضاهای معنوی، تحولی اساسی ایجاد کنند. همچنین فناوریهای نوین به گسترش مرجعیت و گفتمان دینی در جهان کمک میکنند و علوم دینی میتوانند از این ظرفیت برای تبیین و ترویج گفتمان حق اسلام در سطح جهانی بهره ببرند.
این استاد دانشگاه در ادامه به بیان تهدیدهای فناوریهای نوین برای علوم دینی پرداخت و بیان کرد: در کنار فرصتها، چالشها و تهدیدهای جدی نیز وجود دارد که نیازمند مدیریت هوشمندانه است.
وی یکی از این تهدیدها را تضعیف مرجعیت دینی و گسترش نسبیگرایی دانست و اظهار کرد: دسترسی به دیدگاههای متنوع و گاه متضاد در فضای مجازی میتواند به تضعیف اقتدار نهادهای دینی و گسترش نسبیگرایی اخلاقی منجر شود. علاوه بر این، گسست نسلی و ناهماهنگی با زبان روز نیز از دیگر پیامدهای بهرهگیری نادرست از فناوریهای نوین است؛ بهگونهای که عدم تناسب گفتمانهای سنتی با زبان رسانهای جدید و ضعف سواد رسانهای، شکاف میان نسل جوان و معارف دینی را عمیقتر میکند.
عمرانی گفت: انزوای فردی و سطحیشدن دینداری نیز از دیگر تهدیدهای فناوریهای نوین برای علوم دینی است؛ بهطوریکه استفاده افراطی از فناوری ممکن است تعاملات اجتماعی عمیق را کاهش دهد و دینداری را به ظواهر سطحی در فضای مجازی محدود کند.
وی تهدید دیگر را آسیب به اصالت پژوهش و تولید علم مطرح کرد و افزود: نگاه تکبعدی یا شیفتگی مفرط به ابزارهای هوش مصنوعی میتواند به اصالت پژوهشهای دینی آسیب بزند. علاوه بر این، چالشهای اخلاقی و فقهی نوپدید نیز از دیگر تهدیدهای فناوریهای نوین برای علوم دینی بهشمار میروند؛ بهگونهای که مسائل مستحدثهای مانند رمزارزها و هوش مصنوعی، چالشهای جدیدی را پیش روی فقها قرار دادهاند.
این استاد دانشگاه با تأکید بر بهرهگیری از فناوری برای تقویت دینداری، اظهار کرد: برای تبدیل تهدیدها به فرصت، باید برنامهای جامع و هوشمندانه تدوین شود. تولید محتوای جذاب و چندرسانهای، طراحی بازیهای رایانهای، پادکست، ویدئوهای کوتاه و اپلیکیشنهای آموزشی برای مفاهیمی مانند نماز و نیز بهرهگیری از واقعیت مجازی برای شبیهسازی مناسک، از جمله این راهکارهاست. همچنین توانمندسازی مبلغان و مربیان از طریق ارتقای سواد رسانهای دیجیتال و تجهیز آنان به ابزارهای نوین، برای برقراری ارتباط مؤثر با نسل جوان ضروری است.
وی ایجاد شبکههای اجتماعی دینی و پاسخگویی هوشمند را از دیگر برنامههای جامع برای تبدیل تهدیدهای فناوری به فرصت دانست و بیان کرد: ایجاد پلتفرمهای پویا برای تبادل نظر، استفاده از چتباتها برای پاسخگویی به سؤالات شرعی و ارائه مشاوره مذهبی، همچنین مدیریت و فرهنگسازی در فضای مجازی از طریق تولید محتوای دینی فاخر، ترویج تفکر انتقادی دینی و آگاهسازی خانوادهها نسبت به فرصتها و تهدیدهای این فضا، از ضرورتهای امروز است.
عمرانی گفت: پژوهش و نظریهپردازی درباره نسبت دین و فناوری، همراه با سرمایهگذاری بر پژوهشهای میانرشتهای برای استخراج احکام و ارائه الگوهای بومی در مواجهه با فناوری، میتواند تهدیدهای فناوریهای نوین برای علوم دینی را به فرصت تبدیل کند.
انتهای پیام
