مرجعيت قرآن در تمدنسازی/22
نقش بیبديل قرآن در هويتبخشی و راهبری تمدنی
گروه انديشه: جامعه و تمدن برای اينكه در مسير حركت از پويايی و پايايی نيفتد، نيازمند قرآن است؛ بر اين اساس، هم در زمينه تبيين مبانی، معيارها، هويتبخشی و هويتسازی و هم در زمينه اصلاح و تعديل و تكميل و راهبری، قرآن نقش بیبديلی در تمدنسازی دارد.
حجتالاسلام والمسلمين علی محمدی آشنانی، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، در خصوص مرجعيت قرآن در تمدنسازی اظهار كرد: خداوند متعال، قرآن را كه تجلی صفات جلال و جمال خود است، به عنوان آخرين كتاب راهنمايی و هدايت فردی و اجتماعی برای بشر نازل كرده است. اين نشاندهنده هدف مهم خداوند متعال است كه با فرستادن آخرين كتاب درصدد ايجاد جامعهای جديد است كه جامعهای تكاملی در حد ظرفيت انسان باشد. خداوند متعال در قرآن كريم میفرمايد: «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یِهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ وَیُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ یَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا؛ قطعا اين قرآن به [آيينى] كه خود پايدارتر است، راه مینمايد و به آن مؤمنانى كه كارهاى شايسته میكنند، مژده میدهد كه پاداشى بزرگ برايشان خواهد بود»(الاسراء؛ 9).
آشنانی افزود: تاريخ بشر نشان میدهد وقتی كه قرآن به عرصه انديشه بشری عرضه شد، دو تمدن ايران و روم وجود داشت، ولی گفتمان قرآن كريم اين دو تمدن را در خود هضم كرد و تمدن نوينی را به بشريت عرضه كرد. اين تمدن در خودش مؤلفههايی را دارد كه میتواند همه تجارب، دانش، تعقلات، خردورزیها و آموزههای اخلاقی بشری را در خود جای دهد. اين ظرفيت آنقدر وسيع و جامع و كامل است كه اديان گذشته و آموزههای وحيانی گذشته را درون خود دارد.
اين استاد دانشگاه در ادامه در رابطه با كاستیهايی كه در رابطه با درك مسلمانان از اهميت جايگاه قرآن در فرآيند تمدنسازی دارد، گفت: قرآن خود را مهيمن بر كتب آسمانی كه منشا بروز و ظهور تمدنهای پيشين بودهاند، معرفی میكند. تمدنسازی قرآن، شاخصهها و ابعادی دارد كه به نظر میرسد هنوز بشريت و ما مسلمانان به خوبی در اين زمينه غور نكردهايم و قرآن در اين زمينه دستنخورده باقی مانده است. اگرچه كسانی در اين زمينه تلاشهايی كردهاند و برخی از مطالب در اين زمينه گفته شده است، اما اين تلاشهای اندك برای درك جايگاه قرآن در تمدنسازی كفايت نمیكند.
وی ادامه داد: نقش قرآن در تمدنسازی اسلامی، نقشی بیبديل و غيرقابل جايگزين است و برای اثبات اين موضوع میتوان دلايل زيادی را ذكر كرد. اولاً آموزههای قرآن كريم، مبانی و اصول تمدنسازی را برای بشر معرفی میكند. ثانياً آيات كريمه قرآن، هم هويت اصلی و اساسی را شكل میدهد و هم شاخصههای تمدنی را برای جامعه بشر بيان میكند و ثالثاً، قرآن كريم برای بررسی اينكه آيا اين تمدنی كه شكل گرفته است، درست و در جهت صحيح در حال حركت است يا خير، معيار و ملاك ارزشيابی است.
آشنانی ادامه داد: نقش اساسیتری كه قرآن در تمدنسازی اسلامی دارد، ايناست كه قرآن در بحث اصلاح، تعديل، تكميل و راهبری تمدن اسلامی نقش اساسی دارد و اگر يك جامعه و تمدن بر اين اساس شكل گرفت، برای اينكه در مسير حركت از پويايی و پايايی نيفتد، نيازمند قرآن است. بنابراين هم در زمينه تبيين مبانی و اصول، هويتبخشی و هويتسازی، ملاك و معيار و هم در زمينه اصلاح و تعديل و تكميل و راهبری، قرآن نقش بیبديلی در تمدنسازی دارد.
اين استاد دانشگاه در ادامه در پاسخ به پرسشی در خصوص لوازم تحقق تمدن اسلامی، گفت: اولين نكتهای كه میتوان در اين عرصه مطرح كرد، انس با قرآن كريم است و بايد دانست كه اين مسئله، اساس تحقق تمدن اسلامی است. تصور من اين است كه ما هنوز در كشور خود و در بقيه كشورهای اسلامی با قرآن انس لازم را پيدا نكردهايم. منظور از انس با قرآن، قرائت مداوم، فهم معنا، تدبر در قرآن كريم، به صورت فردی و اجتماعی است. هنوز صدا و سيما و ديگر رسانهها و مطبوعات و مجالس ما با قرآن كريم انس لازم را پيدا نكردهاند.
وی تاكيد كرد: مردم ما بايد گفتمان ذهنی، احساسی، ارادی و خواستی و عملیشان بر اساس آموزههای قرآن باشد. اگر چنين چيزی اتفاق افتاد و گفتمان قرآنكريم در همه اركان جامعه و در ميان همه مردم نهادينه شد، آنگاه میتوانيم بگوييم انس با قرآن صورت گرفته است. متاسفانه در اين زمينه، تلاش چشمگيری توسط نهادهای فرهنگی ما صورت نگرفته است و برای تحقق اين موضوع بايد اقدامات بيشتر و بهتر و با يك برنامهريزی اساسیتری در عرصه فرهنگ صورت گيرد.
آشنانی در ادامه اظهار كرد: بايد در نظام فرهنگی ما و در نهادهايی همانند شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مراكز فرهنگی ديگر، همانند سازمان تبليغات اسلامی، دفتر تبليغات اسلامی، حوزههای علميه و ديگر نهادهای فرهنگی كشور برای انس يافتن فردی و جمعی جامعه دينی ما در درون و در ميان ديگر مسلمانان جهان با قرآن، يك برنامه تفصيلی و جامع و كاملی تدوين شود. من معتقدم بسياری از پيامهای قرآن هنوز بر اساس تبيين پيامبر و ائمه معصومين(ع) دريافت نشده است و اگر ما اين بخش نخست را به درستی جامه عمل نپوشانيم، بالطبع، بخش دوم كه بخش تحقق آموزههای قرآن است به خوبی تحقق پيدا نخواهد كرد.
اين استاد حوزه و دانشگاه افزود: مرحله دوم از مراحلی كه میتوان در تحقق تمدنسازی از آن نام برد، اين است كه جامعه بايد بداند كه قرآن تنها كتاب جامع و كامل و بدون ترديد و بدون شائبهای كه تحريف نيافته و اساساً تحريفناپذير است و هماكنون بشريت میتواند از آن منبع سرشار از نور و پر از نعمت الهی بهرهمند شود. اين جايگاه بايد به خوبی شناخته شود و در احساس و انديشه و فكر و عمل بشری كاملاً نهادينه شود. در صورت نهادينه شدن اين امر، به تدريج نوبت به تحقق لوازم و آماده ساختن زمينههای تحقق تمدن اسلامی موردنظر در آيات قرآنكريم خواهد رسيد.
ادامه دارد...
آشنانی افزود: تاريخ بشر نشان میدهد وقتی كه قرآن به عرصه انديشه بشری عرضه شد، دو تمدن ايران و روم وجود داشت، ولی گفتمان قرآن كريم اين دو تمدن را در خود هضم كرد و تمدن نوينی را به بشريت عرضه كرد. اين تمدن در خودش مؤلفههايی را دارد كه میتواند همه تجارب، دانش، تعقلات، خردورزیها و آموزههای اخلاقی بشری را در خود جای دهد. اين ظرفيت آنقدر وسيع و جامع و كامل است كه اديان گذشته و آموزههای وحيانی گذشته را درون خود دارد.
اين استاد دانشگاه در ادامه در رابطه با كاستیهايی كه در رابطه با درك مسلمانان از اهميت جايگاه قرآن در فرآيند تمدنسازی دارد، گفت: قرآن خود را مهيمن بر كتب آسمانی كه منشا بروز و ظهور تمدنهای پيشين بودهاند، معرفی میكند. تمدنسازی قرآن، شاخصهها و ابعادی دارد كه به نظر میرسد هنوز بشريت و ما مسلمانان به خوبی در اين زمينه غور نكردهايم و قرآن در اين زمينه دستنخورده باقی مانده است. اگرچه كسانی در اين زمينه تلاشهايی كردهاند و برخی از مطالب در اين زمينه گفته شده است، اما اين تلاشهای اندك برای درك جايگاه قرآن در تمدنسازی كفايت نمیكند.
وی ادامه داد: نقش قرآن در تمدنسازی اسلامی، نقشی بیبديل و غيرقابل جايگزين است و برای اثبات اين موضوع میتوان دلايل زيادی را ذكر كرد. اولاً آموزههای قرآن كريم، مبانی و اصول تمدنسازی را برای بشر معرفی میكند. ثانياً آيات كريمه قرآن، هم هويت اصلی و اساسی را شكل میدهد و هم شاخصههای تمدنی را برای جامعه بشر بيان میكند و ثالثاً، قرآن كريم برای بررسی اينكه آيا اين تمدنی كه شكل گرفته است، درست و در جهت صحيح در حال حركت است يا خير، معيار و ملاك ارزشيابی است.
آشنانی ادامه داد: نقش اساسیتری كه قرآن در تمدنسازی اسلامی دارد، ايناست كه قرآن در بحث اصلاح، تعديل، تكميل و راهبری تمدن اسلامی نقش اساسی دارد و اگر يك جامعه و تمدن بر اين اساس شكل گرفت، برای اينكه در مسير حركت از پويايی و پايايی نيفتد، نيازمند قرآن است. بنابراين هم در زمينه تبيين مبانی و اصول، هويتبخشی و هويتسازی، ملاك و معيار و هم در زمينه اصلاح و تعديل و تكميل و راهبری، قرآن نقش بیبديلی در تمدنسازی دارد.
اين استاد دانشگاه در ادامه در پاسخ به پرسشی در خصوص لوازم تحقق تمدن اسلامی، گفت: اولين نكتهای كه میتوان در اين عرصه مطرح كرد، انس با قرآن كريم است و بايد دانست كه اين مسئله، اساس تحقق تمدن اسلامی است. تصور من اين است كه ما هنوز در كشور خود و در بقيه كشورهای اسلامی با قرآن انس لازم را پيدا نكردهايم. منظور از انس با قرآن، قرائت مداوم، فهم معنا، تدبر در قرآن كريم، به صورت فردی و اجتماعی است. هنوز صدا و سيما و ديگر رسانهها و مطبوعات و مجالس ما با قرآن كريم انس لازم را پيدا نكردهاند.
وی تاكيد كرد: مردم ما بايد گفتمان ذهنی، احساسی، ارادی و خواستی و عملیشان بر اساس آموزههای قرآن باشد. اگر چنين چيزی اتفاق افتاد و گفتمان قرآنكريم در همه اركان جامعه و در ميان همه مردم نهادينه شد، آنگاه میتوانيم بگوييم انس با قرآن صورت گرفته است. متاسفانه در اين زمينه، تلاش چشمگيری توسط نهادهای فرهنگی ما صورت نگرفته است و برای تحقق اين موضوع بايد اقدامات بيشتر و بهتر و با يك برنامهريزی اساسیتری در عرصه فرهنگ صورت گيرد.
آشنانی در ادامه اظهار كرد: بايد در نظام فرهنگی ما و در نهادهايی همانند شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مراكز فرهنگی ديگر، همانند سازمان تبليغات اسلامی، دفتر تبليغات اسلامی، حوزههای علميه و ديگر نهادهای فرهنگی كشور برای انس يافتن فردی و جمعی جامعه دينی ما در درون و در ميان ديگر مسلمانان جهان با قرآن، يك برنامه تفصيلی و جامع و كاملی تدوين شود. من معتقدم بسياری از پيامهای قرآن هنوز بر اساس تبيين پيامبر و ائمه معصومين(ع) دريافت نشده است و اگر ما اين بخش نخست را به درستی جامه عمل نپوشانيم، بالطبع، بخش دوم كه بخش تحقق آموزههای قرآن است به خوبی تحقق پيدا نخواهد كرد.
اين استاد حوزه و دانشگاه افزود: مرحله دوم از مراحلی كه میتوان در تحقق تمدنسازی از آن نام برد، اين است كه جامعه بايد بداند كه قرآن تنها كتاب جامع و كامل و بدون ترديد و بدون شائبهای كه تحريف نيافته و اساساً تحريفناپذير است و هماكنون بشريت میتواند از آن منبع سرشار از نور و پر از نعمت الهی بهرهمند شود. اين جايگاه بايد به خوبی شناخته شود و در احساس و انديشه و فكر و عمل بشری كاملاً نهادينه شود. در صورت نهادينه شدن اين امر، به تدريج نوبت به تحقق لوازم و آماده ساختن زمينههای تحقق تمدن اسلامی موردنظر در آيات قرآنكريم خواهد رسيد.
ادامه دارد...
