جامع عباسی؛ شاخصترین اثر فقهی شیخ بهایی
گروه اندیشه: شاخصترین اثر فقهی شیخ بهایی، «جامع عباسی» است که تألیف آن به زبان فارسی، ابتکاری نو در نگارش متون فقهی برای استفاده عامه مردم به حساب میآید، تا آنجا که برخی از صاحب نظران از آن به عنوان اولین دوره فقه فارسی غیر استدلالی که به صورت رساله عملیه نوشته شده است، یاد میکنند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، بهاءالدین محمدبن حسین عاملی، معروف به شیخ بهایی از عالمان بزرگ شیعه در سده دهم و یازدهم هجری است که در سال 953 هجری قمری مطابق با ۱۵۴۶ میلادی در بعلبک که امروزه با نام لبنان شناخته میشود، متولد شد و در جبل عامل در ناحیه شام و سوریه در روستایی به نام «جبع» یا «جباع» میزیست.
10 ساله بود که پدرش عزالدین حسین عاملی از بزرگان علمای شام به سوی ایران رهسپار شد و چون به قزوین رسیدند و آن شهر را مرکز دانشمندان شیعه یافتند، در آن سکنی گزیدند و بهاءالدین به شاگردی پدر و دیگر دانشمندان آن عصر مشغول شد.
او در اندک مدتی چنان پیشرفت کرد که به صورت یک چهره بارز و یکی از مشهورترین مردان دوره صفوی شد؛ بهاءالدین از جمله نوادر روزگار است که در عرصههای گوناگون علمی، سیاسی و هنری شهرت جهانی دارد، او نه تنها یک عالم دینی و مردی متکلم بود، بلکه در فنون و علوم غریبه آگاهی و دست توانایی داشت و ریاضیدان، مهندس، معمار و کیمیادان بود.
زندگی علمی
بهایی در سالهای اولیه مهاجرت، به دلیل عدم آشنایی با زبان فارسی در فراگیری علم و دانش، همچنان از محضر پدر خویش بهره میگرفت ولی با انتقال خانواده او از اصفهان به قزوین که به دعوت شاه طهماسب صفوی و تعیین پدرش به منصب شیخالاسلامی پایتخت صورت گرفت، دنیای جدیدی از علم و سیاست در برابر شیخ بهایی گشوده شد، زیرا قزوین در آن روزگار مرکز علم و دانش و محل اقامت زندگی شخصیتهای بزرگ علمی و سیاسی در ایران بود.
شیخ بهایی در شهر قزوین از محضر استادان بسیاری در علوم مختلف کسب فیض کرد و در فنون گوناگون تجربه اندوخت. وی به خاطر نبوغ ذاتی و استعداد کم نظیری که در فراگیری علوم داشت از همان دوران جوانی شروع به نگارش در موضوعهای دینی کرد.
شیخ بهایی نزد استادان فرزانهای به فراگیری منطق، فلسفه، ریاضیات، طب، نجوم و... پرداخت که عزالدین حسین جبل عاملی، پدر بزرگوار شیخ، ملا عبداللهبن شهابالدین مدرس یزدی، ملا علی مذهب، مولانا افضل قاضی، حكیم عمادالدین محمود، محمدباقر یزدی و احمد كجایی از مهمترین آنها هستند.
شیخ بهایی سالهای زیادی به تدریس اشتغال داشت و اندیشهوران و دانشوران نامی قرن یازدهم در دامان درس او تربیت یافتند که از مهمترین آنها میتوان به ملا محمد محسنبن مرتضیبن محمود فیض کاشانی، سیدمیرزا رفیعالدین محمدبن حیدر حسینی طباطبایی نائینی، ملامحمد تقیبن مقصود علی مجلسی، معروف به مجلسی اول، صدرالدین محمدبن ابراهیم شیرازی، معروف به ملاصدرا، حکیم مشهور قرن یازدهم، ملامحمدباقربن محمد مؤمن خراسانی سبزواری، معروف به محقق سبزواری، شیخ الاسلام اصفهان و شیخ زینالدین عاملی، نوه شهید ثانی اشاره کرد.
آثار و تالیفات
بهاءالدین عاملی در زمینههای مختلف علوم اسلامی آثار گرانقدر و ماندگاری را از خود به جا گذاشته است، او یکی از پربرکتترین علمای اسلام از نظر تألیف و تنوع در آنها است به طوری که در یکی از پژوهشهای انجام شده که در نشریه «الثقافة الاسلامية» چاپ شده، تعداد تألیفهای این عالم برجسته 123 جلد عنوان شده است.
برای شناساندن این شخصیت جامعالاطراف، نویسندگان و پژوهشگران هر کدام از زاویهای به معرفی او پرداختهاند؛ برخی با توجه به آثار مکتوب وی، به عنوان نویسندهای توانا به او نگریستهاند. بعضی با تاکید بر خدمات اجتماعی و فرهنگی وی، از او با عنوان اصلاحگر واقعی جامعه و مجدد قرن یاد کردهاند، عدهای از نگاه فن ریاضی و هنر معماری به دنبال معرفی او به عنوان مهندسی نوآور بودهاند و برخی دیگر از نظرگاه سیاسی، عملکرد و دیدگاههای سیاسی او را مورد کاوش قرار دادهاند.
شیخ بهایی در علومی که در آن زمان مرسوم بود، به ویژه در اخبار و احادیث، تفسیر، اصول فقه و ریاضیات دارای تالیفات بسیار است و آثار مختلفی با موضوعهای فقهی، علوم قرآنی، حدیث، اصول اعتقادی، ادعیه و مناجات، اصول فقه، رجال و اجازات، ادبیات و علوم عربی، وقایعالایلام، ریاضیات، حکمت و فلسفه و علوم غریبه نگارش کرده است.
تألیفهای شیخ بهایی از همان زمان نگارش مورد توجه دانشمندان بوده است به طوری که بر کتابهای معروف او شرح یا حاشیه نوشتهاند.
نماز، زكات، روزه، حج، پاسخ سؤال شاه عباس، پاسخ سؤالات شيخ صالح جابرى، اجوبه مسائل جزائريه، احكام سجود و تلاوت، جواب مسائل شيخ جار، حاشيه بر ارشادالاذهان علامه حلى، حاشيه بر قواعد علامه، حاشيه بر قواعد شهيد اول، حاشيه بر احكامالشريعه علامه حلى، الحبلالمتين، الحريرية، الذبيحيه، شرح فرائض نصيريه خواجه نصير الدين طوسى، فرائض بهائيه، قصر نماز در چهار مكان، مسح بر قدمين، مشرقالشمسين و اكسير السعادتين، رساله في مباحث الكر، رساله في القصر و التخيير في السفر، شرح رساله في الصوم، شرح من لا يحضره الفقيه، رساله في فقه الصلوه، رساله في معرفهالقبله و رساله في فقهالسجود از مهمترین کتابهای فقهی شیخ بهایی است.
شاخصترین اثر فقهی شیخ بهایی، جامع عباسی است
شاخصترین اثر فقهی شیخ بهایی، «جامع عباسی» است که تألیف آن به زبان فارسی، ابتکاری نو در نگارش متون فقهی برای استفاده عامه مردم به حساب میآید، تا آنجا که برخی از صاحب نظران از آن به عنوان اولین دوره فقه فارسی غیر استدلالی که به صورت رساله عملیه نوشته شده است، یاد میکنند.
«جامع عباسی» که از یک مقدمه و بیست باب از طهارت تا دیات تشکیل شده است، بنا به درخواست شاه عباس اول و با هدف پاسخگویی به سؤالها و نیازهای شرعی عموم مردم نگارش یافت.
حاشيه انوار التنزيل قاضى بيضاوى، حل الحروف القرآنيه، حاشيه كشاف زمخشرى، اساله خواجه، تفسير عين الحيوه، العروه الوثقى، تاويلالآيات و اكسيرالسعادتين از مهمترین آثار شیخ بهایی در موضوع علوم قرآنی است.
دیدگاههای عرفانی و فلسفی شیخ بهایی در مثنویهای کوتاه و پرمغزش
مثنوی نان و حلوا یا سوانح السفرالحجاز یکی از مثنویهای کوتاه و پر مغز شیخ بهایی است که در اخلاق و انتقاد از زمانه خویش و به استقبال مولوی و به سبک مثنوی معنوی سروده شده است. این مثنوی از شهرت اسمی برخوردار است اما کمتر کسی از محتوا و مضمون آن آگاه است و حتی گاهی به غلط آن را طنز میپندارند، با دقت در این مثنوی میتوان علاوه بر آراء اخلاقی شیخ بهایی به دیدگاههای عرفانی و فلسفی شیخ بهایی نیز پی برد.
شیخ بهایی در این مثنوی به مفهوم دنیایی که مطرود روایات است، پرداخته و با زبانی لطیف آن را تبیین میکند، اسم این مثنوی خود دارای پیام است. در آن عصر حلوا از غذاهای اغنیا و مصداق چرب و شیرین دنیا و تمثیلی از زندگی دنیا و شادی خواری است که غافلان و عاشقان دنیا را سرمست کرده و از عقبی غافل:
نان حلوا چیست جاه و مال تو
باغ و راغ و حشمت و آمال تو
نان حلوا چیست این طول امل
وین غرور نفس و علم بیعمل
نان حلوا چیست گویم با تو فاش
این همه سعی تو از بهر معاش
شیخ بهایی در این مثنوی به بررسی موانع رشد و رستگاری انسان پرداخته و تا حدودی رذایل اقشار مختلف از عوام تا اهل علم و صوفیان و دراویش و... را بیان میکند.
همچنین شیخ بهایی ابتلا به عشق را ویژگی اصلی انسان دانست و اعتقاد داشت که انسان با عشق از دیگر موجودات ممتاز میشود و در عالم اعتبار مییابد. او با آن دیده جمالنگر و در قالب تمثیل سخن خود را توضیح میدهد:
هرکه نبود مبتلای ماهرو
اسم او از نوع انسانی بشو
سینه خالی ز مهر گلرخان
کهنه انبانت بود پر استخوان
شیخ بهایی که به مسیر سلوک و آیات و روایات آشنایی کامل دارد، هویت فرضی و مستقل داشتن انسان را سد و سنگ راه تکامل میداند و میگوید:
داند این را هر که زین ره آگه است
کین وجود و هستیش سنگ ره است
گوی دولت آن سعادتمند برد
کو به پای دلبرخود جان سپرد
گرچه پیری را، زمان تحکیم ریشه علایق در نفس و نفس در دنیا میداند اما باز مشفقانه دعوت به جبران مافات میکند و چنین اندرز میدهد که:
حالیا ای عندلیب کهنه سال
بازکن افغان و یک چندی بنال
چون نکردی ناله در فصل بهار
در خزان باری قضا کن زینهار
کشکول؛ نامدارترین اثر شیخ بهایی
کشکول شيخ بهايی يکی از متون ادبی است که دادههای تاريخی قابل توجهی دارد و محتويات آن دارای اهميت است و از بين مباحث مختلفی که شيخ در اين اثر آورده است میتوان به مضامين اخلاقی بسياری پی برد.
کشکول در پنج دفتر تدوين شده و شامل پندهای اخلاقی، اجتماعی و ... است که به وسيله حکايت، تفسير، قرآن، اشعار و... از نويسندگان معروف و گاهی ناشناس ذکر شده است.
گرچه پس از شيخ بهايی نويسندگان ديگری از طرز فکر او پيروی کردند ولی ارزش هيچ کدام از این آثار به ارزش کشکول شيخ بهایی نميرسد، چراکه اين کتاب از همه گونه فنونی برخوردار است.
کشکول شیخ بهایی، نامدارترين اثر او است که مجموعه ارزشمندی از علوم و معارف مختلف را فراهم کرده و آیينه معلومات و مشرب وی محسوب ميیشود.
زندگی سیاسی شیخ بهایی
شیخ بهایی در عرصه سیاست از فقهای بزرگ عصر صفوی است که سالهای زیادی عهدهدار مهمترین منصب سیاسی ـ مذهبی یعنی شیخالاسلام در دولت شاه عباس اول، مقتدرترین دولت صفوی بود.
شیخ بهایی در مدت 78 سال عمر خود با چهار تن از سلاطین صفوی، شاه طهماسب، شاه اسماعیل دوم، سلطان محمد خدابنده و شاه عباس اول، معاصر بود.
تقسیم آب زاینده رود به محلات اصفهان و روستاهای مجاور رودخانه، ساختمان گلخن معروف به حمام شیخ، طراحی منار جنبان اصفهان و نگارش کتابهای خلاصهالحساب در ریاضی و تشریح الافلاک در نجوم از دیگر فعالیتها و آثار شیخ بهایی است.
یادآور میشود، شیخ بهایی در سال ۱۰۳۱ هجری قمری در اصفهان درگذشت و بنا بر وصیت خود، جنازه او به مشهد انتقال یافت و در جوار مرقد مطهر حضرت علیبنموسیالرضا(ع) مدفون شد؛ آرامگاه شیخ بهایی در رواقی به همین نام واقع در ضلع شمالی صحن امام خمینی(ره) حرم امام رضا(ع) قرار دارد.
10 ساله بود که پدرش عزالدین حسین عاملی از بزرگان علمای شام به سوی ایران رهسپار شد و چون به قزوین رسیدند و آن شهر را مرکز دانشمندان شیعه یافتند، در آن سکنی گزیدند و بهاءالدین به شاگردی پدر و دیگر دانشمندان آن عصر مشغول شد.
او در اندک مدتی چنان پیشرفت کرد که به صورت یک چهره بارز و یکی از مشهورترین مردان دوره صفوی شد؛ بهاءالدین از جمله نوادر روزگار است که در عرصههای گوناگون علمی، سیاسی و هنری شهرت جهانی دارد، او نه تنها یک عالم دینی و مردی متکلم بود، بلکه در فنون و علوم غریبه آگاهی و دست توانایی داشت و ریاضیدان، مهندس، معمار و کیمیادان بود.
زندگی علمی
بهایی در سالهای اولیه مهاجرت، به دلیل عدم آشنایی با زبان فارسی در فراگیری علم و دانش، همچنان از محضر پدر خویش بهره میگرفت ولی با انتقال خانواده او از اصفهان به قزوین که به دعوت شاه طهماسب صفوی و تعیین پدرش به منصب شیخالاسلامی پایتخت صورت گرفت، دنیای جدیدی از علم و سیاست در برابر شیخ بهایی گشوده شد، زیرا قزوین در آن روزگار مرکز علم و دانش و محل اقامت زندگی شخصیتهای بزرگ علمی و سیاسی در ایران بود.
شیخ بهایی در شهر قزوین از محضر استادان بسیاری در علوم مختلف کسب فیض کرد و در فنون گوناگون تجربه اندوخت. وی به خاطر نبوغ ذاتی و استعداد کم نظیری که در فراگیری علوم داشت از همان دوران جوانی شروع به نگارش در موضوعهای دینی کرد.
شیخ بهایی نزد استادان فرزانهای به فراگیری منطق، فلسفه، ریاضیات، طب، نجوم و... پرداخت که عزالدین حسین جبل عاملی، پدر بزرگوار شیخ، ملا عبداللهبن شهابالدین مدرس یزدی، ملا علی مذهب، مولانا افضل قاضی، حكیم عمادالدین محمود، محمدباقر یزدی و احمد كجایی از مهمترین آنها هستند.
شیخ بهایی سالهای زیادی به تدریس اشتغال داشت و اندیشهوران و دانشوران نامی قرن یازدهم در دامان درس او تربیت یافتند که از مهمترین آنها میتوان به ملا محمد محسنبن مرتضیبن محمود فیض کاشانی، سیدمیرزا رفیعالدین محمدبن حیدر حسینی طباطبایی نائینی، ملامحمد تقیبن مقصود علی مجلسی، معروف به مجلسی اول، صدرالدین محمدبن ابراهیم شیرازی، معروف به ملاصدرا، حکیم مشهور قرن یازدهم، ملامحمدباقربن محمد مؤمن خراسانی سبزواری، معروف به محقق سبزواری، شیخ الاسلام اصفهان و شیخ زینالدین عاملی، نوه شهید ثانی اشاره کرد.
آثار و تالیفات
بهاءالدین عاملی در زمینههای مختلف علوم اسلامی آثار گرانقدر و ماندگاری را از خود به جا گذاشته است، او یکی از پربرکتترین علمای اسلام از نظر تألیف و تنوع در آنها است به طوری که در یکی از پژوهشهای انجام شده که در نشریه «الثقافة الاسلامية» چاپ شده، تعداد تألیفهای این عالم برجسته 123 جلد عنوان شده است.
برای شناساندن این شخصیت جامعالاطراف، نویسندگان و پژوهشگران هر کدام از زاویهای به معرفی او پرداختهاند؛ برخی با توجه به آثار مکتوب وی، به عنوان نویسندهای توانا به او نگریستهاند. بعضی با تاکید بر خدمات اجتماعی و فرهنگی وی، از او با عنوان اصلاحگر واقعی جامعه و مجدد قرن یاد کردهاند، عدهای از نگاه فن ریاضی و هنر معماری به دنبال معرفی او به عنوان مهندسی نوآور بودهاند و برخی دیگر از نظرگاه سیاسی، عملکرد و دیدگاههای سیاسی او را مورد کاوش قرار دادهاند.
شیخ بهایی در علومی که در آن زمان مرسوم بود، به ویژه در اخبار و احادیث، تفسیر، اصول فقه و ریاضیات دارای تالیفات بسیار است و آثار مختلفی با موضوعهای فقهی، علوم قرآنی، حدیث، اصول اعتقادی، ادعیه و مناجات، اصول فقه، رجال و اجازات، ادبیات و علوم عربی، وقایعالایلام، ریاضیات، حکمت و فلسفه و علوم غریبه نگارش کرده است.
تألیفهای شیخ بهایی از همان زمان نگارش مورد توجه دانشمندان بوده است به طوری که بر کتابهای معروف او شرح یا حاشیه نوشتهاند.
نماز، زكات، روزه، حج، پاسخ سؤال شاه عباس، پاسخ سؤالات شيخ صالح جابرى، اجوبه مسائل جزائريه، احكام سجود و تلاوت، جواب مسائل شيخ جار، حاشيه بر ارشادالاذهان علامه حلى، حاشيه بر قواعد علامه، حاشيه بر قواعد شهيد اول، حاشيه بر احكامالشريعه علامه حلى، الحبلالمتين، الحريرية، الذبيحيه، شرح فرائض نصيريه خواجه نصير الدين طوسى، فرائض بهائيه، قصر نماز در چهار مكان، مسح بر قدمين، مشرقالشمسين و اكسير السعادتين، رساله في مباحث الكر، رساله في القصر و التخيير في السفر، شرح رساله في الصوم، شرح من لا يحضره الفقيه، رساله في فقه الصلوه، رساله في معرفهالقبله و رساله في فقهالسجود از مهمترین کتابهای فقهی شیخ بهایی است.
شاخصترین اثر فقهی شیخ بهایی، جامع عباسی است
شاخصترین اثر فقهی شیخ بهایی، «جامع عباسی» است که تألیف آن به زبان فارسی، ابتکاری نو در نگارش متون فقهی برای استفاده عامه مردم به حساب میآید، تا آنجا که برخی از صاحب نظران از آن به عنوان اولین دوره فقه فارسی غیر استدلالی که به صورت رساله عملیه نوشته شده است، یاد میکنند.
«جامع عباسی» که از یک مقدمه و بیست باب از طهارت تا دیات تشکیل شده است، بنا به درخواست شاه عباس اول و با هدف پاسخگویی به سؤالها و نیازهای شرعی عموم مردم نگارش یافت.
حاشيه انوار التنزيل قاضى بيضاوى، حل الحروف القرآنيه، حاشيه كشاف زمخشرى، اساله خواجه، تفسير عين الحيوه، العروه الوثقى، تاويلالآيات و اكسيرالسعادتين از مهمترین آثار شیخ بهایی در موضوع علوم قرآنی است.
دیدگاههای عرفانی و فلسفی شیخ بهایی در مثنویهای کوتاه و پرمغزش
مثنوی نان و حلوا یا سوانح السفرالحجاز یکی از مثنویهای کوتاه و پر مغز شیخ بهایی است که در اخلاق و انتقاد از زمانه خویش و به استقبال مولوی و به سبک مثنوی معنوی سروده شده است. این مثنوی از شهرت اسمی برخوردار است اما کمتر کسی از محتوا و مضمون آن آگاه است و حتی گاهی به غلط آن را طنز میپندارند، با دقت در این مثنوی میتوان علاوه بر آراء اخلاقی شیخ بهایی به دیدگاههای عرفانی و فلسفی شیخ بهایی نیز پی برد.
شیخ بهایی در این مثنوی به مفهوم دنیایی که مطرود روایات است، پرداخته و با زبانی لطیف آن را تبیین میکند، اسم این مثنوی خود دارای پیام است. در آن عصر حلوا از غذاهای اغنیا و مصداق چرب و شیرین دنیا و تمثیلی از زندگی دنیا و شادی خواری است که غافلان و عاشقان دنیا را سرمست کرده و از عقبی غافل:
نان حلوا چیست جاه و مال تو
باغ و راغ و حشمت و آمال تو
نان حلوا چیست این طول امل
وین غرور نفس و علم بیعمل
نان حلوا چیست گویم با تو فاش
این همه سعی تو از بهر معاش
شیخ بهایی در این مثنوی به بررسی موانع رشد و رستگاری انسان پرداخته و تا حدودی رذایل اقشار مختلف از عوام تا اهل علم و صوفیان و دراویش و... را بیان میکند.
همچنین شیخ بهایی ابتلا به عشق را ویژگی اصلی انسان دانست و اعتقاد داشت که انسان با عشق از دیگر موجودات ممتاز میشود و در عالم اعتبار مییابد. او با آن دیده جمالنگر و در قالب تمثیل سخن خود را توضیح میدهد:
هرکه نبود مبتلای ماهرو
اسم او از نوع انسانی بشو
سینه خالی ز مهر گلرخان
کهنه انبانت بود پر استخوان
شیخ بهایی که به مسیر سلوک و آیات و روایات آشنایی کامل دارد، هویت فرضی و مستقل داشتن انسان را سد و سنگ راه تکامل میداند و میگوید:
داند این را هر که زین ره آگه است
کین وجود و هستیش سنگ ره است
گوی دولت آن سعادتمند برد
کو به پای دلبرخود جان سپرد
گرچه پیری را، زمان تحکیم ریشه علایق در نفس و نفس در دنیا میداند اما باز مشفقانه دعوت به جبران مافات میکند و چنین اندرز میدهد که:
حالیا ای عندلیب کهنه سال
بازکن افغان و یک چندی بنال
چون نکردی ناله در فصل بهار
در خزان باری قضا کن زینهار
کشکول؛ نامدارترین اثر شیخ بهایی
کشکول شيخ بهايی يکی از متون ادبی است که دادههای تاريخی قابل توجهی دارد و محتويات آن دارای اهميت است و از بين مباحث مختلفی که شيخ در اين اثر آورده است میتوان به مضامين اخلاقی بسياری پی برد.
کشکول در پنج دفتر تدوين شده و شامل پندهای اخلاقی، اجتماعی و ... است که به وسيله حکايت، تفسير، قرآن، اشعار و... از نويسندگان معروف و گاهی ناشناس ذکر شده است.
گرچه پس از شيخ بهايی نويسندگان ديگری از طرز فکر او پيروی کردند ولی ارزش هيچ کدام از این آثار به ارزش کشکول شيخ بهایی نميرسد، چراکه اين کتاب از همه گونه فنونی برخوردار است.
کشکول شیخ بهایی، نامدارترين اثر او است که مجموعه ارزشمندی از علوم و معارف مختلف را فراهم کرده و آیينه معلومات و مشرب وی محسوب ميیشود.
زندگی سیاسی شیخ بهایی
شیخ بهایی در عرصه سیاست از فقهای بزرگ عصر صفوی است که سالهای زیادی عهدهدار مهمترین منصب سیاسی ـ مذهبی یعنی شیخالاسلام در دولت شاه عباس اول، مقتدرترین دولت صفوی بود.
شیخ بهایی در مدت 78 سال عمر خود با چهار تن از سلاطین صفوی، شاه طهماسب، شاه اسماعیل دوم، سلطان محمد خدابنده و شاه عباس اول، معاصر بود.
تقسیم آب زاینده رود به محلات اصفهان و روستاهای مجاور رودخانه، ساختمان گلخن معروف به حمام شیخ، طراحی منار جنبان اصفهان و نگارش کتابهای خلاصهالحساب در ریاضی و تشریح الافلاک در نجوم از دیگر فعالیتها و آثار شیخ بهایی است.
یادآور میشود، شیخ بهایی در سال ۱۰۳۱ هجری قمری در اصفهان درگذشت و بنا بر وصیت خود، جنازه او به مشهد انتقال یافت و در جوار مرقد مطهر حضرت علیبنموسیالرضا(ع) مدفون شد؛ آرامگاه شیخ بهایی در رواقی به همین نام واقع در ضلع شمالی صحن امام خمینی(ره) حرم امام رضا(ع) قرار دارد.
