دینداری مقوله‌ای که جز با خلوص سازگاری ندارد

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة، شامگاه گذشته، 22 شهریورماه در نشستی مجازی با موضوع «اخلاص و ویژگی‌های بندگان مخلص» که به همت مؤسسه فرهنگی «بیان هدایت نور» برگزار شد اظهار کرد: منظور از بندگان مخلصی که خداوند از آن‌ها در قرآن کریم سخن به میان می‌آورد «موحدان» هستند، یعنی آن دسته از بندگانی که به توحید درستی دست پیدا کرده‌اند و در مقام عمل و نظر نیز در مرتبه موحد قرار می‌‌گیرند.

وی تصریح کرد: اما این در حالی است که خداوند به جای کلمه توحید از واژه اخلاص استفاده می‌کند، همان‌گونه که توحیدی‌ترین سوره قرآن کریم را«اخلاص» نام نهاده است. در اسلام  اصطلاحی با عنوان «اخلاص» وجود دارد و آن «لا اله الا الله» است که این کلمه به اندازه‌ای زیبا و دلنشین است که از دل و جان برون می‌آید.

این مفسر قرآن کریم بیان کرد: در واقع انسان موحد به جایی می‌رسد که هیچ بهره، سهم، انگیزه و اراده‌ای جز ذات حق در وجود او باقی نمی‌ماند و چنین انسانی «مخلِص» است و پس از آن زمانی‌که به اوج می‌رسد «مخلَص» می‌شود.

انصاری بیان کرد: انسانی که حاکمیتی برای غیرخدا در وجود خود قائل نیست، محبت دیگری غیر از خدا در دل و جان او دیده نمی‌شود، طاعتی غیر از طاعت خداوند در زندگی او مشاهده نمی‌شود و انسانی که عظیمی، علیمی و حکیمی را غیر از خداوند در عمل و ذهن خود نمی‌شناسد، همان انسان مخلصی است که به مرحله توحید دست پیدا کرده است.

وی خاطرنشان کرد: از این‌ رو هر میزان که انسان‌ها از سهم بیشتری از این اخلاص برخوردار باشند، سهم بیشتری هم از توحید برخوردار خواهند بود و به تعبیری موحدتر هستند و به مراتب بالاتری از توحید دست پیدا می‌کنند.

اخلاصی که در قرآن به آن اشاره شده است، یعنی حضور حاکمیت وجود مطلق خداوند در جان و هستی انسان چه به لحاظ طاعت، محبت و امر و نهی و... است.

لزوم اخلاص در دینداری

انصاری در ادامه با اشاره به لزوم اخلاص در دینداری تصریح کرد: در واقع هنگامی‌ که انسان در مسیر طاعت، عبودیت و بندگی خداوند سبحان قرار می‌گیرد یکی از آسیب‌هایی که به شدت این دسته از انسان‌ها را تهدید می‌کند، مداخله انگیزه‌های غیرالهی در رفتارهای انسان‌هاست که نام این انگیزه‌ها شرک خفی است که در ادبیات دینی از آن با عنوان «ریا» تعبیر می‌شود.

وی اظهار کرد: اساساً دینداری مقوله‌ای است که جز با خلوص سازگاری ندارد، زیرا دین برای خداست و دینی که در آن کدورت و انگیزه‌های غیرالهی به وجود آید، دین نیست و به طور کلی هم مورد قبول نخواهد بود.

این مفسر قرآن کریم بیان کرد: همچنین خداوند در خصوص عبادت نیز در قرآن کریم می‌فرماید که انسان‌ها به عبادت مأموریت نشدند مگر اینکه عبادتی خالصانه و عابدانه باشد، یعنی در مقوله عبادت نمی‌توان انگیزه‌ای غیرالهی داشت و این دین را جز به امر خدا و برای خدا و طبق عادات و خواست خداوند به جا آورد.

انصاری در پایان خاطرنشان کرد: اگر انگیزه‌های دیگری در کنار روش دینداری و رفتارهای دینی ما ایجاد شود، متأسفانه دیگر آن دینداری، دینداری درست و قابل قبولی نخواهد بود. اما شاید این سؤال ایجاد شود که چگونه متوجه شویم انگیزه‌های دیگری برای ما ایجاد شده است؟ در پاسخ به این سؤال باید گفت که این موضوع از آنجایی مشخص می‌شود که مایل باشیم رفتارهای دینی را که انجام می‌دهیم به چشم دیگران بیاید، دیگران آن را ببینند و در نزد دیگران مقبولیت پیدا کنند و ما مورد تمجید و ستایش قرار گیریم و این یکی از نشانه‌های به وجود آمدن انگیزه غیرالهی در رفتارهای دینی ماست.