امام رضا(ع) در مناظرات به یک گفتمان بامنطق و استدلال پایبند بود

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، پروفسور حسن بشیر، رئیس سابق مؤسسه مطالعات اسلامی لندن، امروز، ۲۸ آذرماه، در آیین سومین کنگره بین‌المللی امام رضا(ع) و علوم روز که در دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) برگزار شد، در خصوص ارتباطات میان فرهنگی امام رضا(ع)، اظهار کرد: بحث مهمی در حوزه مطالعات ارتباطی به نام «هم‌زمانی و در زمانی» وجود دارد. بحث هم‌زمانی ناظر به مرحله حضور و مرحله‌ای که فرد در آن زمینه خلق معنا، رابطه، به محیط و مسائل روز نگاه می‌کند. اما فرمایشات امامان معصوم و رفتار آنها برای یک زمان خاص نیست. بنابراین بحث «در زمانی» یکی از مباحث مهمی است که باید در رابطه با این بیانات مورد توجه قرار دهیم و به همین دلیل بحث حضرت امام رضا(ع) و علوم روز مطرح می‌شود که بسیار اهمیت دارد.

وی ادامه داد: از منظر همه علوم در همه ادوار و فرآیند زمان، مکان‌ها و رویکردهای مختلف می‌توانیم از بیانات، فرمایشات، ایده‌ها، افکار، توصیه‌ها و فرمایشات امام رضا(ع) استفاده کنیم. مسئله بسیار مهمی که در مطالعات امامان معصوم(ع) وجود دارد و باید به آن توجه کنیم این است که در این بیانات، چگونه بتوانیم میان بحث هم‌زمانی و تحولات در زمانی وفاق یا معنای مشترک ایجاد کنیم. مسئله بسیار مهمی است که مدخلی برای مطالعات دیگر ما در رابطه با حضرت رضا(ع) و امامان معصوم(ع) است.

استاد تمام ارتباطات دانشگاه افزود: باید این ویژگی مهم هم‌زمانی و در زمانی بحث ارتباطات میان‌فرهنگی که مبحث بسیار مهم در رفتار و مناظرات امام رضا(ع) است را گسترش دهیم. ارتباطات میان فرهنگی ایده مهمی است که در رابطه با ارتباط میان ملل، ادیان و ملت‌های مختلف وجود دارد و شاید در یک کشور و ملت خرده‌فرهنگ‌ها هم بتوان مصداقی از ارتباطات میان‌فرهنگی باشد.

بشیر تصریح کرد: ارتباطات میان‌فرهنگی هم بحث تبلیغ، وجه‌سازی، تحول فرهنگی، هویت‌سازی است. زمانی‌که با مردم و ملت‌های دیگر ارتباط برقرار می‌کنیم، درصدد آشنایی آن‌ها با آنچه که ما از هویت، دین، اعتقادات، اخلاق و... هستیم و تلاش می‌کنیم به وحدت نظری، فرهنگی و معنای مشترک دست یابیم که بتواند برای جوامع انسانی مفید باشد. 

وی ادامه داد: افرادی هستند که الگوی شیطانی و عده‌ای الگوی الهی رحمانی دارند و این الگوی رحمانی که حضرت رضا(ع) بیان می‌کند، در تمام مسائل علمی وجود دارد. اما وجه مثبت این مسئله ارتباطات میان‌فرهنگی می‌تواند یک گفتمان جدیدی را خلق کند. امام رضا(ع) در تمامی مناظرات به یک گفتمان خاص که گفتمان غالب، بامنطق و با استدلال است، پایبند بود و این ویژگی، گفتمان‌سازی را در همه مباحث، مناظرات و گفت‌وگوهای خود دنبال می‌کرد و مورد توجه قرار می‌داد.

رئیس سابق مؤسسه مطالعات اسلامی لندن بیان کرد: ویژگی‌های عصر امام رضا(ع) این بود که تکثر و تنوع اعتقادات مذهبی به شدت زیاد بود. در آن زمان نهضت ترجمه شکل گرفته بود و بسیاری از کتاب‌های خارج از جهان اسلام ترجمه می‌شد. گسترش وسیع سرزمین‌های اسلامی در آن زمان سرعت پیدا کرده بود؛ بنابراین ارتباطات میان ملت‌های مختلف نیز بیشتر شد.

بشیر گفت: برای این ارتباط جدیدی که خلق شده است، نوعی از گفتمان‌سازی صورت گیرد که حضرت رضا(ع) در مناظرات خود به این مسئله توجه جدی داشت. طرح پرسش‌ها و شبه‌های مختلف مزید بر علت بود. همچنین انحراف‌ها و جریان‌های انتقادی نیز در آن زمان گسترش پیدا کرد.

وی ادامه داد: مناظرات که بسیار مهم و مصداق ارتباطات میان‌فرهنگی، ارتباطات بین ادیانی، ارتباطاتی که بین مسلمانان، ادیان و افکار مختلف، نحله‌های مختلف برجسته می‌شد، بحث بسیار برجسته و مهمی است که به نظر می‌رسد باید بحث مناظرات امام رضا(ع) را به صورت مبسوط و ویژه در فصل‌نامه‌های علوم روز، مورد توجه قرار دهیم. 

استاد تمام ارتباطات دانشگاه تأکید کرد: مناظرات مسائل مهمی را کشف می‌کند. چگونگی ایجاد گفتمان غالب و به‌طور کلی گفتمان‌سازی در مناظرات، یکی از بحث‌های بسیار مهم است. گفتمان به معنای فکر، اندیشه، ایده است، اما این فکر چه زمانی به گفتمان تبدیل می‌شود؟ زمانی که غالب، برجسته و در جامعه مطرح شود به یک گفتمان غالب تبدیل می‌شود و این موضوع شاید آخرین تعریف در رابطه با گفتمان در سطح جهانی باشد.

بشیر بیان کرد: بیانات امام رضا(ع) و مسائلی که مطرح کردند به عنوان یک فکر ماندگار است. زمانی که در لندن جزوه‌هایی را در رابطه با حضرت خامنه‌ای(مد‌ظله‌العالی) به زبان‌های مختلف ترجمه می‌کردیم، این اندیشه‌های جاویدان چه در مورد فلسطین، مقاومت و چه در مناطق دیگر، مسائل مختلف به عنوان اندیشه‌های ماندگار مطرح می‌شد. به نظر من ما در رابطه با امام رضا(ع) اندیشه‌های ماندگار زیادی را شاهد هستیم و مناظرات از بهترین شیوه‌های ارتباطات میان فرهنگی است.

وی تصریح کرد: در اینجا باید به 2 نظریه اشاره کنیم که در حوزه ارتباطات فرهنگی بسیار مهم است. ابتدا نظریه «مدیریت هماهنگ معنا» است که وظیفه آن، ساخت معنا در حین گفت‌وگو و مناظره است. بنابراین مطالعات بیانات امام رضا(ع) باید در شرایط مختلف و در زمان‌های مختلف ناظر به این مسئله باشد. دومین نظریه، نظریه «تفهیم معنا» است و باید به صورت مناسب تفهیم معنا صورت گیرد که مدیریت معنا کنیم.

بشیر افزود: در نهایت اینکه چگونه به یک گفتمان غالب دست پیدا می‌کنیم از مسائل حائز اهمیت است که بتوانیم با استدلال، منطق، رفتارهای اخلاقی گفتمان خود را به صورت طبیعی غالب کنیم. نظریه دیگر «مذاکره بر سر هویت» است که نظریات بسیار مهمی هستند، در 2 جلد به نام نظریه‌پردازی در حوزه ارتباطات میان‌فرهنگی در چند سال گذشته ترجمه شد.

استاد تمام ارتباطات دانشگاه در خصوص مذاکره بر سر هویت، اظهار کرد: در این زمینه چند مسئله مهم وجود دارد که چگونه من در مذاکره خلق هویت کنم. هویت نوعی از بازنمایی فکر، تاریخ، اخلاق، دین، اعتقاد و... است. مسئله دیگر ایجاد و تقویت معانی، ارزش‌ها، هنجارها و سبک‌های ارتباطی است که من چگونه خلق رابطه و چگونگی رابطه و بهینه‌سازی رابطه رفتار ایجاد کنیم. بسیاری از رفتارها الگو می‌شوند و کاملا انسانی، طبیعی، ایمان‌محور و با توجه به همه شرایط اخلاقی صورت می‌گیرد.

رئیس سابق موسسه مطالعات اسلامی لندن گفت: حضرت رضا(ع) با مسائلی که در رابطه با گفت‌وگوها و مناظرات داشت، یک بابی از دانش‌ و حوزه‌ای از معرفت را ایجاد می‌کرد که یا افراد مجاب می‌شدند و یا به فکر فرو می‌رفتند.

وی تصریح کرد: بحث غزه، موضوع بسیار مهمی است و باید با یک دید فراتر و بزرگ‌تر در جامعه جهانی مطرح شود. مقاومتی که صورت می‌گیرد ما را به یاد بسیاری از مقاومت‌های تاریخ می‌اندازد و آموزش می‌دهد که یک جامعه چگونه می‌تواند مقاومت کند. مقام معظم رهبری سال‌ها روی بحث مکتب مقاومت که الگوی شهید سلیمانی است، تأکید می‌کنند.

بشیر اظهار کرد: اینکه چگونه می‌توانیم دیگران را اقناع کنیم باید مستدل و خوب باشد. یکی از مناظره‌های امام رضا(ع) با یکی از سران مسیحیت این بود که در آن، از موضوعاتی مانند نبوت پیامبر اسلام(ص) و بشر بودن حضرت عیسی(ع) بحث شده است. در مناظره به این مسئله تأکید می‌شود که به حضرت عیسی(ع) ایمان داریم و حضرت رضا(ع) با آگاهی و استدلالی که دارند، پل ارتباطی را میان آن‌ها ایجاد می‌کند.

استاد تمام ارتباطات دانشگاه در پایان گفت: حضرت رضا(ع) ساخت معنا انجام داد، معنای جدیدی را در ذهن فرد ایجاد کرد و سپس تفهیم و مدیریت معنا را به کار برد. باید با شیوه‌های استدلالی عمیق‌تر به مسائل موجود در مناظرات نگاه کنیم و با نظریات دیگر تحلیل کنیم. در نهایت گفتمان غالب را به کرسی بگذاریم تا این نوع از گفتمان غالب شود. حضرت رضا(ع) خلق دانش و معرفت می‌کند. حضرت در همه مناظرات، نوعی از اقناع و اعتماد را ایجاد می‌کرد و به یک نتیجه مثبت می‌رسید و ما نیز باید به این شیوه‌ها توجه کنیم.