مهمترین مأموریت معلم؛ اصلاح نگرش نسل جوان

محمد کافی، عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی ضمن تبریک هفته معلم به پیشگامان عرصه آموزش، به چگونگی آغاز مسیر معلمی خود پرداخت و اظهار کرد: معلمی از ۱۰ سالگی و زمانی‌که کلاس چهارم بودم شروع شد. در کلاس ما چند شاگرد بودند که وضع مالی خانواده‌هایشان خیلی خوب، اما درسشان ضعیف بود. رئیس دبستان ما در زادگاهم روستای سه‌قلعه، در آن زمان عبدالله عربی بود و به والدین آن‌ها پیشنهاد داده بود که برای فرزندانشان تدریس کنم. 

 

وی ادامه داد: این‌گونه شد که معلمی را از همان سال‌ها شروع کردم و جالب بود که روش توضیح‌دادن برای همکلاسی‌هایم از حرف‌های معلم قابل فهم‌تر بود، این تجربه گذشت تا سال ششم دبستان که دوباره با توصیه مدیر دبستان، به چند نفر از دوستانی که وضعیت تحصیلی ضعیفی داشتند درس دادم و این‌بار نیز نتیجه‌ مطلوب بود. در دوران دبیرستان نیز شاگرد ممتاز کلاس بودم و هر زمان دبیر نمی‌آمد، مسئولیت مرور درس‌ها و حل تمرین با من بود و این کار کم‌کم علاقه من به تدریس را بیشتر و بیشتر کرد.

 

عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی با بیان اینکه پس  از اخذ دیپلم وارد دانشگاه شدم، اظهار کرد: ورود من به دانشگاه هم‌زمان با انقلاب و انقلاب فرهنگی بود. بعضی از دوستانم به خارج از کشور مهاجرت کردند، برخی وارد حیطه آموزش و پرورش شدند، اما مسیر من به سمت جهاد سازندگی کشیده شد و از سال ۱۳۵۸ تا حدود ۱۳۶۳ بیشتر وقتم در جهاد گذشت و گاهی نیز سیری در جهاددانشگاهی داشتم.

 

این استاد دانشگاه با بیان اینکه انتخاب رشته‌‌ام برای دانشگاه از روی ناآگاهی بوده است، بیان کرد: تا سال آخر دبیرستان اصلاً نمی‌دانستم چیزی به‌نام کنکور وجود دارد، از طرفی با توجه به اینکه در روستای ما تا آن زمان هیچ دانشجویی وجود نداشت و اولین دانشجو خودم بودم، کسی نبود که برای انتخاب رشته و کنکور راهنمایی‌ام کند. با خود گفتم رشته‌ای می‌خوانم که بتوانم با آن به پدر و مادرم کمک کنم و به این ترتیب کشاورزی را انتخاب کردم، حتی با اینکه در پزشکی ارتش و سایر رشته‌ها نیز قبول شده بودم، کسی نبود راهنمایی‌ام کند و همان کشاورزی را ادامه دادم، امروز اما از انتخابم راضی‌ هستم، زیرا معتقدم کشاورزی روحیه انسان را شاد می‌کند.

 

وی با یادآوری اینکه سال ۱۳۶۹ با معدل الف مدرک کارشناسی ارشدم را گرفتم، افزود: پس از طی کردن مراحل مختلف تحصیل، چیزی درونم مدام مرا به مسیر معلمی فرا می‌خواند و همیشه در قلبم این حس وجود داشت که برای معلمی ساخته شده‌ام. در همان زمان رئیس دانشکده کشاورزی وقت با من تماس گرفته و گفت که در صدد جذب استاد برای دانشکده هستند و خواست در صورت تمایل درخواست بدهم.

 

رئیس اسبق دانشگاه فردوسی ادامه داد: در آن زمان هنوز از پایان‌نامه‌ام دفاع نکرده بودم و بدین ترتیب ۷ مهر ۱۳۶۹ از آن دفاع کرده و ۱۵ مهر همان سال حکم عضویتم در هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد صادر و این شد آغاز رسمی راهی که امروز ۳۶ سال است در دانشگاه فردوسی مشهد طی می‌کنم. درباره خاطره اولین کلاس رسمی خود در دانشگاه نیز می‌توانم بگویم اولین باری که به‌عنوان استاد وارد کلاس شدم، درس زراعت عمومی بود؛ درسی که پیش از من محمدحسین راشد محصل تدریس می‌کرد. 

 

این استاد دانشگاه ادامه داد: در آن جلسه به‌قدری مضطرب بودم که حتی متوجه نشدم راشد محصل در کلاس نشسته‌ است تا روش تدریسم را ببیند و زمانی‌که بعد از کلاس فهرست حضور و غیاب دانشجویان را نگاه کردم نام استاد را در آن لیست دیدم و متوجه این موضوع شدم. ایشان دلیل حضور خود در آن کلاس را اینطور بیان کرد: «آمدم ببینم چند مرده حلاجی!»

 

کافی با اشاره به استادان اثرگذار در مسیر علمی خود اظهار کرد: استادان بزرگی مانند محمدحسن راشد محصل، علیرضا کوچکی و حمیدرضا رحیمیان مشهدی  تأثیر عمیقی در مسیر علمی و آموزشی من داشتند و همکاری و هم‌نشینی با این بزرگان فرصت ارزشمندی برای یادگیری بود. در دوران دبستان و دبیرستان نیز معلمم عبدالله عربی بسیار مؤثر بود. مرحوم مادرم نیز در ادامه تحصیل من نقش فوق‌العاده‌ای داشت، چراکه به دلایلی دو بار ترک تحصیل کردم، اما مادرم مجدد من را به تحصیل بازگرداند.

 

 

رئیس اسبق دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه سال‌ها طول کشید تا متوجه شوم مأموریت اصلی یک معلم تنها انتقال دانش نیست، افزود: معتقدم دانش را از هر مسیر دیگری می‌توان فرا گرفت، ضمن اینکه گاهی آنچه به دانشجو آموزش می‌دهیم بعد از مدتی به فراموشی سپرده می‌شود، اما آنچه در او باقی می‌ماند نگرش است.

 

این استاد دانشگاه با اشاره به ماهیت آموزش دانشگاهی بیان کرد: دانش فقط مجموعه‌ای از اطلاعات نیست و آموزش واقعی زمانی شکل می‌گیرد که در کنار انتقال دانش، نگرش علمی، اخلاق حرفه‌ای و فرهنگ گفت‌وگو نیز به دانشجویان منتقل شود. بسیاری از ارتباط‌هایی که با دانشجویان خود دارم، فراتر از ارتباط صرفاً درسی است و به همان پیوندهای انسانی و فرهنگی بازمی‌گردد. امروزه دانشجویان در چند ثانیه و به راحتی می‌توانند حرف استاد خود را راستی‌آزمایی کنند. با رشد تکنولوژی و ظهور هوش مصنوعی، معلم دیگر دانای کل نیست، بلکه تنها چند قدم از دانشجو جلوتر است و فقط می‌تواند راهنمای آن‌ها باشد.

 

عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد درباره اهمیت پژوهش و کار علمی برای یک استاد دانشگاه تصریح کرد: به‌ مرور زمان متوجه شدم یکی از رسالت‌های اصلی یک استاد دانشگاه، به‌جا گذاشتن میراث علمی است. در این سال‌ها ترجمه کتاب‌های علمی، چاپ بیش از 150 مقاله ملی و بین‌المللی، تربیت بیش از ۵۰ دانشجوی ارشد و بیش از ۴۰ دانشجوی دکتری را به لطف دانشجویان خوبی که داشته‌ام تجربه کرده‌ام.

 

 

 

این استاد دانشگاه با بیان اینکه دانشگاه مانند یک کشور کوچک است، اظهار کرد: ساختار دانشگاه به‌گونه‌ای است که می‌توان ساختارهایی مانند قوای مجریه، مقننه و قضاییه را در آن یافت و بنابراین تعامل در چنین محیطی این امکان را به دانشجو می‌دهد که برای اولین‌بار قدرت انتخاب پیدا می‌کند. در واقع جامعه‌پذیری واقعی از مرحله ورود دانشجو به محیط دانشگاه آغاز می‌شود و در این راستا استاد موفق کسی است که به انجمن‌ها و تشکل‌های دانشجویی نزدیک باشد و از کوچک‌ترین فرصت‌ها برای ارتباط با دانشجو استفاده کند.

 

کافی یکی از مهم‌ترین مشکلات در دانشگاه را نبود استقلال کافی دانست و افزود: وقتی تصمیم‌های اصلی بیرون از دانشگاه گرفته می‌شود، امنیت شغلی استاد آسیب می‌بیند، در صورتی‌که اگر استقلال و آرامش فکری بیشتری فراهم باشد، اساتید با انگیزه بیشتری کار می‌کنند.

 

وی با بیان اینکه در طول این سال‌ها فرصت‌ بسیاری برای مهاجرت به کشور دیگری فراهم بود، گفت: با ‌وجود امتیازات فراوانی که پیش‌رو داشتم، در ایران ماندم، زیرا تمام هزینه‌های تحصیل را همین کشور داده است و اگر برای مردم سرزمینم کار نکنم، احساس می‌کنم خیانت کرده‌ام و همین باور باعث شد همیشه در ایران بمانم.

 

این استاد دانشگاه درباره کلاس ایده‌آل خود بیان کرد: کلاسی را دوست دارم که پویا باشد و در آن دانشجو سؤال بپرسد، مشارکت کند و اطلاعاتش نیز به‌روز بوده و اهل مطالعه باشد. اگر مطالعه‌اش از طریق فضای مجازی و سایت‌های گوناگون باشد، باز نیز مصداق مطالعه است، چراکه امروزه با توجه به تغییرات تکنولوژی تعریف کتاب‌خوانی‌ تغییر کرده است.

 

رئیس اسبق دانشگاه فردوسی با بیان اینکه رابطه دانشجویان با کتاب بسته به رشته تحصیلی آن‌ها متفاوت است، اظهار کرد: برای نمونه علوم انسانی به کتاب‌های پایه وابسته‌اند، در حالی‌که کتب علوم تجربی به سرعت روزآمد می‌شوند. درست است که کتاب همیشه منبعی قابل اتکا است، اما بسیاری از دانشجویان از فضای مجازی به‌عنوان منبع اطلاعات خود استفاده کرده و کمتر سراغ کتاب می‌روند. فضای مجازی گزینه خوبی برای یادگیری است، به شرط اینکه مطالب آن راستی‌آزمایی شود.

 

وی درباره ضرورت کسب مهارت در دوره دانشجویی گفت: به‌نظرم مشکل اصلی در نظام دانشگاهی و ورود دانشجو به بازار کار، طول دوره تحصیل دانشجو نیست، بلکه کمبود مهارت‌های عملی او است. اگر کلاس‌های عملی جدی‌تر برگزار شوند، مهارت فارغ‌التحصیلان نیز بیشتر شده و فرصت‌های شغلی بهتر و بیشتری برای آن‌ها فراهم می‌شود.   

 

عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به ارتباط دانشگاه و صنعت و بیان اینکه اگر تکنولوژی دانشگاه و صنعت هم‌سطح باشند، اعتماد دوطرفه شکل می‌گیرد، افزود: در سال‌های اخیر ارتباط دانشگاه و صنعت بهتر شده است و نمونه‌ آن ایجاد کلینیک‌ها، پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان در دانشگاه‌ها است.

 

وی درباره شیوه آماده‌‌شدن خود قبل کلاس‌ها و نحوه برقراری ارتباط با دانشجویان گفت: با ۳۶ سال سابقه، قبل هر کلاس مطالب جدید را بررسی می‌کنم، تمام بیوگرافی دانشجوها را از پیش می‌خوانم و تصویر آن‌ها را نیز به‌خاطر می‌سپارم تا زمانی‌که وارد کلاس می‌شوند، بتوانم با آن‌ها ارتباط خوبی برقرار کنم. اگر در طی تدریس احساس کنم دانشجویان دیگر توان ادامه ندارند، موضوع را عوض می‌کنم تا بتوانم آن‌ها را با خود همراه کنم.

 

 

عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه این روزها به دلیل شرایط جنگی، نبودن دانشجو در دانشگاه آزاردهنده است، به یادآوری خاطرات تلخ دوران کرونا و برگزاری کلاس‌ها به‌صورت مجازی پرداخت و افزود: بعد از آن شرایط خاص در چند سال اخیر، فاصله بسیاری بین دانشگاه و دانشجو ایجاد شد. همیشه باور دارم که دانشگاه بدون دانشجو مانند باغ بدون گل است و همواره تلاش کردم حتی در فضای مجازی نیز تعامل و ارتباط زنده و پویای بین استاد و دانشجو را حفظ کنم.

 

وی با بیان اینکه آموزش آنلاین اگر درست به‌کار گرفته شود ظرفیت‌های بسیاری دارد، اظهار کرد: گاهی در کلاس‌های مجازی روش آموزش معکوس را به‌کار می‌برم، یعنی با در اختیار قرار دادن مطالب جلسه بعد، دانشجویان را تشویق می‌کنم تا مطالب را خوانده و در جلسه آینده درباره آن گفت‌وگو کنند که در این روش با پرداختن به حل مسائل و چالش‌ها، تعامل و ارتباط بین دانشجویان و استاد تقویت می‌شود.

 

رئیس اسبق دانشگاه فردوسی مشهد در پایان صحبتی به جوانان تقدیم کرد و گفت: ایران، با تاریخی کهن و فرهنگی غنی، تنها با دست فرزندان متخصص که جوانان غیور هستند رشد می‌کند، امید داشته باشید و بدانید ایران مانند ققنوسی خفته است که با تلاش و همت فرزندانش دوباره برخواهد خاست و اوج می‌گیرد.