شکر؛ به ثمر نشستن نعمت و نیکی الهی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) در بیان معصومانه‌ای در خطبه‌ 176 نهج‌البلاغه چنین بیان فرمودند: «ما جالس هذا القرآن أحد الا قام عنه بزیاده أو نقصان؛ زیاده فی هدی أو نقصان من عمی؛ کسى همنشین قرآن نشد مگر آنکه یک افزایش و یک نقصانى در او به‌‌وجود آید؛ افزایش در هدایت و نقصان در کورى». این سخن به ذخائر ارزشمند معنوی نهفته در قرآن کریم و ظرفیت بی‌اندازه آن در راهنمایی انسان و کنار زدن پرده‌های تاریک مقابل دیدگان ما اشاره دارد. گوش و چشم سپردن به آیات و فهم اشارات و دلالت‌های آیات قرآن کریم به همراه تلاش برای پاک نگهداشن جسم و روحمان می‌تواند ما را بر خوان گسترده این مائده آسمانی بنشاند و ما را به معانی لطیف و روح‌بخش آن هدایت کند.

ایکنای خوزستان در نظر دارد در این بخش تحت عنوان «یک نکته از قرآن» گامی کوچک در راستای بهره‌گیری از این ظرفیت عظیم بردارد. باشد که بتوانیم قرآن را درک و از آن استفاده کنیم.

به عنوان نخستین آیه در این بخش به شریفه «اعْمَلُوا آلَ داوُدَ شُکْرا؛ [و گفتیم‏] اى خاندان داود سپاس ورزید» (سبأ،13) می‌پردازیم که حاوی اشاره دقیقی درباره شکر است و می‌تواند ما را به هسته معنایی این کلمه رهنمون شود.

با نگاهی به کتب لغت از جمله لسان العرب ابن منظور و تاج العروس فراهیدی خواهیم دید برخی لغت‌شناسان معنی اصلی شکر را برگرفته از یک نمونه طبیعی در زبان عربی دانسته‌اند. این مفهوم هنگامی که شتری به چراگاه یا سبزه‌زاری برسد و در اثر خوردن از آن چراگاه یا سبزه‌زار فربه گردد و شیر فراوان دهد، به کار می‌رود؛ چنانکه گویی این بهره را شکر می‌گذارد و شکرگزاری حیوان، ظهور رشد و آشکار شدن اثر علف در بدن حیوان است. از این رو آیت‌الله جوادی آملی در تفسیر تسنیم‏ اینگونه شکر را معنی کرده‌است: «شکر به معنای ظهور است و شکرِ نعمت، اظهار آن در مسیر صحیح»(آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی، تسنیم‏، ج4، ص422).

تفسیر «الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن» در این باره نوشته است: بنابراین شکر در اصل از مقوله اعمال است و اقوال تنها حاکی از آن است. همچنین تفسیر دیگری به نام «من هدى القرآن» در این خصوص بیان می‌کند: پس از آنکه فضل و نیکی الهی در اختیار انسان قرار می‌گیرد، لازم است شکر زبانی به برنامه‌ای عملی در زندگی انسان تحول یابد. این برنامه عملی همان بکارگیری نعمت الهی در اهداف معین‌شده آن و محافظت بر عواملی است که آن بهره و نیکی را سبب شده است.

براساس آنچه گفته شد شکر زمانی واقع می‌شود که نعمت یا منفعت عرضه شده به فرد در وجود او به ثمر بنشیند و نمود پیدا کند، به گونه‌ای که فوایدی بر آن مترتب شود که حاصل استفاده و بهره‌گیری فرد از آن نعمت است، در چنین حالتی شکر واقع شده است.