جایی که فرمان از آنجا صادر می‏‌شود

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، «أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعان» بخشی از آیه 186 سوره بقره است که به زیبایی انسان را به دعا کردن ترغیب می‌کند و می‌فرماید خداوند سبحان به دعای کسی‌که او را می‌خواند جواب می‏‌دهد.

سخنان فراوانی در آداب و شرایط دعا و استجابت آن گفته شده است اما مفسران و علمای بزرگ، عنصر مهم در اجابت دعا را توحید می‌دانند؛ توحید به معنای باور عمیق قلبی به اینکه تنها خداوند متعال است که مُعین انسان و منبع رحمت برای وی است.

امام صادق(ع) در حدیثی فرمودند: «دلهای خویش را خوب وارسی کنید ببینید آیا دلتان پاک است یا در آن علاقه به غیر خدا نیز وجود دارد، اگر در آن جز خدا نبود آنگاه هر چه خواستید از خدا مسئلت کنید».

در کتاب «توحید در قرآن» به این موضوع که بسیاری از ما به آن دچار هستیم تصریح شده که دلیل دوگانگی حالات فرد دعا کننده در حالت‌های گوناگون؛ به این صورت که هنگام ابتلا، توحید فطری وی شکوفا می‏‌شود ولی چون از ابتلا خارج شد از عامل اصلی رفع نیاز غافل شده و به اسباب دیگر(که هیچ نقشی در رساندن او به مطلوب ندارند) دل می‏‌سپارد، عدم معرفت توحیدی است.

زمانی که انسان یقین کند یاوری به جز خدا نیست به استجابت دعا نزدیک است، از این رو در روایات به این موضوع بسیار تأکید شده است که از ستم به کسی که یاوری جز خدا ندارد بر حذر باشید زیرا او یقیناً با حالت اضطراری که دارد دعا می‌کند و چون فاقد مُعین و ناصر است تنها خدا را می‏‌خواند و چنین دعایی مستجاب است.

برای رسیدن به این حالت، آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی در کتاب «حکمت عبادت» چنین بیان می‌کند: لازم نیست انسان از همه امکانات محروم باشد تا موحّد شود بلکه انسان وقتی در دعا موحّد است که همه امکانات را بی‌‏اثر ببیند. ایشان تأکید می‌کند که دعا باید به جایی برسد که فرمان از آنجا صادر می‏‌شود. جای صدور فرمان را «عرش» می‏‌نامند. عرش، مقام فرماندهی و فرمانروایی خدای سبحان است و با این مقام جهان هستی را اداره می‏‌کند.

ایشان بیان می‌کنند معرفت موحد هرچه بیشتر باشد دعای او از مضمون بهتر و بیشتری برخوردار است و در ظل چنین معرفتی است که امام سجاد(ع) چنین عبارات شگفت و زیبایی را زمزمه می‌کند: «یا نعیمی وجنّتی و یا دنیای وآخرتی و یا أرحم الراحمین»؛ ای نعمت و بهشت‏ من، ای دنیا و آخرت من و ای مهربان‏ترین مهربان‌ها. دعایی که نشان می‌دهد تمام وجود حضرت خداوند را می‌خواند و این خواندن مستجاب است.