حق تلاوت قرآن و خُلق قرآنی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، بخشی از آیه 121 سوره بقره به موضوع «حق تلاوت» کتب آسمانی پرداخته است: «الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِکَ یُؤْمِنُونَ بِه؛ کسانى که کتاب [آسمانى‏] به آنان داده‏‌ایم، [و] آن را چنان که باید مى‏‌خوانند، ایشانند که بدان ایمان دارند.» با نگاهی به روایاتی که درباره این آیه وجود دارد و همچنین به گفته مفسران «حق تلاوت» در این آیه به معنای نوعی خاص از تلاوت است که برای همگان حاصل نیست.

برای درک عمیق‌تر آیه بهتر است بدانیم «تلاوت» به معنى در پى آمدن و دنبال کردن است.‏ با توجه به این معنی است که در کتاب «پژوهشى پیرامون تدبر در قرآن» می‌خوانیم: «تلاوت قرآن»، «متابعت از قرآن در قرائت و دنبال کردن معانى و پیروى در عمل» است؛ بنابراین هر «قرائتى» لزوماً «تلاوت» محسوب نمى‏‌شود و اساساً «تلاوت» در مواردى به کار می‌رود که مطالب قرائت شده، وجوب پیروى را در پى آورد.

در تفسیر تسنیم ذیل این آیه، به مقام رسول اکرم(ص) و «حق تلاوت» ایشان اشاره شده و آمده است: «حق تلاوت» حضرت رسول(ص) در این گفتار متجلی است: «کان خُلْقُه القرآن». به این معنا که خُلق پیامبر بزرگوار ما، مطابق قرآن کریم بود. ثمره «حق تلاوت» مردم نیز این است که معارف قرآنی را بدانند و هر کدام در حد خود به مرحله‌ای برسند که مصداق «کان خلقه القرآن» باشند. بنابراین، «حق تلاوت» در هر مرتبه افزایش درجه خُلق قرآنی را می‌طلبد.

روشن است که به جای آوردن «حق تلاوت» برابر آیات قرآن نیازمند فهم آیات این کتاب ارجمند است. آیت‌الله جوادی‎آملی در خصوص این موضوع چنین تصریح کرده است: برخی با بیان اینکه به قرآن معتقدند به بهانه ناتوانی از ادراک معنای آن، از تلاوت یا اندیشه در آن خودداری می‌کنند. این غفلتی بزرگ است که کسی به بهانه ناتوانی از فهم قرآن، اصل تلاوت آن را ترک کند؛ زیرا قرآن کتابی عادی نیست که خواندن آن بدون فهم معنا اصلاً سودمند نباشد؛ زیرا قرآن سراسر نور است و از این ‌رو نگاه به الفاظ نورانی آن و صرف تلاوت آن نیز قلب خواننده را نورانی می‌کند؛ هرچند وی بر فهم معنای آن نیز قادر نباشد. البته هر کسی باید برای فهم معنای قرآن و عمل به آن بکوشد. گاه مصون ماندن چشم انسان از گناه به برکت نگاه کردن به آیات الهی قرآن است و چه بسا خود او منشأ این توفیق را نمی‌داند.