نحوه مواجهه ائمه معصومین(ع) در برابر حکام جور

حجت‌الاسلام والمسلمین حسین ابراهیمی، پژوهشگر دینی، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی، در خصوص سیره ائمه معصومین(ع) در برخورد با حکومت‌های ستمگر، اظهار کرد: در موضوع مواجهه با حکومت‌های ظالم، لازم است اصل اهم و مهم مورد توجه قرار گیرد؛ به‌گونه‌ای که اگر اصل اسلام در خطر باشد، امام حسین(ع) حتی جان خود را نیز به خطر می‌اندازند، چراکه ایشان در این زمینه می‌فرمودند اگر قیام نکنم، دیگر اثری از اسلام باقی نخواهد ماند. برخی دیگر از ائمه نیز در مقاطعی تقیه می‌کردند که این امر به دلیل اقلیت بودن شیعیان و تمرکز آنان بر مبارزه فرهنگی بوده است.

وی با اشاره به سیره امام علی(ع) در برخورد با مخالفان، افزود: در بررسی سیره امام علی(ع) در مواجهه با مخالفان، ابتدا باید مفهوم «مخالف» و «معترض» را به‌درستی بشناسیم. در دین اسلام، ائمه اطهار(ع) از انتقاد استقبال می‌کردند و اصل اعتراض و مخالفت را امری ناپسند نمی‌دانستند؛ حتی فریضه نهی از منکر در فروع دین نیز مؤید همین موضوع است. ائمه اطهار(ع) مروج این نگاه بوده‌اند که انسان در مواردی باید مخالفت خود را اعلام کند. زمانی که فردی مخالفت می‌کند، نخستین پرسش این است که دلیل این مخالفت چیست؛ در همین راستا، منتقد منصف باید در کنار حاکم و جامعه حفظ شود.

این پژوهشگر دینی بیان کرد: در سیره ائمه معصومین(ع) موارد متعددی از مخالفت‌های شخصی با ایشان وجود دارد که گاه حتی به توهین نیز منجر می‌شد. برای نمونه، در سیره امام باقر(ع) آمده است که فردی به ایشان توهین کرد و ایشان را «بَقر» نامید، اما امام با صبر پاسخ دادند و فرمودند من «باقر» هستم. گاهی نیز به مادر ایشان توهین می‌شد و امام در پاسخ می‌فرمودند اگر مادرم آن‌گونه بوده که تو می‌گویی، خداوند او را بیامرزد و اگر آن‌گونه که تو گفتی نیست، خداوند تو را ببخشد؛ بنابراین، طبق آیات قرآن، ایشان از روش «ادفع بالتی هی احسن» استفاده می‌کردند.

ابراهیمی با بیان اینکه اخلاق حسنه اهل‌بیت(ع) دل‌ها را متحول می‌کرد، تصریح کرد: ائمه معصومین(ع) مخالفت را به معنای دشمنی تلقی نمی‌کردند، البته این رویکرد تا زمانی بود که مبارزه مسلحانه‌ای علیه ایشان شکل نمی‌گرفت. در عین حال، اهل‌بیت(ع) با جاسوسان برخوردهای سخت‌گیرانه داشتند و در مواردی آنان را به‌صورت موقت محبوس می‌کردند؛ بنابراین، نکته اصلی در این زمینه، تشخیص ماهیت و نوع اعتراض است.

وی با تأکید بر اینکه مقابله با ظلم، امری دائمی در سیره اهل‌بیت(ع) است، اظهار کرد: در هر حکومتی، حتی در حکومت امیرالمؤمنین(ع)، مواردی از ظلم رخ می‌داد و گاهی افراد با مراجعه به ایشان، ظلم برخی از کارگزاران حکومت را گزارش می‌کردند که این موضوع حضرت را به‌شدت متأثر می‌ساخت. در این زمینه چند قاعده مهم وجود دارد که از زیبایی‌های دین اسلام به‌شمار می‌رود؛ از جمله اینکه نه ظلم کنید و نه ظلم را بپذیرید. حرکت عظیم امام حسین(ع) در واقعه کربلا نیز قیامی علیه ظلم و حاکمیت ظالم بود.

این پژوهشگر دینی گفت: اگر حکومتی ظالم وجود داشته باشد و افرادی بخواهند علیه آن قیام کنند، ابتدا باید برخی مسائل اساسی را مورد بررسی قرار دهند. در سیره امام صادق(ع) آمده است که گروهی از ایشان پرسیدند چرا قیام نمی‌کنید و حضرت در پاسخ، به یکی از یاران خود فرمودند وارد تنور شود و آن غلام بدون چون‌وچرا این دستور را اجرا کرد. سپس امام فرمودند مگر چند نفر مانند این شخص داریم و در ادامه تأکید کردند که اگر چند نفر مانند او داشتم، قیام می‌کردم.