یادداشت
سه رکن انتقال مشروعیت در اندیشه سیاسی شیعه
به قلم؛ حجتالاسلام والمسلمین محمد عابدی؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
آنچه در شیعه ملاک انتقال قدرت و حکومت بهعنوان یکی از شئون امامت است عدالت، علم و عصمت است و در یک کلام شایستگی است نه وراثت.
شیوه انتقال قدرت از مباحث مهم در فلسفه سیاسی است؛ اینکه آیا نسب در انتقال قدرت تأثیر دارد یا ملاکات دیگری وجود دارد؛ در فرهنگ اسلامی و دینی این سؤال مهم وجود دارد که چه ملاکی در انتقال قدرت باید وجود داشته باشد.
قرآن کریم در آیه 124 بقره و زمانی که حضرت ابراهیم(ع) از خدا درخواست دارد که از ذریه من امام قرار بده خداوند نفرمود به ذریه شما میدهم یا خیر، فرمود: عهد امامت من به ظالمین نمیرسد، یعنی از ذریه ابراهیم(ع) هم اگر کسی اهل ظلم باشد به این مقام نخواهد رسید.
بنابراین ملاک عدل و ظلم است نه فرزند بودن و نبودن؛ در نظام سیاسی امامت این ملاک محوری وجود دارد؛ بحث عصمت و غیرعصمت و ظلم و جهل و ... از این رو حکومت و امامت، موروثی نیست، لذا به اولاد امام مجتبی(ع) امامت نرسید اما همه ائمه(ع) از اولاد امام حسین(ع) هستند. به جعفر کذاب هم نرسید.
یک پیچ تاریخی به وجود آمد و بحث ظلم، عدل، کفر، فسق و تقوا مطرح شد؛ معاویه حکومت گرفت و خواست حکومت را موروثی کند اما نظام مبتنی بر اندیشه شیعی با آن مخالفت کرد، زیرا اولا معاویه ظالم بود و حق حکومت نداشت و بدتر اینکه حقی را که برای او نبوده است قصد داشت موروثی کند ضمن اینکه یزید هم فرد ظالمی بود. بنابراین مخالفت شیعه مبتنی بر اصول و اعتقادات و ملاکاتی چون عصمت و غیرعصمت، ظلم، عدل، جهل، علم و ... است.
واگذاری مناصب سیاسی مانند زعامت و ولایت براساس این ملاکها منتقل میشود، لذا ممکن است یک امام فرزند امام دیگر باشد که در ائمه(ع) این موضوع وجود دارد اما ملاک در این انتقال، وراثت نیست بلکه شایستگی، عدالت، علم و ... است.
انتهای پیام مطالب مرتبط
