دستیابی به فضایل سور قرآنی، مستلزم الگوگیری از دستورات آن است
گروه فعالیتهای قرآنی: حجتالاسلام صفری با اشاره به فضایل ذکر شده برای سورههای قرآن گفت: این ثوابها براى افرادى است که سورهها را بخوانند و از دستورات آن پیروى کنند و آن را الگوى برنامههاى زندگى خویش کنند.
حجتالاسلام حسین صفری، محقق قرآنی در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، درباره جزء یازدهم قرآن کریم با بیان اینکه این جزء از آیه 93 سوره توبه آغاز شده است و تا آیه 5 سوره هود ادامه دارد، گفت: سوره توبه در اواخر عمر پیامبر(ص) و صد و سیزدهمین سورهای است که بر پیامبر اسلام(ص) نازل شد.
وی اظهار کرد: برای این سوره نامهای مختلفی ذکر شده است که از میان آنها «برائت» به معنى بیزارى جستن و توبه به معنی بازگشت شهرت بیشتری دارند. طبرسى صاحب تفسیر مجمعالبیان در این باره فرموده: این بدان جهت است که آیات توبه در آن بسیار آمده است. مثل آیه پانزده و هفتاد و چهار و صد و هیجده. مخاطبان سوره توبه در فرازهایی مومنین و در فرازهای دیگر رسول خدا(ص) هستند. در فرازهایی نیز منافقین سستعنصری که از عرصه جهاد فراری بودند، مورد خطاب قرار گرفتهاند.
صفری با اشاره به مضامین سوره توبه گفت: آیات این سوره درباره قوانین ارتباطات مسلمانان با مشرکان و همچنین بیان حالات درونى منافقان است. ستایش مؤمنان راستین و مهاجران نخستین در آیه 100 این سوره، لزوم تحصیل علم در آیه 122، هشدار به مسلمانان در مورد توطئه دشمنان در مسجد ضرار در آیه 107 آمده است.
این محقق قرآنی در ادامه به بیان نکاتی از سوره یونس پرداخت و گفت: سوره یونس، داراى 109 آیه و پنجاهمین سوره در ترتیب نزول است که در مکه بر پیامبر اسلام(ص) نازل شده است و در ترتیب فعلى قرآن، دهمین سوره به شمار مىآید. سوره یونس بعد از سوره اسراء و قبل از سوره هود، یا سوره معارج فرود آمده است؛ بنابراین سوره یونس حدود یک سال قبل از هجرت نازل شده است.
وی ادامه داد: متن آیات نشان مىدهد که در وضع آن روز اسلام و مسلمین و مشرکان، مسائلى از قبیل نظام حاکم بر جهان، توحید خداوند و تدبیر کائنات، نبوت، معاد، شکست اهل باطل در مبارزه با اهل حق و امثال آنها در سطحى بسیار عالى و اعجابانگیز در این سوره مبارکه مطرح است که شخص با کمترین دقت در دریاى تعجب فرو مىرود.
سوره یونس؛ نشاندهنده اوج انکار مخالفان مقابل پیامبر(ص)
صفری گفت: دقت در آیات سوره، نشان مىدهد که به وقت نزول آن، انکار مشرکان و موضعگیرى آنها مقابل اسلام و آورنده آن، به حد اعلاى خود رسیده بود. هر حربهاى که داشتند به کار مىبردند حتى کلمه «ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هذا أَوْ بَدِّلْهُ؛ قرآن دیگرى جز این بیاور، یا آن را عوض کن»(یونس،15) و احساس مىکردند که دیر یا زود مقابل آن شکست خواهند خورد.
این مدرس حوزه علمیه ادامه داد: نامگذارى آن به «سوره یونس» با آنکه فقط یک آیه از این سوره در باره یونس(ع) است ظاهرا به علت اهمیت جریان قوم آن حضرت است که توبه کردند و به سوى خدا برگشتند در نتیجه عذاب خدا از آنها برگشت: «لَمَّا آمَنُوا کَشَفْنا عَنْهُمْ عَذابَ الْخِزْیِ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا؛ وقتى [در آخرین لحظه] ایمان آوردند، عذاب رسوایى را در زندگى دنیا از آنان برطرف کردیم»(یونس، 98).از این رو سزاوار است که همه سوره با آن نامگذارى شود و ماجراى آنها سرمشق و الگو قرار گیرد، ظاهرا در عصر رسالت و به زبان رسول خدا(ص) به همین نام، نامگذارى شده است.
به گفته وی مخاطب سوره انسانهایی هستند که حقانیت قرآن و حقیقت معاد و ادامه حیات آدمی را منکر هستند. در مورد فضیلت قرائت این سوره از امام صادق(ع) نقل شده که هر شخصی سوره یونس را در هر دو یا سه ماه بخواند، بیم آن نمىرود که از جاهلان و بىخبران باشد و در روز رستاخیز از مقربان خواهد بود.
اهداف سوره یونس
صفری با اشاره به اهداف سوره یونس گفت: چند محور اساسى درباره مسائل عقیدتى از جمله توحید و بیان شواهد وجود خدا و مظاهر قدرت او در هستى، معاد، نبوت، پندآموزى و عبرتگیرى از تاریخ ملتها و پیامبران گذشته در این سوره بیان شده است. اشاره به نشانههاى عظمت خدا در آفرینش جهان(در آیات 3 و 3)، مسئله وحى و مقام پیامبر اسلام(ص)، (در آیه 2)، توجه دادن مردم به معاد(در آیه 4) از مباحث اعتقادی مطرح شده دراین سوره است. همچنین توجه دادن مردم به ناپایدارى زندگى دنیا(در آیات 7 و 24)، داستان زندگى حضرت نوح(ع) (در آیات 70- 73)، داستان زندگى حضرت موسى(ع)(در آیات 74- 90)، داستان غرق شدن سپاه فرعون(در آیات 90- 92)، داستان زندگى حضرت یونس (ع)(در آیه 9) از دیگر موضوعات این سوره است.
این محقق قرآنی اشاره به مسئله فطرت و یاد خدا در مشکلات(در آیات 12 و 22)، دعوت مردم به عمل صالح(در آیه 8)، بیان سرسختى و لجاجت بتپرستان مشرک(در آیه 18)، بشارت به نعمتهاى بىپایان الهى براى صالحان(در آیات 8- 9)، مبارزه طلبى و تحدى قرآن در آوردن سورهاى مثل آن(در آیه 38)، بیان صفات قرآن، مثل موعظه، شفا، هدایت و رحمت (در آیه 57) را از موضوعات فرعی این سوره دانست.
سیمایی کلی از سوره هود
این مدرس حوزه علمیه در ادامه به ارائه سیمایی از سوره هود پرداخت و گفت: این سوره پنجاه و یکمین سورهاى است که در مکه بر پیامبر اسلام(ص) فرود آمده است. تنها نام این سوره «هُود» است و به مناسبت داستان حضرت هود پیامبر که در آیات 50 تا 60 این سوره ذکر شده، بدین اسم نامیده شده است.
وی در بیان فضایل قرائت سوره هود گفت: در مورد فضیلت این سوره از پیامبر اسلام(ص) حکایت شده که هر که این سوره را بخواند، پاداشى به تعداد افرادى که به حضرت هود و سایر پیامبران ایمان آوردند و افرادى که آنان را انکار کردند، خواهد داشت. تذکر این نکته لازم است که این ثوابها براى کسانى است که سوره هود را بخوانند و از دستورات آن پیروى کنند و آن را الگوى برنامههاى زندگى خویش کنند.
صفری ادامه داد: این سوره به ترتیب نزول در قرآن جاى گرفته است؛ یعنى بعد از سوره یونس و قبل از سوره یوسف فرود آمده است. از پیامبر اسلام(ص) حکایت شده که فرمود: سوره هود مرا پیر کرد و این سخن به خاطر آیه «فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَکَ وَ لا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیر»(هود، 112) گفته شده است.
این محقق پیرامون اهدف سوره هود اظهار کرد: این سوره از نظر معنا و موضوع بحث، نظیر سوره یونس است که متعرض عقاید اسلام است از الهیات و نبوتها و مساله بعث و جزاء و اعمال صالح، با این تفاوت که در سوره یونس داستانهایى که آمده به طور اجمال آمده بود و در این سوره به طور مفصل ذکر شدهاند.
وی با اشاره به تشابه این سوره با سوره یونس گفت: بعضى از دانشمندان گفتهاند سوره هود مشروح مطالب سوره یونس است، فرازها در سطح بسیار عالى بلاغت و فصاحت ادا شده که با کمترین دقت، انسان در هالهاى از بهت و تعجب محاصره مىشود و به یقین مىداند که آن مطالب از جانب آفریننده جهان پهناور هستى بر قلب پاک حضرت محمّد بن عبد اللَّه تابیده است.
4 محور عمده سوره هود
این مدرس حوزه با بیان اینکه مقتضاى حال بندگان و مقتضاى الطاف خداوندى، نزول این سوره را سبب شده است، در خصوص موضوعات آن ادامه داد: چهار آیه اول از این سوره، عنوان و فشرده همه مطالب آن است، در این چهار آیه چهار مطلب مطرح است؛ اول عبادت پروردگار و تطبیق امور زندگى با فرمانها و قانونهاى الهى: «أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ»(هود،2)، دوم بشارت و انذار که کار رسولان خداست و سوم برگشتن به سوى خدا و اصلاح اعمال و بازسازى خویش که سبب سعادت است و گرنه عذاب خدا در کمین است: «وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُمَتِّعْکُمْ مَتاعاً حَسَناً ...»(هود،3). چهارم معاد است:«إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُکُمْ وَ هُوَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیر»(هود،4).
صفری توضیح داد: این مطالب در کلمات پیامبران در این سوره تکرار مىشوند، مثلا سخن نوح، هود، صالح و شعیب با «یا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ» آغاز مىشود، جمله «اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ» در همه آنها به جز نوح(ع) تکرار شده است، هلاک اقوام آنها در اثر عدم قبول دعوت و عدم برگشت به طرف خدا بوده است. نیز انذار و معاد در کلام آنها مطرح است. پس سرفصل مطالب سوره، توحید و نبوت و معاد است.
وی خاطرنشان کرد: درسوره هود، در زمینه عقاید مطالبی از قبیل استدلال کردن براى اصول و مبانى دین، پاسخ به شبهاتى درباره دعوت اسلامى و پیامبر اکرم(ص)، سخن از پاداشها و کیفرهاى قیامت(در آیات 22- 23)، بحث اعجاز قرآن و دعوت به تحدى و مبارزه طلبى با آوردن ده سوره مثل آن(در آیه 13) به چشم میخورد.
به گفته این محقق قرآنی دعوت به توبه(در آیه 3)، بیان ادب پیامبران الهى در گفتار که الگویى براى همه بشریت است، ارتباط عقاید و اعمال انسان با یکدیگر و تأثیر آن در سرنوشت انسان از مطالب اخلاقی سوره هود و فرمان به نماز در صبح و شام(در آیه 114) در زمینه احکام است. در این سوره داستان نوح(ع) و پیروزى او بر دشمنان(در آیات 25- 49)، سرگذشت هود(ع) و قوم او(در آیات 50- 60)، داستان صالح(ع)(در آیات 60- 68)، داستان ابراهیم (ع) و فرشتگان (در آیات 69- 76)، داستان لوط (ع)(در آیات 77- 83)، داستان شعیب(ع) (در آیات 84- 94)، داستان موسى (ع)(در آیات 97- 109) بیان شده است.
وی عنوان کرد: بیان پیوستگى و هم بستگى آیات قرآن(در آیه 1)، بیان مطالبى درباره مبارزه با شرک، کفر و انحراف، تسلى دادن به پیامبر اسلام(ص) برابر مشکلات، دستور استقامت به پیامبر (ص) و مؤمنان (در آیه 112)، تهدیدهاى شدید نسبت به دشمنان، بحث خلقت آسمانها و زمین (در آیه 7)، بیان هدف خلقت، یعنى رحمت الهى (در آیه 119) از مطالب فرعی سوره هود به شمار میآیند.
