حفظ اتحاد اسلامی از مصادیق امر به معروف است/ لزوم برخورد با گروه‌های تفرقه‌افکن

زهره امیدی‌پور، مدرس حوزه علمیه فاطمه‌الزهرا(س) آبادان در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، به بیان معارفی از جزء چهارم قرآن کریم پرداخت و گفت: جزء چهارم بخشی از سوره آل‌عمران و بخشی از سوره نساء را دربر می‌گیرد. بیشتر این جزء مربوط به سوره آل‌عمران است. در نخستین آیه این جزء «لَن تَنَالُواْ الْبِرَّ حَتَّى تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَیْءٍ فَإِنَّ اللّهَ بِهِ عَلِیمٌ» (آل‌عمران، 92) موضوع انفاق مطرح شده که از نشانه‌های ایمان است. در این آیه می‌فرماید: شما به بر نمی‌رسید مگر آنکه از آنچه دوست می‌دارید انفاق کنید.

وی در خصوص تفاوت خیر و بِرّ گفت: خیر به معنی کار نیک است؛ چه فرد نیکوکار نیت آن را کرده و به به آن توجه داشته باشد، چه توجه نداشته باشد؛ اما برّ نیکوکاری را گویند که همراه با توجه و نیت باشد. در واقع بِرّ از خیر بالاتر است. در باره این آیه آورده‌اند که فردی به نام ابوطلحه، پس از نزول آیه باغ خود را که محبوب‌ترین ثروتش محسوب می‌شد به سفارش پیامبر(ص) بین خویشاوندان نیازمند خود تقسیم می‌کند.

این مدرس قرآن با اشاره به آیه 96 این سوره «إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِینَ» گفت: براساس این آیه نخستین خانه‌ای که برای برای مردم قرار داده شد خانه کعبه است. اگرچه معروف است که کعبه، خانه خداست(بیت‌الله)، ولی در این آیه خداوند می‌فرماید ما این خانه را برای مردم قرار دادیم. به این معنا که بین خدا و انسان هیچ واسطه‌ای وجود ندارد و آنجایی که انسان می‌خواهد خدا را پیدا کند همان جا نقطه اتصالش به معنویت الهی است.

عبودیت؛ نقطه شروع هستی انسان

امیدی‌پور ادامه داد: از ویژگی‌های مهم خانه کعبه این است که همه انبیاء آن را درک کردند. در زمان حضرت آدم(ع) ساخته شد و در طوفان نوح(ع) آسیب دید، در زمان حضرت ابراهیم(ع) ترمیم شد. کعبه قبله مسلمانان است؛ در جاهای مختلف قرآن آمده است که یهود پیامبر(ص) را به این جهت که رو به بیت‌المقدس نماز می‌خواند، سرزنش می‌کردند از این جهت خداوند قبله مسلمانان را کعبه قرار داد که قدیمی‌ترین پرستشگاه خداوند است و در قرآن به عنوان اولین خانه معرفی شده است. نکته جالب توجه این جا است که اولین جا و مکان که به نام خداست، عبادت‌گاه است؛ یعنی نقطه شروع هستی‌ انسان با عبودیت خداوند شکل گرفته است.

بقای جامعه اسلامی نیازمند حفظ و تقویت وحدت مسلمانان است 

مدرس حوزه علمیه فاطمه‌الزهرا(س) آبادان، اتحاد اسلامی را یکی دیگر از موضوعات مهم سوره آل‌عمران دانست و گفت: بخشی از آیه 103 این سوره می فرماید: «وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ»، در ادامه در آیه 104 به موضوع امر به معروف و نهی‌ از منکر اشاره می‌کند و می‌فرماید: «وَلْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ». این موضوع در آیه 110 نیز مجدد مطرح شده است. اما پس از آیه 104 خداوند در آیه 105 می‌فرماید: از تفرقه پرهیز کنید. یعنی در ابتدا می‌فرماید اتحاد داشته باشید، بعد می‌فرماید گروهی از شما امر به معروف و نهی از منکر کنند و پس از آن می‌فرماید بین شما تفرقه نباشد. این نشان می‌دهد دشمنان امت مسلمان، سعی می‌کنند بین آنها اختلافات فرقه‌ای ایجاد کنند و یکی از مهم‌ترین نمونه‌های امر به معروف و نهی از منکر حفظ اتحاد اسلامی است؛ یعنی به دشمنان خارجی اجازه ندهیم به نام عقیده به گروه‌های مختلف اسلامی حمله کنند.

وی تأکید کرد: بر اساس نهی از منکر باید از انسان‌هایی که به دنبال ایجاد تفرقه هستند پرهیز و با آنها برخورد کرد. همچنین باید دیگر مسلمانان را به این موضوع توجه دهیم که ما به عنوان مسلمان باید اتحاد خود را حفظ کنیم تا بتوانیم باقی بمانیم و ان‌شاءالله ظهور جهانی برای اسلام داشته باشیم.

امیدی‌پور اظهار کرد: از جمله موارد دیگری که در این سوره به آن اشاره شده است، بحث جنگ احد است؛ جنگ احد جنگ خاصی در تاریخ اسلام است چون بعد از پیروزی‌های متعددی که برای سپاه اسلام اتفاق افتاد آن هم با جمعیت کم و امکانات ناچیزی که داشتند، نخستین جنگی که مسلمانان در ابتدا در آن شکست خوردند و بعد توانستند دشمن را هزیمت دهند، جنگ احد است که تلفات بسیاری هم داشت.

دیدن آثار تاریخی برای عبرت باشد

این مدرس حوزه علمیه افزود: در ادامه به جهان‌گردی و دیدن آثار تاریخی اشاره شده که باید برای عبرت و نه برای خوشگذرانی باشد که امروز گاه برخی صرفاً برای لذت بردن به جاهای مختلف تاریخی می‌روند. در قرآن فرموده: « فَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُروا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الْمُکَذِّبِین» (آل‌عمران، 137) یعنی جاهای تاریخی را ببینید و عاقبت افرادی که از اطاعت خدا سرباز زدند را مشاهده کنید.

وی ادامه داد: بحث معاد هم در آیه 169 و بعضی آیات دیگر اشاره شده است. از جمله درباره شهادت می‌فرماید: «وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْواتا». در ادامه بحث معاد و فناناپذیر بودن انسان‌ها و اینکه افرادی که راه خدا کشته می‌شوند و به شهادت می‌رسند، زندگان حقیقی هستند.

امیدی‌پور گفت: در ادامه مجدد، جریان یهود و بعضی بهانه‌گیری‌هایی که نسبت به پیامبر اکرم(ص) داشتند، مطرح شده است؛ از جمله در آیه 183 می‌فرماید: «الَّذِینَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَیْنا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى یَأْتِیَنا بِقُرْبانٍ تَأْکُلُهُ النَّار» یهودی‌ها اعتقادشان بر این بود که معجزه پیامبر(ص) باید این باشد که یک حیوانی در راه خدا قربانی شود و بعد آتشی از آسمان بیاید این قربانی را ببرد. آنها به پیامبر می‌گفتند اگر پیامبر هستی اعجاز نبوتت باید این باشد که خداوند در ادامه آیه به پیامبر می‌فرماید: به آنان بگو پیش از من، پیامبرانى بودند که دلایل آشکار را با آنچه گفتید، براى شما آوردند. پس چرا آنان را کشتید؟ این چنین خداوند با تقاضای آنها مخالفت کرد و آنها را به یاد گذشته‌شان انداخت.

مدرس حوزه علمیه فاطمه‌الزهرا(س) آبادان با اشاره به آیات «لا یَغُرَّنَّکَ تَقَلُّبُ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی الْبِلاد، مَتاعٌ قَلِیل ثُمَّ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهاد»(آل‌عمران، 196 و 197) گفت: در زمان پیامبر(ص) که وضعیت اقتصادی مسلمانان ضعیف بود، در ابتدای پیدایش این حکومت، سؤال پیش می‌آمد که چرا آنان که گردنکش هستند و از خدا اطاعت نمی‌کنند و در انواع گناه فرو رفته‌اند، معیشت خوبی دارند و از زندگی خود لذت می‌برند اما زندگی انسان‌هایی که در راه خدا تلاش می‌کنند و مقید به حلال و حرام هستند، معمولاً گاه با مصائب و مشکلات همراه است.

مرفه بودن ملاک عاقبت بخیری افراد نیست  

وی افزود: خداوند در آیات 196 تا 198 این سوره چنین پاسخ می‌دهد که نگاه نکنید به اینکه اینان مرفه‌اند و مقابل شما رفت و آمد دارند و خوشگذرانی می‌کنند، عاقبت آنها قطعاً دوزخ است ولی آنان که تقوی پیشه می‌کنند و در راه من هستند، من آنها را به بهشت خود بشارت می‌دهم؛ بهشتی که در آن خالد می‌شوند. یعنی ظاهر و زندگی سطحی کنونی ملاک اینکه شخصی عاقبت خوب یا بد خواهد داشت نیست؛ بلکه ملاک در راه و مسیر الهی بودن است؛ خواه شخصی مرفه باشد یا فقیر و بی‌چیز.

وی مراقبت از مرزها را از  توصیه‌های مهم این این سوره دانست و بیان کرد: در آیه200  سوره آل‌عمران می‌فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون» رابطو در این آیه به معنی دفاع از مرزها است. ممکن است این مرز، به معنی مرزها و حدود اسلامی باشد؛ یعنی هر کشور اسلامی موظف است از مرزهای خود برابر بیگانگان دفاع کند. معنی دیگر حفظ مرز، مرز دین است؛ یعنی حدود شریعت بین مسلمان‌ها باید رعایت شود و مردم نسبت به این موضوع حساس باشند که دین را از تغییرات و بدعت‌هایی که خدای ناکرده ممکن است در حیطه دین و سنت پیامبر پیش آید، حفظ کنند.

این مدرس حوزه خاطرنشان کرد: سوره آل‌عمران در اینجا به پایان می‌رسد و سوره نساء آغاز می‌شود. سوره نساء در مدینه بر پیامبر(ص) نازل شد؛ البته آیات مکی هم دارد ولی بیشتر آن مدنی است. کل این سوره به قوانین مختلف درباره ارث، ازدواج، احکام مربوط به زنان، محارم، حقوق افراد جامعه نسبت به یکدیگر، قوانین مربوط به حفظ اموال عمومی، بحث هجرت، شناخت نسبت به خداوند و توجه به معاد اشاره شده است.

وی گفت: در سوره نساء چون مباحث بیشتر خانوادگی است و در آن قوانین ارث و ازدواج و محارم و روابط خانوادگی و ... مطرح شده به سوره نساء معروف شده است؛ زیرا بعد اصلی تربیت انسان‌ها و خانواده‌، زنان هستند.

امیدی‌پور اضافه کرد: آیات اول تا هفتم این سوره درباره مبارزه با تبعیض بین انسان‌ها است؛ یعنی از لحاظ نژاد، زبان و رنگ. خداوند می‌فرماید: تقوی پیشه کنید ما شما را از یک پدر و مادر خلق کردیم و بعد تکثر یافتید و در دنباله این مطلب دوباره می‌فرماید: «وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحام؛ و از خدایى که به [نامِ‏] او از همدیگر درخواست می‌کنید پروا نمایید و زنهار از خویشاوندان مَبُرید»(نساء، 1). این نکته مهم است که از آیات اول تا هفتم خداوند تأکید می‌کند به اینکه شما از پدر و مادری یکسان هستید و قطع رحم نکنید.

تقویت پیوندهای خانوادگی؛ تربیت افراد را بهتر شکل می‌دهد

وی افزود: شاید یکی از دلایل این تأکید قرآن این باشد که انسان‌ تا زمانی که با خانواده خود پیوندهای عاطفی داشته باشند، آموزش‌های دینی، اعتقادی و تربیت‌های الهی آنها بسیار بهتر شکل ‌می‌گیرد. بنابراین خداوند بسیار تأکید می‌کند و در روایات داریم که قاطع رحم از رحمت خداوند به دور است.

مدرس حوزه علمیه فاطمه‌الزهرا(س) آبادان اظهار کرد: بحث تقسیم ارث در آیات 8 تا 16 این سوره آمده است که قوانین خاص خود را دارد و نشان می‌دهد هر شخصی آنچه را که در طول زندگی خود جمع می‌کند، افرادی از خانواده و بستگان ارث می‌برند.

امید‌ی پور با اشاره به آیه پایانی جزء چهارم قرآن کریم گفت: بحث محرمیت در آیه 23 سوره نساء مطرح شده و نکته مهمی که در این آیه وجود دارد این است که بحث محرمیت بر اساس سه ملاک تقسیم می‌شود؛ ولادت، ازدواج و شیرخواری(نسب، سبب و رضاع). خداوند می‌فرماید ازدواج برخی افراد با یکدیگر حرام است و این  حرمت جهت نسبت فامیلی، ازدواج و گاه جهت رضاع است.