حقیقت ایمان انسان، همواره مورد ابتلاء است/ عمومیت قانون امتحان الهی

حجت‌الاسلام جلیل علی‌نژاد، مدرس حوزه علمیه در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، در خصوص جزء بیست و یکم قرآن کریم با اشاره به سوره عنکبوت گفت: این سوره مبارکه از سور مکی است. به دلیل اینکه مشرکان دنبال آن بودند که مؤمنانی را که به پیامبر(ص) ایمان آورده بودند، از دین و ایمان خود بازگردانند، سیاق و بیان کلی این سوره به دنبال آن است که بگوید غرض خدا چنین نیست که گمان ‌کنید اینکه مردم با زبان، ایمان خود را اظهار کنند، کفایت می‌کند؛ بلکه خداوند متعال دنبال حقیقت ایمان است، ایمانی که با فتنه‌ها و تندبادها(امتحان و ابتلاء) آزموده شود.

وی اظهار کرد: بنابراین از بیان کلی سوره برمی‌آید که اولا ایمان زبانی کفایت نمی‌کند و ثانیا خداوند به وسیله دگرگونی‌ها و ابتلائات می‌خواهد انسان را حتما امتحان کند تا آنچه در دل دارد ظاهر شود و برای او معلوم شود آیا واقعا صاحب ایمان است یا خیر؟ و این از سنن قطعی الهی است.

علی‌نژاد با بیان اینکه سنت به معنی قانون است، گفت: خداوند قوانین متعددی دارد؛ یکی از سنن الهی که در سوره عنکبوت مورد توجه قرار گرفته است، سنت یا قانون امتحان و آزمایش انسان‌ها است: «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُون»(عنکبوت، 1) خداوند تبارک و تعالی انسان‌ها را مورد آزمایش قرار می‌دهد تا  آنان را که در دعوی ایمان خود راستگو هستند از دروغ گویان مشخص کند.

خصوصیات قانون امتحان الهی

این مدرس حوزه علمیه در ادامه به بیان دو خصوصیت این سنت الهی پرداخت و اظهار کرد: یکی از خصوصیات قانون امتحان الهی، عمومی بودن آن است؛ یعنی اینطور نیست که خداوند متعال، عده بخصوصی را امتحان می‌کند؛ این قانون خداوند قطعی است و شامل همه افراد می‌شود؛ چه پیامبر باشند، چه جزو صالحان باشند، چه از میان مردم عادی باشند. در برخی روایات آمده است که انسان حداقل سالی دومرتبه به صورت بسیار سخت و قطعی مورد امتحان قرار می‌گیرد تا ایمانش مشخص شود.

وی ادامه داد: خصوصیت دیگر قانون امتحان و ابتلاء یا به تعبیر قرآن، «فتنه» این است که مخصوص این دنیا است. می‌توان این طور فرض کرد که همه انسان‌ها از ابتدای خلقت تاکنون مسافران قطاری هستند که واگن‌های آن، ادوار و اعصار مختلف آن است. همه این مسافران از مبدئی سوار و در مقصدی پیاد می‌شوند.

علی‌نژاد گفت: امتحانات خدا به گونه‌ای است از قبل باید برای آن آماده باشیم. باید مراقبت کنیم که امتحانات خدا کجاست؛ چراکه ممکن است در عرصه‌های مختلف زندگی انسان، این امتحان و ابتلاء ظهور و بروز پیدا ‌کند.

هشدار خداوند نسبت به خصوصیات اصلی دنیا

وی با اشاره به آیه «وَ ما هذِهِ الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ لَوْ کانُوا یَعْلَمُون»(عنکبوت،64) گفت: آیه درصدد این است که به برخی از افراد که ایمانی ظاهری دارند و آن را به زبان می‌رانند و پس از آن که کارشان گذشت خدا را فراموش می‌کنند، هشدار دهد که این زندگی دنیا چیزی جز لهو و لعب نیست.

به گفته این مدرس حوزه علمیه «لهو» به معنی هر کار بیهوده‌ای است که انسان را از کار مهم و مفید خود بازدارد و به خود مشغول کند. همچنین «لعب» به معنی کار منظمی است که خیالی و وهمی باشد. گاه انسان کارهایی را در ذهن و حیات خود انجام می‌دهد که وهمی است مثل بازی کودکان.

علی‌نژاد ادامه داد: آیه می‌گوید دقت کنید خصوصیت اصلی دنیایی که به آن تعلق پیدا کرده‌اید این است که لهو و لعب است؛ اولا اینکه لهو است به این معنا که شما را از کار اصلی شما که توجه به آخرت و کمالات واقعی انسان است، سرگرم می‌کند و دوم اینکه لعب است یعنی موقعیت‌ها و دارایی‌ها و اموال آن کمال واقعی نیست.

کمال واقعی، آخرت است

وی تأکید کرد: کمال واقعی، آخرت است که با ایمان و عمل صالح می‌توان آن را به دست آورد. عالم آخرت هم وهمی نیست؛ جدی است و بقا و لذتی است که همراه درد نیست و سعادتی است که شقاوتی در پی آن ندارد.

این مدرس حوزه علمیه در تلخیص سخنان خود گفت: این سوره انسان‌ها را از ایمان ظاهری برحذر می‌‎دارد چون غرض خداوند، ایمان واقعی است که با ابتلاء مشخص می‌شود. انسانها باید بر این نکته مراقبت داشته باشند که این زندگی، فناپذیر است و انسان را از کارمفید و کمال واقعی که آخرت است، بازمی دارد. بنابراین انسانها دقت کنند به گونه‌ای عمل کنند که به جنبه‌های سرگرم کننده دنیا مشغول نشوند و از کمال واقعی بازبمانند.