استغفار و دوری از فساد اجتماعی از عوامل نزول برکات الهی در قرآن

حجت‌الاسلام حسین علوی‌مهر، رئیس انجمن قرآن‌پژوهی و مدیرگروه تفسیر و علوم قرآن جامعه‌المصطفی(ع) در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، پیرامون جزء دوازدهم قرآن کریم، گفت: این جزء قرآن از آیه ششم سوره هود آغاز می‌شود و سوره یوسف را نیز دربر می‌گیرد.

وی گفت: یکی از نکاتی که در این جزء به ویژه در سوره هود به آن اشاره می‌شود بحث تقسیم رزق است که در آیات 6، 7، 52 و 56 این سوره به آن اشاره می‌شود و از طرفی هم به قدرت بی‌پایان الهی نسبت به عالم هستی که رزق و روزی به دست خداوند متعال است اشاره دارد. جزء هم با این موضوع شروع می‌شود: «وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِی الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها وَ یَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها؛ و هیچ جنبنده‏‌اى در زمین نیست مگر [اینکه‏] روزیش بر عهده خداست، و [او] قرارگاه و محلّ مُردنش را مى‏‌داند. همه [اینها] در کتابى روشن [ثبت‏] است»(هود، 6).

رتباط رزق و روزی و افزایش قدرت با استغفار و توبه

علوی‌مهر ادامه داد: این آیه قدرت خداوند متعال در عالم هستی را می‌رساند چرا که روزی همه موجودات به دست خداوند است. در آیه 52 این سوره: «وَ یا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْکُمْ مِدْراراً وَ یَزِدْکُمْ قُوَّةً إِلى‏ قُوَّتِکُمْ وَ لا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِین» نیز خداوند بحث استغفار را مطرح می‌کند که رزق و روزی فراوان مبتنی بر تقوی و استغفار است. اگر گروه مردم، از گناهان به ویژه گناهانی که دامنگیر جامعه است و به عنوان فساد اجتماعی مطرح می‌شود، استغفار و دوری کنند، خداوند متعال از آسمان رحمت خود را نازل می‌کند و رزق و روزی مردم و قدرت ظاهری آنها را افزایش می‌دهد.

رئیس انجمن قرآن‌پژوهی و مدیرگروه تفسیر و علوم قرآن جامعه‌المصطفی(ع) با شاره به آیه 56 سوره هود: «إِنِّی تَوَکَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّی وَ رَبِّکُمْ ما مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِناصِیَتِها» می‌توانیم بگوییم آیه به این موضوع اشاره دارد که هستی همه موجودات به دست او است و باید بر خداوند توکل داشت. بنابراین اگر رزق و روزی و برکات بخواهیم باید در ترک گناه و استغفار بکوشیم.

این مدرس دانشگاه یکی دیگر از موضوعات سوره هود را تحدی دانست و در مورد آن گفت: تحدی به معنی دعوت به مانند آوردن برای قرآن است که ثابت می‌کند قرآن کریم معجزه الهی است. در آیه 13 «أَمْ یَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِین» به موضوع تحدی اشاره شده است و می‌فرماید: مى‏‌گویند این قرآن را به دروغ ساخته است. بگو اگر راست مى‏‌گویید، ده سوره برساخته‏ شده مانند آن بیاورید و غیر از خدا هر که را مى‏‌توانید فرا خوانید.

علوی‌مهرافزود: این آیه نشان می‌دهد که بشر نمی‌تواند مانند قرآن را بیاورد و تاکنون نتوانسته است. در آیه 44 همین سوره آیه‌ای است که برترین نکات ادبی در آن وجود دارد که خود دلالت بر معجزه بودن قرآن می‌کند و افرادی که با قرآن مبارزه می‌کردند با دیدن این آیه کنار کشیدند.

وی خاطرنشان کرد: نکته بعد در این سوره، داستان‌های پیامبران است که حاوی نکات تربیتی بسیار مفید است. در این سوره در داستان‌ 6 پیامبر الهی؛ حضرت هود(ع)، حضرت صالح(ع)، حضرت ابراهیم(ع)، حضرت لوط(ع)، حضرت شعیب(ع)، و حضرت نوح به نکات خوبی پرداخته شده است. علاوه بر این در یک آیه نیز به داستان حضرت موسی(ع) اشاره شده است. این داستان‌ها برای ما الگوپردازی می‌کنند به گونه‌ای که می‌توانیم نکات و آموزه‌های اخلاقی را از درون این داستان‌ها استخراج کنیم.

ضرورت صبر و استقامت برابر ارائه و ترویج دین و ترویج

این پژوهشگر دینی به بیان نمونه‌ای از این نکات اخلاقی پرداخت و اظهارکرد: موضوعی که در این داستان‌ها به ویژه داستان حضرت نوح و حضرت هود(ع) مشاهده می‌کنیم دعوت به صبر برابر مشکلات فرارو و مقاومت برای عرضه داشتن دین است که نشان می‌دهد پایدار کردن یک دین نیازمند مقاومت و صبر است. به ویژه آیه 112 که در این سوره آمده است و به استقامت دستور می‌دهد: «فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَکَ وَ لا تَطْغَوْا».

پرهیز از دوستی با افراد ناصالح

مدیرگروه تفسیر و علوم قرآن جامعه‌المصطفی(ع) با بیان اینکه نکته دیگری که می‌توانیم از داستان حضرت نوح(ع) استفاده کنیم، بحث ارتباط حضرت نوح(ع) با فرزندش است، توضیح داد: جامعه ما مبتلا به چنین مشکلی است که فرزندان به علت دوستی با افراد ناصالح و ناباب در معرض احتمال انحراف هستند و این داستان آموزنده‌ای برای ما است که جوانان و نوجوانان مراقب اعمال و رفتار خود به ویژه در بحث دوستی‌یابی باشند زیرا دوستان ناباب موجب انحراف آنها می‌شوند. حضرت نوح(ع) دراین سوره از خدا درخواست کرد که فرزندم از اهل من است و خداوند پاسخ داد: فرزند تو از اهل تو نیست چون اعمال ناشایست انجام می‌دهد و اهلیت ندارد.

وی با شاره به آیه 113 سوره هود: «وَ لا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّار» بیان کرد: موضوع این آیه مبارزه با ظلم و همکاری نکردن با ظالمان است و می‌فرماید: نباید با ظالمان کنار بیایید چون آنها اهل ستم هستند و اگر ما به آنها تمایلی نشان دهیم، آتش دامن ما را خواهد گرفت. به عبارتی قرآن ما را از همراهی با ستمکاران نهی می‌کند زیرا موجب عذاب الهی در آخرت می‌شود.

علوی‌مهر اظهار کرد: نکته دیگری که در این سوره مشاهده می‌شود، بحث نماز است که در آیه 114 این سوره به آن اشاره شده است: «وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَیِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْل؛ و در دو طرف روز [اول و آخر آن‏] و نخستین ساعات شب نماز را برپا دار» این آیه اشاره به اوقات نماز دارد و ما را دعوت می کند که نماز را شب و روز برپاداریم.

این مدرس دانشگاه تأکید کرد: برپا داشتن نماز تنها اقامه آن نیست؛ بلکه باید به صورت یک فرهنگ خانوادگی و اجتماعی به گونه‌ای شکل بگیرد که در خانواده با هم به نماز برخیزند. این آیه خطاب به پیامبر(ص) است اما همه را به اقامه نماز دعوت می‌کند.

رئیس انجمن قرآن‌پژوهی و مدیرگروه تفسیر و علوم قرآن جامعه‌المصطفی(ع) در ادامه با بیان اینکه سوره یوسف از زیباترین داستان‌های قرآن است، گفت: داستان حضرت یوسف(ع) برخلاف دیگر داستان‌های قرآنی به طور کامل و یک جا در این سوره گفته شده است. مهم‌ترین نکته‌ای که از این داستان می‌توان آموخت این است که یوسف با پاکدامنی خود با وجود زمینه‌های فساد، از جانب خداوند به مقامات والایی نائل شد و این برای ما درس است که در برخورد با شهوات، خود را کنترل کنیم و با یاد خدا تعدیل در شهوات خود ایجاد کنیم.

حیاء و عفت عمومی؛ لازمه رسیدن به جامعه کامل

علوی‌مهر رعایت حیاء و عفت عمومی را لازمه رسیدن به جامعه کامل دانست و اظهارکرد: خداوند به واسطه پاکدامنی حضرت یوسف، ایشانر ا به مقامات والایی می‌رساند، توانایی تعبیر خواب، قرار گرفتن در زمره ملوک، مدیریت اقتصادی و امانتداری و ... ازاین جمله‌اند.