تقوی؛ ارمغان روزهداری/ خود را مخاطب مستقیم احکام الهی تلقی کنیم
گروه فعالیتهای قرآنی: معاون مرکز تخصصی امیرالمؤمنین(ع) حوزه علمیه اهواز اظهار کرد: بر اساس آیات جزء دوم قرآن، روزه آمده است که انسان را به درجات تقوی برساند و با روح پرهیزگاری پیوند دهد.
حجتالاسلام علیرضا نژاد، معاون مرکز تخصصی امیرالمؤمنین(ع) حوزه علمیه اهواز در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، به ارائه معارفی از جزء دوم قرآن مجید پرداخت و گفت: یکی از محورهای قابل توجه در سوره بقره بخشی از آیه 148 است که میفرماید: «فَاسْتَبِقُواْ الْخَیْرَاتِ». خدای تعالی به مؤمنین امر فرموده که در کارهای خیر از یکدیگر سبقت بجویند. کلمه «الخیرات»، الف و لام جنس دارد و به صورت جمع نیز آمده است؛ یعنی خدای تعالی سبقت در همه کارهای خیر را از ما انتظار دارد؛ همه کارهایی که ما مأمور و مخاطب آن هستیم و توانایی انجام آن را داریم؛ مثلاً در ماه رمضان، کار خیر فقط روزه گرفتن و تلاوت قرآن نیست، بلکه یکی از کارهای مهر خیر، عنایت به ایتام و فقرا و کمک به آنها است.
نیکی تنها این نیست که انسان رو به کعبه بایستد و نماز بخواند
وی ادامه داد: انسان وقتی تشنگی و گرسنگی این ماه را در این هوای گرم درک میکند، شایسته است که کارهای خیر دیگری که این جنبهها در آن پیشبینی شده است را بیشتر در نظر گیرد. بنابراین کار خیر تنها در این خلاصه نمیشود که انسان رو به قبله بایستد و نماز بخواند؛ کما اینکه در آیات دیگری نیز آمده است که بِرّ و نیکی تنها این نیست که انسان رو به کعبه نماز بخواند: «وَلَکِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلآئِکَةِ وَالْکِتَابِ وَالنَّبِیِّینَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاکِینَ وَابْنَ السَّبِیلِ وَالسَّآئِلِینَ وَفِی الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلاةَ وَآتَى الزَّکَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُواْ وَالصَّابِرِینَ فِی الْبَأْسَاء والضَّرَّاء وَحِینَ الْبَأْسِ» (بقره، 177)؛ نیکى آن است که شخصى به خدا و روز آخرت و فرشتگان و کتاب و پیامبران ایمان آورد و مال(خود) را با وجود دوست داشتنش به خویشاوندان و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان و گدایان و در(راه آزاد کردن) بندگان دهد و نماز را برپاى دارد و زکات را بدهد و آنان که چون عهد بندند به عهد خود وفادارانند و در سختى و زیان و به هنگام جنگ شکیبایان هستند.
این مدرس حوزه علمیه ادامه داد: بنابراین خداوند در این جا همه ما را امر میکند به سراغ خوبیها و پاکیها که میدان وسیعی هستند برویم و رفتار و کردار خوبی را از خود به مسابقه گذاریم.
وی امتحان الهی را محور دیگر سوره بقره معرفی کرد و گفت: این آیه در ارتباط با آزمایش است. همه انسانها در این پهنه عالم و دنیا مورد آزمایش قرار میگیرند. جهان در واقع در یک کلام، صحنه امتحان و آزمایش الهی است. در روایات آمده است فردی در محضر امام صادق(ع) این گونه دعا کرد: خدایا مرا مورد امتحان قرار نده. امام تذکر دادند: این گونه دعا نکن مگر میشود خداوند کسی را مورد آزمایش خود قرار ندهد؟ بلکه بگو: خدایا مرا از امتحاناتی که موجب گمراهیام شود، نجات بده و معاف بدار.
نژاد ادامه داد: بنابراین امتحان یک حکم عام و قانون عمومی برای همه بشریت است. قرآن در آیه «وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ»(بقره، 155) میفرماید: قطعاً ما شما را با چیزهای مختلف آزمایش میکنیم، ترس و گرسنگی کاستی در اموال و جانها. از مظاهر ماه مبارک رمضان نیز این است که انسان گرسنگی و تشنگی ندارها و فقرا را درک میکند.
این مدرس حوزه علمیه خاطرنشان کرد: در مورد زیان مالی و جانی نیز، مثلاً انسان ممکن است در زلزلهای اموال خود را کامل از دست دهد یا در جنگ جان خود را از دست دهد یا در امتحانات مختلف؛ تصادفها، کمبودها، خشکسالیها که همه مصادیق آزمایش الهی هستند اما خداوند در پایان میفرماید بشارت از آن صابران است؛ افرادی که وقتی مصیبتی به آنها میرسد؛ همواره ذکر لبشان «انالله و اناالیه راجعون» است.
روزه؛ یکی از پلههای ترقی و تقویت ایمان و صبر
معاون مرکز تخصصی امیرالمؤمنین(ع) حوزه علمیه اهواز گفت: بنابراین انسان باید این را در نظر داشته باشد که در امتحانات، روحیه مقاومت و پایداری پیشه کند؛ چرا که آن اجر نصیب پایداران خواهد شد و افرادی از عهده این آزمایشهای سخت، سربلند بیرون میآیند که انسانهای سست عنصری نباشند. افرادی که از قدرت ایمان بالایی برخوردار باشند و روزه خود یکی از پلههای ترقی و تقویت ایمان ما و صبر ما است. همچنین اهل عمل صالح باشد و چنانکه گفته شد در خوبیها سبقت جوید و به بغلدستی چشم ندوزد که چه میکند. خود را نسبت به وظایف و احکام الهی مخاطب مستقیم تلقی کنیم و در این کارها از دیگران پیش بگیریم. در هر سختی که متوجه ما شد از هر صنف و جنس آن صبر پیشه کنیم.
نژاد در ادامه، نکوهش تقلید کورکورانه از گذشتگان را از موضوعات دیگر جزء دوم قرآن دانست و در توضیح آن گفت: آیه 170 از سوره بقره «وَإِذَا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللّهُ قَالُواْ بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَیْنَا عَلَیْهِ آبَاءنَا» میفرماید وقتی خدای تعالی دستور میدهد آنچه را که بر شما نازل شده پیروی کنید، مشرکان میگفتند: ما تنها آن چیزی را پیروی میکنیم که پدرانمان انجام دادند؛ یعنی تقلید متأسفانه کورکورانه از گذشتگان. این موضوع در قرآن مورد نکوهش واقع شده است. تقلید انواعی دارد؛ اما قرآن تقلید از جهال و افرادی که آگاهی ندارند به صرف اینکه گذشتگان ما هستند، مذموم میداند.
وی ادامه داد: این عمل انسان که در کارهای مختلف به افراد متخصص مراجعه میکند نوعی تقلید است که تقلید جاهل از عالم محسوب میشود و پشتوانه عقلی دارد؛ چراکه عقل انسان است که او را راهنمایی میکند تا در کارهای خیر و در امور تخصصی به اهل فن مراجعه میکند؛ مثلاً در امور نجاری به فرد درودگر، در امور پزشکی به پزشک، در امور ساختمانی به یک نقشهکش مراجعه می کند و ... اتفاقاً تقلید از فقهای جامعالشرایط در رسالههای عملیه، نیز تقلید جاهل از عالم است که پشتوانه عقلی دارد. قرآن هم میفرماید: «فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ» (انبیاء، 7) به دانایان مراجعه کنید و گمشده خود را از آنها دریافت کنید.
تقلید چشم بسته از گذشتگان از نگاه قرآن کار ناشایستی است
معاون مرکز تخصصی امیرالمؤمنین(ع) حوزه علمیه اهواز تصریح کرد: در این باره باید گفت در خوزستان چنین آیاتی بیشتر باید مورد بررسی قرار گیرند و پیامهای آن برای مردم به زبان خودشان و به زبان هنر منتقل شود. در خوزستان در بافتهای مختلف عشایری که همه مردمی ولایتمدار و مؤمن و متعهد هستند، متأسفانه رگههایی از تعصب وجود دارد. مثلاً در امر ازدواج این امر به خوبی مشهود است.
نژاد گفت: به نظر میآید برخی از اعتقادات، سرمنشأ دقیق و صحیحی نداشته باشند و به نوعی تقلید از نیاکان باشد که از مبنای صحیح و منطقی و پشتوانه قرآنی و دینی برخوردار نباشد. بنابراین این آیه که افراد عصر خود را مورد مذمت قرار میدهد، مختص به عصر حضرت رسول(ص) نیست و هر فردی که از نیاکان خود چشم بسته پیروی کند و کارهای اشتباه آنها را مورد عمل قرار دهد، از نظر قرآن کار ناشایست و نادرستی انجام داده است.
دستور روزه برای پیوند انسان با روح پرهیزگاری است
این مدرس حوزه علمیه محور دیگر سوره بقره و جزء دوم را آیه روزه دانست و گفت: خداوند در آیه «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ» ﴿بقره، ۱۸۳﴾ برای همه بشریت، مسلمانان و اهل ایمان دعوتنامه فرستاده است که متن این دعوتنامه وحی است و دعوتکننده آن شخص نبی اکرم(ص) و میزبان حضرت حق است. این آیه از سوره بقره متکفل بیان این دستورالعمل عبادی است. روزه یکی از عبادات پر راز و رمز دین مبین اسلام است که با تفاوتهایی در ادیان گذشته هم بوده است. کلمه «کُتِبَ» به معنی واجب بودن است. «صیام» نیز به معنی روزه است. همانطور که روزه در امتهای پیشین وجود داشته بر شما نیز واجب است.
وی با بیان اینکه روح روزه را خداوند با عبارت «لعلکم تتقون» بیان میکند، تأکید کرد: روزه آمده است برای شما این ارمغان را آورد که شما را به درجات تقوی برساند. شما را متقی و با روح پرهیزگاری پیوند دهد. نکته دیگری که در روزه بسیار اهمیت دارد، صبر است. انسان وقتی روزه میگیرد مخصوصاً در هوای گرمی که در خوزستان حاکم است از برکات آن بهرهمند میشود و در روایات آمده است: «روزه در هوای گرم در حکم جهاد است».
انسان بدون صبر نمیتواند مؤمن شایستهای باشد
معاون مرکز تخصصی امیرالمؤمنین(ع) حوزه علمیه اهواز ادامه داد: لذا همه را دعوت میکنم که خود را از برکات روزه به صرف گرما محروم نکنند، روح روزهداری علاوه بر تقوی، صبر است. یعنی ما دائماً حتی در مقابل امور مباحی همچون خوردن و آشامیدن، باید خود را هشدار و یادآوری دهیم؛ تا چه رسد به دیگر لذائذ و غرائز. در همه این موارد انسان خود را ساعت به ساعت و لحظه به لحظه دعوت به صبر میکند و جایگاه صبر در عبادات مانند جایگاه سر در بدن است. همانطور که انسان بدون دست و پا میتواند به حیات خود ادامه دهد اما بدون سر، ادامه حیات محال است؛ انسان بدون صبر هم نمیتواند یک مؤمن شایسته باشد.
