دين با انتقال آگاهی‌ و بينش‌، سازنده سبك زندگی فردی و اجتماعی است

گروه اجتماعی: استاد حوزه و دانشگاه با تأكيد بر جايگاه سبك‌دهی دين در زندگی عنوان كرد: دين از طريق انتقال آگاهی‌ها، بينش‌ها و طرز تلقی‌ها به انسان‌های دين‌دار می‌تواند سازنده سبك زندگی فردی و اجتماعی آن‌ها باشد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) ششمين نشست از سلسله نشست‌های سبك زندگی ايمانی با حضور حجت‌الاسلام والمسلمين دكتر محمد تقی فعالی، استاد حوزه و دانشگاه در سازمان فعاليت‌های قرآنی دانشگاهيان كشور برگزار شد.

در «گفتار روز» اين نشست، حجت‌الاسلام فعالی با اشاره به اينكه «گاهی خداوند می‌خواهد به انسان دُری گران‌بها بدهد ولی آن را درون پارچه‌ای مندرس می‌‌پيچد تا ديگران به آن طمع نكنند»، گفت: مسئوليت باز كردن اين پارچه و پيدا كردن دُر بر عهده خود فرد است.

وی ادامه داد: هر چيزی كه در جهان محقق می‌شود، دو بُعد دارد: ظاهر و باطن؛ همچنان كه وجود انسان و قرآن نيز دو بعد ظاهر و باطن دارند. در آيات قرآنی و احاديث نيز بر اين مسئله تصريح و عنوان شده است كه قرآن دارای ظاهر و هفت يا 70 بطن است و تدّبر در قرآن يعنی رفتن و حركت به سمت باطن آيات. انسان، جهان و قرآن هر سه دو رويه ظاهر و باطن دارند، تمام عناصر موجود در جهان دارای ظاهر و عمق است، حوادث و رخدادها در جهان نيز بخشی از اجزای عالم بوده و دارای ظاهر و باطن هستند (اين حوادث ممكن است درونی يا بيرونی باشند). خداوند در قرآن فرموده است كه به ظاهر حوادث نگاه نكنيم و ملاك در حوادث را عمق و باطن آن بدانيم.

وی با اشاره به آيه 216 سوره بقره كه می‌‌فرمايد: «وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَاللّهُ یَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ؛ بسا چيزى را خوش نمى‏‌داريد و آن براى شما خوب است و بسا چيزى را دوست مى‌‏داريد و آن براى شما بد است و خدا مى‌‏داند و شما نمى‌‏دانيد» تصريح كرد: برخی از مواقع اتفاقاتی رخ می‌دهد كه ما از آن به عنوان شر ياد می‌كنيم، مانند بيماری، شكست و نرسيدن به هدف ولی ممكن است خيری در آن باشد. بر اساس آيات قرآن بايد به عمق حادثه توجه كنيم و بدانيم كه در پی هر شكست و بلا، دُری است كه خداوند آن را درون پارچه‌ای مندرس پيچيده؛ اما فهم اين مسئله بسيار مشكل است.

اين استاد حوزه و دانشگاه با تأكيد بر اينكه فهم‌های عميق نيازمند رياضت فكری است، اظهار داشت: قرآن آمده است تا نگاه‌ها و بينش‌های انسان را تغيير دهد و هر زمان نگاه‌ها، طرز تلقی‌ها و بينش‌های انسان تغيير كرد طبيعی است كه احساسات و رفتارهايش نيز دگرگون می‌شود. به تعبيری سبك‌های زندگی هميشه از تغيير سبك‌ها در نگرش‌ها، باورها و انديشه‌ها آغاز می‌شود و طبعاً اگر انديشه‌ها عوض شد سبك‌ها نيز عوض می‌شود.

وی دليل تفاوت بسيار زياد رفتار حضرت علی(ع) با رفتار ما شيعيان را تفاوت نگاه‌های ايشان با ما دانست و بيان كرد: نگاه، سازنده تمام هويت يك فرد است و مهمترين كاركرد، شأن و جايگاه قرآن شكستن نگاه‌های نادرست و دستكاری آنها و حركت دادن آنها به سمت نگاه‌های درست و الهی است. يك نمونه از نگاه‌های درست اين است كه هرگز بر اساس حوادث تلخ قضاوت نكنيم؛ هر حادثه تلخ را يك دُر ببينيم كه خداوند آن را درون يك پارچه مندرس پيچيده است تا زحمت بكشيم و آن پارچه را باز كرده و به آن برسيم، به اين معنی كه ما نگاهمان را تغيير بدهيم؛ اگر به اين نگاه رسيديم به كمك همين يك آيه بينش الهی پيدا كرده‌ايم و خوشا به حال افرادی كه نگاهشان به نگاه خالق نزديك است.

وی در ادامه با اشاره به مباحث قبلی و جمع‌بندی ويژگی‌های سبك زندگی كه از دو رويكرد جامعه‌شناسانه و روانشناسانه استخراج شده بود، گفت: سبك زندگی اعم از دو بُعد فردی و اجتماعی، مادی و معنوی است و منحصر به مادی‌گرايی نيست. سبك زندگی غربی نيز منحصر به مادی‌گرايی نيست بلكه شامل بعد معنوی هم می‌شود. اينگونه نيست كه وقتی گفته می‌شود غرب، يعنی مادی‌گرايی صرف، بلكه هر چه به دهه‌های اخير نزديك‌تر می‌شويم بيش از دهه‌های قبل‌ در غرب به ابعاد معنوی توجه شده است و می‌توان گفت اصل توجه به بعد معنوی در غرب محرز است اما وقتی وارد بررسی اين بعد معنوی می‌شويم انحرافاتی در آن وجود دارد.

در برگرفتن تمام حوزه‌های رفتاری انسان، ويژگی ديگری از سبك زندگی بود كه فعالی به آن اشاره و اظهار داشت: هويت فردی اگر به عنوان يك كل منسجم لحاظ شود معادل سبك زندگی است، همچنين مفهوم سبك زندگی اصطلاحی جامعه‌شناسی است كه از جامعه شناسی در آغاز دهه 20 به روانشناسی و سپس به انسان‌شناسی، روانشناسی اجتماعی و بازاريابی راه يافته است.

وی در ادامه جمع‌بندی خود از ويژگی‌های سبك زندگی به نقش دين در سبك زندگی اشاره كرد و گفت: تمام بررسی‌‌های جامعه‌شناختی و روانشناختی نشان می‌دهد كه دين يكی از بازيگران اصلی در حوزه سبك زندگی و از آن مهم‌تر سبك دهی به زندگی است. اينگونه نيست كه دين نسب به مقوله سبك زندگی خنثی و بی‌تفاوت باشد و حتی در فرهنگ غربی دين به عنوان يكی از ابزارهای اصلی، علت‌های شاخص، بارز و مهم و يكی از بازيگران صحنه اصلی سبك زندگی و سبك دهی به زندگی به حساب می‌آيد، مخصوصاً اين مسئله در بحث ماكس وبر و شاگردانش كاملاً مطرح شده است.

حجت‌الاسلام فعالی در ادامه به شش محور به عنوان محورهايی كه انديشمندان معتقد به تأثير دين بر سبك زندگی مطرح می‌كنند، اشاره كرد و در تشريح اين محورها گفت: تمام كسانی كه معتقدند سبك زندگی (چه فردی و چه اجتماعی، چه مادی و چه معنوی) از مقوله دين متأثر است، معتقدند كه دين حاوی يك سلسله آگاهی‌ها و تجربه‌هايی است كه در قالب جهان بينی و ايدئولوژی شكل گرفته و مطرح می‌شود، اين آگاهی‌ها می‌توانند در بينش‌های افراد خود را نشان دهند و از آن طريق در زندگی فردی و اجتماعی شكل بارز و ظاهری به خود بگيرند. دين از طريق انتقال آگاهی‌ها، بينش‌ها و طرز تلقی‌ها به انسان‌های دين‌دار و دين‌مند می‌تواند به هويت فردی و اجتماعی آنها سبك‌دهی كرده، سازنده سبك زندگی فردی و اجتماعی باشد.

وی ادامه داد: دومين محوری كه اين افراد به آن معتقد هستند اين است كه: دين به انسان احساس‌هايی می‌‌دهد چنان كه دين از انسان احساس‌هايی را می‌گيرد و از طريق مديريت احساسات می‌تواند درون و بيرون رفتار انسان را جهت‌دهی كند. اگر به آيات قرآن كريم توجه كنيم، در قرآن كريم تمامی احساسات انسان مطرح و محدوده هر يك بيان شده است، مثلاً آرامش يك حس است و قرآن با واژه‌های مختلف آن را مطرح كرده كه معروف‌ترين واژه متناظر با آرامش، اطمينان است.

ادامه دارد ...
گزارش تصويری نشست را اينجا ببينيد!