به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، كتاب «قاعده فقهی عدالت» با تقريظ آيتالله سيدمحمدمهدی موسوی خلخالی، توسط بنياد پژوهشهای آستان قدس رضوی منتشر شد. علی الهیخراسانی آن را در چهار بخش با عناوين كليات، مفاد و ادله قاعده، رابطه قاعده با احكام اوليه و ديگر قواعد فقهی و تطبيقات فقهی قاعده به رشته تحرير درآورده است.
نويسنده در مقدمه اين كتاب بيان كرده است: در پيچ و خم مناسبات اجتماعی در روزگار حاضر، برای برپايی حكومتی اسلامی و به دست گرفتن مديريت جامعه و دولت توسط فقه پويا، نياز به يك مدل فقهی برای اين مهم بسيار احساس میشود. امروزه تلاشهای فقهی گستردهای برای پر كردن خلاء موجود در فقه سنتی صورت گرفته است تا بتوان به فقهی كارآمد و پرتوان در عرصه حكومتداری رسيد.
در سالهای اخير، عدالت به عنوان يك قاعده فقهی فراگير، دستمايه برخی پژوهشگران عرصه فقه شده است تا به فقه پويايی ببخشند و به انديشه خود، فقه را از انزوا به سوی كارآمدی ببرند و بتوانند چالشهای فراروی اجرای احكام را برطرف كنند.
قاعده عدل و انصاف نيز كه در واقع تطبيق عدالت در تقسيم حقوق است كمتر در كتب موجود قواعد فقهی مطرح شده و تنها به صورت پراكنده در ابواب فقهی و به ويژه در باب تعرض بينهها، از آن ياد شده است. تنها كتاب «مبانی الفقه الفعال» به قاعده عدل و انصاف به طور مستقل و تفصيلی پرداخته و نظرات ديگران را تا حدودی بيان داشته و از قاعده عدل و انصاف دفاع كرده است.
در اين پژوهش تلاش شده تا به نظراتی كه پيرامون عدالت به مثابه يك قاعده مهم و پركاربرد تا حد ممكن روشن شود و تطبيقی كه فقيهان نسبت به عدالت در تقسيم حقوق كردهاند و از آن به قاعده عدل و انصاف ياد میكنند به طور تفصيل و مشروح بيان شود.
پس از مقدمه اثر، تقريظ حضرت آيتالله سيدمحمدمهدی موسویخلخالی درج شده است كه بخشی از آن به اين صورت است: «پس از بررسی آيات متعدد قرآن كريم و روايات فراوانی كه از معصومين(ع) در رابطه با رعايت عدل و انصاف در احكام دين مبين اسلام وارد شده است شكی باقی نمیماند كه اين احكام چه در مقام جعل و ملاك و چه در مرحله اجراء، متضمن اين وصف بوده و شارع مقدس تطبيق عدالت را در تمامی مراحل مختلف به صرف توهم ناعادلانه بودن در ميان عقول ناقص مردم تعطيل شود، ديده خام و نابخردانهای است كه تنها از ناآشنايان با وحی و متون دينی برمیآيد.»
نويسنده در بخش اول به تعريف و جايگاه قاعده فقهی، مسئله فقهی، نظريه فقهی و قاعده فقهی، قاعده فقهی عدل و انصاف؛ رهيافتی به قاعده فراگير عدالت، پيشينه قاعده عدالت، تأثير عدالت در استنباط فقهی و... پرداخته و در بخش دوم به مفاد قاعده عدالت و عدل و انصاف، مفهوم لغوی، مفهوم دينی، مفهوم حقوقی، نظريه عدالت عرفی، نظريه عدالت شرعی، روايات، دستهبندی، اشكالات و جمعبندی و... میپردازد.
وی در بخش سوم به تبيين رابطه قاعده فراگير عدالت با احكام اوليه، تعارض قاعده عدل و انصاف با ساير قواعد فقهی و نيز در بخش پايانی كتاب به تطبيق فقهی قاعده با ابواب عبادات، معاملات، قضا و شهادات؛ همت گمارده است.
گفتنی است كه كتاب «قاعده فقهی عدالت» با تقريظ آيتالله موسویخلخالی به همت حجتالاسلام علی الهیخراسانی، چاپ اول آن توسط بنياد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، در 190 صفحه، به قيمت 41 هزار ريال روانه بازار كتاب شده است.