| حجتالاسلام والمسلمين سعيد فخرزاده، رئيس دفتر تاريخ شفاهی انقلاب اسلامی |
حجتالاسلام والمسلمين سعيد فخرزاده، رئيس دفتر تاريخ شفاهی انقلاب اسلامی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، با اشاره به جايگاه تاريخ و تاريخنگاری در كشور گفت: تاريخنگاری در ايران توسط محققان و پژوهشگران ايرانی پس از انقلاب اسلامی صورت گرفته است و تا قبل از آن، تكنگاریهايی وجود داشته و در برخی موارد گزارشهای رسمی حكومتی بوده، اما بيشترين منابع تاريخی ما توسط خارجیها تدوين میشدند.
وی افزود: بعد از انقلاب، نخستين گروهی كه تشكيل میشود و تاريخنگاری انقلاب را آغاز میكند، سيدحميد روحانیزيارتی است كه همراه امام خمينی(ره) در نجف بوده و از همانجا سعی میكند اسناد و مدارك مربوط به امام را جمعآوری كند و بعد هم كه انقلاب به پيروزی میرسد، به ايران میآيند و مسئوليت جمعآوری اسناد را برعهده میگيرند و سپس مركز اسناد انقلاب اسلامی به حكم امام شكل گرفت و نخستين كسی كه در اين مركز شروع به فعاليت میكند وی بوده است.
راهاندازی بنياد تاريخ انقلاب توسط حجج اسلام معاديخواه، هاشمیرفسنجانی و مقام معظم رهبری
حجتالاسلام فخرزاده ادامه داد: درست بعد از پيروزی انقلاب اسلامی مجموعه ديگری به نام بنياد تاريخ انقلاب اسلامی توسط حجتالاسلام معاديخواه، مقام معظم رهبری و حجتالاسلام و المسلمين هاشمیرفسنجانی كه در آن موقع زيرنظر حزب جمهوری بودند راهاندازی شده و فعاليت خود را آغاز میكند.
وی در ادامه اظهار كرد: بعد از انقلاب، جنگ شروع میشود و موضوع جنگ توجه همه را به خود جلب كرده و تاريخنگاری جنگ مورد توجه قرار میگيرد و اولين گروهی كه تاريخنگاری جنگ را آغاز میكنند گروهی در سپاه بودند كه زيرنظر فرماندهی سپاه و به عنوان راويان جنگ بودند كه اين افراد با ضبطهای خود لحظه به لحظه گزارش فرماندهان را ثبت و ضبط میكردند و تا پايان جنگ، اين موضوع ادامه داشت و بيش از 30 ـ 40 هزار ساعت مصاحبه را ضبط كردند و تاكنون پيادهسازی میشود و در آرشيو قرار دارد.
حجتالاسلام فخرزاده ادامه داد: در تبليغات اسلامی هم گروهی به عنوان گروه ثبت خاطرات جنگ تشكيل شد كه آنها فعاليت خود را آغاز میكنند و به تدريج در پايان جنگ، نهادهايی چون جهاد سازندگی، بنياد شهيد و ستاد آزادگان به تناسب موضوعات خود، خاطرات جنگ را ثبت و ضبط كردند؛ میشود گفت كه مسئله تاريخنگاری انقلاب كمتر مورد توجه قرار گرفته و اگر اقداماتی هم انجام شده خيلی ضعيف و كم بود.
تاريخنگاری براساس اسناد ساواك توسط مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سياسی
وی با اشاره به چگونگی تشكيل مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سياسی گفت: پس از جنگ تحميلی چند مجموعه در حوزه تاريخنگاری شروع به كار كردند كه يكی مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سياسی است كه با همكاری مجموعههای دولتی تشكيل شد و اسناد و مدارك ساواك را در اختيار مؤسسه قرار دادند و شروع به تدوين حوادث از منظر اسناد ساواك كردند و سپس مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران شكل گرفت و آنها هم با در اختيار داشتن اسناد و مداركی كه از فراریها و وابستگان دربار گرد هم آورده بودند، به نوشتن كتاب و تدوين تاريخ انقلاب پرداختند.
حجتالاسلام فخرزاده به انتشار آثاری در رابطه با شخصيت امام خمينی(ره) اشاره و تصريح كرد: يكی از مجموعههای ديگر دفتر ادبيات انقلاب اسلامی حوزه هنری است كه از سال 72 فعاليت خود را با ثبت و ضبط خاطرات حوادث انقلاب از زبان كسانی كه در اين رخداد حضور داشتند آغاز كرد و پس از آن هم مؤسسه نشر آثار امام خمينی(ره) به تناسب نيازی كه وجود داشت، خاطرهنگاری در رابطه با شخصيت امام را شروع كردند و واحد تاريخ شفاهی و خاطرهنگاری اين مؤسسه هم فعال شد و كتابهايی هم در اين زمينه منتشر كردند.
وی ادامه داد: اين مراكز پس از گفتوگوهايی كه با هم كردند، يك مجموعه مشتركی به نام «مهتاب» را راهاندازی كردند كه مجمع مراكز اسنادی انقلاب اسلامی است و تمامی اين مراكز در آن عضو هستند و كارهای خود را هماهنگ میكنن؛د از اين رو جريان خوبی در اين زمينه راهاندازی شده و اين جريان ملموس بوده است؛ چرا كه خروجیهايی كه دارد قابل توجه است و به تدريج گسترش میيابد.
مدير دفتر تاريخ شفاهی انقلاب اسلامی در پاسخ به اين سؤال كه با توجه به اينكه تاريخنگاری يكی از دغدغههای مقام معظم رهبری بوده، نويسندگان چه اندازه به اين مهم پرداختهاند، بيان كرد: با توجه به دغدغههای مقام معظم رهبری، قطعاً فاصله ما با وضعيت مطلوب زياد است و ما در ابتدای راه هستيم، البته در اين ابتدا هم كارهای خوبی انجام شده است و مجموعه دفتر ادبيات انقلاب اسلامی كه به ديدار مقام معظم رهبری رفته بوديم، معظمله از كسانی كه دستاندركار تدوين تاريخ انقلاب اسلامی بودند تقدير و تشكر كردند.
وی افزود: تلاشهايی كه در اين راستا صورت گرفته باعث شده وابستگان رژيم در خارج از كشور برای دفاع از خود دست به قلم شوند و اين نشان میدهد كه اطلاعات قابل توجه و مؤثری منتشر شده كه آنها را وادار به عكسالعمل كرده و حركتی آغاز شده است، اما تا وضعيت مطلوب فاصله زيادی داريم و بيشتر تلاشهای انجام شده در راستای توليد منبع و نه تاريخنگاری بوده است.
توأم شدن همه منابع برای تاريخنگاری
حجتالاسلام فخرزاده با اشاره به ملزومات تاريخنگاری انقلاب اسلامی گفت: برای كار تاريخنگاری بايد همه منابع و اطلاعات در كنار هم قرار گيرد تا اتفاق نزديك به واقعی از گذشته ارائه شود، صرف اينكه روايت يك شخص تدوين شود، به عنوان تاريخ محسوب نمیشود؛ چرا كه تاريخ مجموعهای از اطلاعات گوناگون است كه در كنار هم قرار گرفته و نواقص هم را تكميل و اشتباهات را رفع میكند و محقق و پژوهشگر به يك روايت صحيح میرسد كه اين روايت صحيح، تاريخ است.
وی ادامه داد: آنچه كه در جامعه امروز ما وجود دارد خاطره و توليد منبع است و تحقيقی پيرامون صحت آنها صورت نگرفته است و منابع هم به طور فراوان در اختيار نيست؛ چرا كه بسياری از آنها هم در اختيار سازمانها و نهادهای دولتی است و محقق و پژوهشگر به آنها دسترسی ندارد كه بتواند بر روی آنها تحقيق كند و ما مراكز تحقيقاتی و كتابخانههای قابل توجهی در اين راستا نداريم كه محقق تحقيقات خود را كامل كند؛ از اين رو اين موارد باعث شده چيزهايی كه منتشر شده توليد منبع باشد.