به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از زنجان، سعیدرضا بیات، مدرس دانشگاههای زنجان، عصر روز گذشته، 17 تیرماه، در نشست تخصصی ادبی «تأثیر قصص قرآنی بر ادبیات فارسی» که در فرهنگسرای امام خمینی(ره) زنجان برگزار شد، با تأکید بر اینکه قرآن کریم در طول قرنهای گذشته، با تمام وجود مردم ایران عجین شده است، گفت: قرآن کریم علاوه بر ادبیات و متون نظم و نثر فارسی، بر فرهنگ عامه مردم ایران نیز اثر گذاشته و چنان در این میان رسوخ کرده است که امروز ما در فضایی قرآنی نفس میکشیم.
وی افزود: تأثیر قرآن بر فرهنگ عامه و ادبیات فولکلوریک ما به حدی است که راست و دروغ را با سوگند به قرآن اثبات میکنیم، چنانکه حافظ در بیتی بیان میکند «گفتمش زلف به خونِ که شکستی؟ گفتا/حافظ این قصّه دراز است، به قرآن که مپرس» و همچنین قرار گرفتن یک جلد قرآن بر سر سفرههای عقد، به سر گرفتن قرآن در مناجاتهای شبهای قدر، استخاره با قرآن در زمان تردید و بیان قصص قرآن همچون داستان حضرت یوسف(ع) در نقالیها، از جمله دیگر بهرههای فرهنگ و ادبیات عامه مردم ایران از قرآن بوده است.
این مدرس ادبیات دانشگاههای زنجان با اشاره به اینکه کلامالله مجید، در ادبیات فارسی با نام «نُبی» نیز آمده است، اظهار کرد: اسلامشناسان و قرآنپژوهان در دایرةالمعارفهای اسلامی تعریف قرآن را اینگونه بیان کردهاند «قرآن، وحینامه اعجازآمیز الهی است که به زبان عربی، به عین الفاظ توسط فرشته امین وحی از جانب خداوند و از لوح محفوظ به قلب و زبان پیامبر اسلام(ص) هم اجمالاً و هم تفضیلاً در مدت 23 سال نازل شده و حضرت آن را بر اصحاب خود خوانده و کاتبان وحی آن را با نظارت مستقیم و مستمر حضرت نوشتهاند و حافظان بسیاری از اصحاب، آن را حفظ کرده و به تواتر برای دیگران نقل کردهاند و در زمان پیامبر(ص) هم مکتوب شده است».
ادبیات فارسی، از آیات قرآن کریم، بهرههای مختلفی را برده است
بیات با بیان اینکه ادبیات فارسی از آیات قرآن کریم، بهرههای مختلفی را برده است، بیان کرد: یکی از بهرهمندیهای ادبیات فارسی از آیات قرآن، از طریق اقتباس است؛ واژه «اقتباس» به معنای نور و روشنایی است و اگر آیهای از قرآن که در نظم و نثر به صورت روشن بیان شود، اقتباس صورت گرفته که از این نمونه در ادبیات ایران بسیار وجود دارد.
وی عنوان کرد: تلمیح، دومین بهرهای است که در ادبیات فارسی از قرآن برده میشود و این واژه به معنای گوشه چشم داشتن است که زمانی که در کلام به آیهای اشاره شود ولی عین الفاظ عربی آن را نیاورد، تلمیح به آیه قرآن کرده است، همچون بیت «یا رب این آتش که در جان من است/ سرد کن زان سان که کردی بر خلیل» که حافظ در آن به داستان حضرت ابراهیم(ع) اشاره کرده است.
این کارشناس ادبیات فارسی تمثیل را سومین نوع بهرهمندی از آیات قرآن در ادبیات فارسی دانست و ادامه داد: بیان کلامی به شکلی حکیمانه که بازگشت به آیات قرآنی داشته باشد، تمثیل است، همچون بیت «من اگر نیکم و گر بد تو برو خود را باش/ هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت» که به قیامت و روز جزا اشاره دارد.
بیات با تأکید بر اینکه حلق، درج و ترجمه، انواع دیگر بهرهمندی از کلام الهی در ادبیات فارسی است، اضافه کرد: بهرهمندیهای مختلف از آیات قرآن در ادبیات فارسی، به اثر ادبی ارزش و اعتبار میبخشد.
بسیاری از استدلالها، عبارات و اشارات ادبیات فارسی، با اقتباس یا الهام از آیات قرآن است
این مدرس دانشگاههای زنجان با اشاره به اینکه اگر سه واقعه به صورت زنجیروار به یکدیگر متصل شوند، قصه را بهوجود میآورند، تأکید کرد: با وجود پیشرفت علم و دانش بشری، هنوز هم قصه از منابع مهم تاریخی بهشمار میرود و در این میان، قصص قرآنی، یکی از دلنشینترین علوم قرآنی محسوب میشوند.
وی یادآور شد: ابلاغ پیام و اتمام حجت از اهم وظایف انبیا الهی است و چون بیشترین مخاطبان انبیا، مردم عامه و میانمایه بودند، بیشترین آیات الهی برای آشنایی آنان در قالب قصه نازل میشد.
این مدرس دانشگاه با اشاره به اینکه قصص قرآنی به سه دسته تقسیم میشوند، اظهار کرد: قصصالانبیا که شامل دعوت انبیا بوده و سرانجام مؤمنان و کافران را نشان میدهد، قصصی است که در بردارنده حوادث گذشته است و قصصی که بیانگر حوادث زمان پیامبر اکرم(ص) است، مهمترین این قصهها هستند.
در ادامه این نشست، منصور کلامیفرد، دبیر انجمن ادبی فریاد زنجان با اشاره به برگزاری این نشست از مجموعه برنامههای جشنواره فرهنگی، هنری و قرآنی «رمضان» است، گفت: این انجمن علاوه بر برگزاری این نشست ادبی، عصر شعر رمضان را با حضور بیش از 100 شاعر برجسته استان در دفتر امام جمعه زنجان برگزار کرده است.
وی با اشاره به اینکه بسیاری از استدلالها، عبارات و اشارات ادبیات فارسی، با اقتباس یا الهام از آیات قرآن است، افزود: پس از آشنایی مردم ایران با مفاهیم حیاتبخش اسلام، آنان با شور و شوق این فرهنگ را پذیرفتند و در ادبیات نیز پا به پای دیگر مسلمانان حرکت کردند.
دبیر انجمن ادبی فریاد زنجان یادآور شد: در برخی کتابهایی که به زبان فارسی نوشته شدهاند، گاه هیچ شاهد مثالی جز آیات قرآن نیامده است.