به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، میدانیم که خداوند ملائکه را از نور آفریده و به آنان عقل و نیروی فرمانبرداری داده، اسباب و انگیزههای انحراف را در اختیارشان قرار نداده است و از طرف دیگر حیوانات را آفریده که تنها از غرایز و کششهای حیوانی خویش پیروی میکنند و از نیروی عقل و اندیشیدن همچون انسان محروم هستند.
اهمیت علم و دانش از دیدگاه اسلام
اهمیت علم ودانش در دین مبین اسلام به قدری فراوان است که اولین کلمهای که خداوند متعال بر پیامبر اکرم(ص) نازل فرمود این بود «اقرأ(بخوان)!».
در جایگاه و اهمیت علم و دانش، بیگمان ارزش انسان در آموزههای قرآنی به دانش است، از این روست که تسخیر فرشتگان و هستی زمانی برای انسان شدنی شد که خداوند به انسان اسمای خویش را تعلیم داد و انسان به دانش اسمایی آگاه شد. این آگاهی هرچند به شکل آگاهی حضوری و شهودی است که از آن به دانش وجودی نیز تعبیر میشود زیرا در جان و وجود انسان جای میگیرد و بخشی بلکه همه وجود وی را شکل میبخشد.
با این همه دانشی دارای ارزش است که انسان را به مقام خودش بازگرداند و از مقام هبوط به عروج رساند و صعود دوبارهای را از خاک به عرش افلاک برین تا عرش سدرةالمنتهی آغاز کند از این روست که قرآن ارزش و اعتبار آدمی را به دانش اسمایی دانسته است که دانش توانایی و ظرفیت به همه آن چیزهایی است که خداوند را به خداوندی متصف کرده است.
انسان با دانش اسمایی میتواند به کمال مطلق برسد
انسان با دانش اسمایی میتواند به کمال مطلق برسد. تفاوت اسما و صفات در خداوند با انسان در این است که اسما در خداوند عین ذات و ازلی و ابدی است و در انسان عین ذات نیست بلکه به شکلی عارض ذات و عنایت الهی است. با این همه این انسان است که میتواند با دانش خویش به جایی برسد که کسی در هستی بدان دست نیافته است.
علم و دانش برای انسان اهمیت زیادی دارد و او را از جهت روحی و معنوی اشباع میکند چراکه افکار انسان در سطح عالی قرار میگیرد و نتیجه آن نجات خود و جامعه از گمراهی و سیاهبختی است.
سخن دیگر ما در این زمینه این است که سرانجام ما در هر لحظه با عمل سروکاری داریم. عمل نیز باید به یک اصل و اساس تکیه کند و اگر عملی از پشتوانه نظری و عملی برخوردار نباشد فاقد ارزش است.
انسان فطرتاً حقیقتجوست
بشر فطرتاً دانشدوست و جستوجوگر و حقیقتجوست و از طرفی اهمیت و ارزش تحصیل علم و دانش از نظر قرآن و احادیث و بزرگان دین و علم بر هیچ کس پوشیده نیست. دستورالعمل قرآنی این است «وَلاَ تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْؤُولًا، و چیزى را که بدان علم ندارى دنبال مکن زیرا گوش و چشم و قلب همه مورد پرسش واقع خواهند شد».(آیه 36 سوره مبارکه اسراء)
قبل از عمل و رفتار، باید دانش و معرفت لازم را کسب کرد و آنگاه مبادرت به عمل ورزید. در مورد تحصیل، تدریس، کار و حرفه، رفتار فردی و اجتماعی در تمامی شئون زندگی در مرحله اول باید شناخت و معرفت لازم را کسب کرد و ارزش عمل نامعلوم است. وقتی عمل بر اساس علم دقیق و معرفت شایسته صورت نگرفت سعادت آدمی به خطر خواهد رفت.
هدف غایی قرآن؛ آموزش راه سعادت و تکامل به جوامع بشری
مریم صدرنیا، عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور اراک در همین رابطه در گفتوگو با خبرنگار ایکنا، تنها هدف غایی و نهایی قرآن کریم را آموزش راه سعادت و تکامل به جوامع بشری دانست و گفت: این مصحف شریف با توجه به اینکه دستورالعملهای وزین و حساب شده را در دل خود جای داده است، یکی از منابع مهم برای تغذیه روحی و روانی به حساب میآید.
وی به جایگاه ویژه علم و دانشاندوزی نیز اشاره کرد و افزود: اهمیت علم و دانش با استناد به آیات و احادیث ائمه اطهار(ع) قابل توجه بوده و نمیتوان بهراحتی از آن چشمپوشی کرد، ازاین رو بر تمامی فرزندان این مرز و بوم واجب است از تمامی ظرفیتها و امکانات موجود استفاده کرده و در دنبال کردن علوم اسلامی، طبیعی و نظری تلاش کنند.
جایگاه والای علم در سوره مجادله
صدرنیا در ادامه به آیه 11 از سوره مبارکه «مجادله» که میفرماید «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا قِیلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِی الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا یَفْسَحِ اللَّهُ لَکُمْ وَإِذَا قِیلَ انشُزُوا فَانشُزُوا یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ» استناد کرد و افزود: با نزول این آیه شریف و دیگر آیات مرتبط در این حوزه به جایگاه والای علم و آموزش فنون مختلف پی خواهیم برد.
وی اضافه کرد: نزول آیه شریفی که ذکر شد به بندگان خداوند متعال یادآور میشود ذات اقدس احدیت نسبت به بندگانی که ایمان آورده و در حوزه علم و دانش فعالیت دارند، عنایت ویژه داشته و آنان را با افراد نادان تمیز میدهد.
مدرس دانشگاه پیام نور اراک در بیان راههای کسب علم نیز اظهار کرد: با توجه به این نکته که علم در قالب دو بخش و شاخصه ذاتی(لدنی) و علم اکتسابی تعریف میشود میتوان گفت علم لدنی علمی است که کتسابی نبوده و خداوند متعال آن را تنها در اختیار انبیای الهی و امامان معصوم(ع) قرار داده و علم اکتسابی تنها ویژه دیگر بندگان بوده و با تلاش، تمرین و ممارست در این راه با در پیش گرفتن روشهای متفاوت حاصل خواهد شد.
وی همچنین، بهرهمندی از ابزارآلات امروزی همچون اینترنت، کتاب و بهرهگیری از محضر اساتید فرهیخته و فرزانه را از جمله راههای کسب علم خواند و اضافه کرد: با توجه به این مهم که اینترنت ممکن است از فضای انحرافی نیز برخوردار باشد، بهترین راه برای رسیدن به قلههای بلند افتخار در این حوزه کتابهای مناسب و وجود اساتید مجرب و متعهد است.
رعایت آداب دانشآموزی
صدرنیا آداب دانشآموزی را یکی مهمترین مؤلفههایی دانست که باید از سوی دانشآموختگان مورد توجه قرار گیرد و ادامه داد: یکی از آداب دانشآموزی این است که در محضر استاد ادب، احترام و تکریم را رعایت کرده و با حضور در پیشگاه وی از سخنان نابجا، پرگوییهای مفرط و ... به جد اجتناب کند چراکه ثابت شده است که ارتباط روحی میان استاد و شاگرد در آموزش بسیار تأثیرگذارست و انسان پیش از آن که چیزی بیاموزد، از انرژی و فعالیتهای روحی و روانی استاد تأثیر گرفته و زمینه کسب دانش برایش فراهمتر میشود.
وی افزود: دین اسلام در رابطه با آداب حضور در محضر استاد سفارشهای لازم را داشته و این مهم توسط ائمه معصومین(ع) و اصحاب خاصه آن حضرات به ما منتقل شده است. امروز رسالت ما این است که تمامی آن شاخصهها را رعایت کرده و با حضور در محضر استاد تمامی سفارشهای دین اسلام را لحاظ کنیم.
صدرنیا در بخش دیگر از سخنان خود ضمن اشاره به فواید برخی ازعلوم، اظهار کرد: فواید دانش در دین اسلام نسبت به سایر ادیان سفارش وافر شده است چراکه دین اسلام از علومی که به جوامع بشری زیان وارد کرده سخت هشدار داده است و در مقابل از علومی که انسان را به تکامل روحی و معنوی میرساند توصیه فرموده است.
علم باید انسان را به خضوع، خشوع و توحید فراخواند
وی با بیان این نکته که علم باید انسان را به خضوع، خشوع و توحید فراخواند، مطرح کرد: بدون تردید افرادی که در این وادی وارد شده و از علوم بهعنوان راهی برای فخرفروشی به دیگر افراد استفاده میکنند، مورد نکوهش اسلام قرار دارند.
صدرنیا درادامه با اشاره به اینکه افراد عالم و پرهیزگار همواره خود را در محضر متعال حس کرده و از گناه و تکبر دوری میگزینند، اظهار کرد: انسان متعهد با گام نهادن در این مسیر به بزرگی حضرت حق پی برده و از این عنصر بهعنوان راهی برای دستیابی و قرب الهی استفاده خواهد کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور اراک در پایان علم را به یک تیغ دولبه تشبیه کرد و گفت: علم و دانش باید با کرامات اخلاقی همراه باشد، چراکه کسب علم ممکن است باعث احساس خودبرتربینی در افراد کم ظرفیت شود، ازاین رو اگر عالمان از این صفت رذیله برخوردار شود بیشک باعث فساد روحی خواهند شد و از علم خود نیز نمیتوانند به نحو احسن استفاده کنند.