حجت الاسلام و المسلمين «محمدرضا نوراللهيان»، رييس سازمان حوزهها و مدارس علميه خارج از كشور در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار بخش بينالملل خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) ضمن بيان اين مطلب گفت: تاريخچه نگارش صحيفه سجاديه بسيار پرفراز و نشيب است و در واقع اين اثر اسلامی پس از سال 61 هجری و قبل از سال 100 هجری از زبان امام زينالعابدين بيانشد.
نوراللهيان افزود: البته بهدليل شرايط سخت حكومتی آن زمان، امام سجاد(ع) نمیتوانستند بيانات خود را در اينباره در دورهها و جلسههای درسی اظهاركنند؛ بلكه به ناچار به صورت مخفيانه و پشت ستونهای مساجد، در گوشهای از مسجدالحرام يا در صحرای عرفات و بيابان مشعر دعاهای خاص خود را بيانمیكردند و سپس در جلسهای خصوصی و با حضور آن حضرت، نويسندگی امام محمد باقر(ع) فرزند بزرگوار امام سجاد(ع) و فرزند ديگر ايشان يعنی زيد و با حضور نوه ديگرشان امام صادق(ع) اين صحيفه املاءشد.
رييس سازمان مدارس و حوزههای علميه خارج از كشور در ادامه تصريحكرد: هنگامی كه امام زينالعابدين(ع) دعاهای صحيفه سجاديه را بيانمیكردند، امام محمد باقر(ع) و زيدبن علیبن الحسين اين دعاها را مینوشتند و امام صادق(ع) نيز با حضور در اين جلسات، بيانات زيبای امام سجاد(ع) را به گوش جان میسپردند.
وی اظهاركرد: درسها و دعاهای صحيفه سجاديه با تلاش سه امام بزرگوار امام سجاد، امام محمد باقر و امام صادق (عليهمالسلام) از مدينه آغازشد، امامانی كه با هدف گسترش تعاليم دين مبين اسلام و مبارزه با باطل به شهادترسيدند.
حجتالاسلام و المسلمين نوراللهيان در بخش ديگری از سخنان خود با اشاره به روند چگونگی انتشار صحيفه سجاديه يادآورشد: ائمه اطهار(عليهمالسلام) تحقيقات و بحثهای ويژه خود را بهعنوان اوراق بهادار نزد خود نگهداری و در فرصتی مناسب برای انتشار آن تلاشمیكردند و نسخه خطی صحيفه سجاديه نزد حضرت زيد فرزند امام زينالعابدين(ع) نگهداریشد و سرانجام «يحيی بن زيد»، نوه امام سجاد(ع) پس از شهادت پدر بزرگوارش برای نجات صحيفه سجاديه از دست معاندان با نسخه خطی اين اثر از مدينه عازم خراسان شد.
رييس سازمان مدارس و حوزههای علميه خارج از كشور افزود: يحيی بن زيد در اين سفر مخفيانه با «متوكل»، پسر «هارون ثقفی بلخی» كه وی نيز از مدينه خارجشده، ملاقاتكرد، يحيی از وی میپرسد: از مدينه میآيی؟ متوكل میگويد: آری! نوه امام سجاد(ع) درباره امام صادق(ع) از متوكل سؤالمیكند: رأی امام نسبت به من و قيام من چهبود؟ وی كمی مكثكرده و میگويد: امام صادق(ع) فرمودند: تو نيز مثل پدرت قيامكرده و شهيد خواهیشد.
نوراللهيان در ادامه گفت: يحيی بن زيد در ادامه میپرسد: آيا نوشتهای از امام صادق(ع) همراهت هست؟ وی جوابداد: آری و نسخهای از صحيفه سجاديه از روی دستنوشته امام محمدباقر(ع) را كه همراهشبود به آن حضرت تقديمكردند و سپس يحيی از صندوقچهاش صحيفه امام زينالعابدين(ع) دستنوشته پدرش زيد را بيرون آورد و هر دو آنها را برای نسخهبرداری به نويسندهای كه همراهشانبود، ارايهدادند كه اين نسخه در واقع سومين نسخه صحيفه سجاديه است.
وی يادآورشد: در روايت است كه يحيی پس از بازكردن صندوقچه، نسخه دستنوشته پدرش زيد را بوسيده و روی چشمهايش گذاشت.
نوراللهيان افزود: يحيی به متوكل (مرد خراسانی) گفت: چون من شهيد میشوم نسخه پدرم زيد را نزد تو به امانت میسپارم و زمانیكه به مدينه رسيدی اين نسخه از صحيفه زينالعابدين را به «ابراهيم بن عبداللهبن حسن» و «محمد بن عبدالله بن حسن»، دو فرزند بزرگوار امام حسن مجتبی(ع) تقديمكن و اين مسافر خراسانی نيز پس از رسيدن به مدينه به منزل امام صادق(ع) رفته و مسأله را برای امام(ع) بازگومیكند.
حجتالاسلام و المسلمين نوراللهيان با اشاره به توصيه ارزشمند امام صادق(ع) به متوكلبن هارون ثقفی افزود: امام(ع) فرمودند، اين نسخه امانت است تو نيز بايد اين امانت ارزشمند را به پسر عموهای من (فرزندان امام حسن مجتبی(ع)) برسانی اما بدان كه اين دو برادر نيز شهيد خواهندشد، من در حال حاضر آن دو را به منزل خود دعوتمیكنم و تو پيغام خود را برای آنان بازگوكن و مسئوليت خود را به انجام برسان.
نوراللهيان در ادامه تصريحكرد: «ابراهيم بن عبدالله بن حسن» و «محمد بن عبدالله بن حسن» فرزندان بزرگوار امام مجتبی(ع) با توجه به شرايط زمانی، منزل امام صادق(ع) را بسيار امن ديدند؛ چراكه مقامات حكومتی كمتر اين مكان را تفتيشمیكردند بنابراين تصميمگرفتند اين نسخه از صحيفه سجاديه را در منزل ايشان قراردهند، پس از مدتی امام(ع) به پسرش اسماعيل فرمودند: نسخه خطی صحيفه سجاديه را كه به خط امام باقر(ع) و در حضور امام جعفر صادق(ع) به نگارش درآمده، با صحيفه سجاديه يحيی بن زيد مقايسه كرده و متوكل میگويد: هنگامی كه نسخه را به امام(ع) دادم، حضرت قسم خوردند كه اين خط عمويم زيد است و سرانجام نسخه خطی صحيفه زينالعابدين و در واقع امانت يحيی بن زيد را به فرزندان امام مجتبی(ع) تقديمكردند.
رييس سازمان مدارس و حوزههای علميه خارج از كشور در بخش ديگری از سخنان خود به تلاش ايرانيان در راستای احيای صحيفه سجاديه اشاره و اظهاركرد: اين كتاب سالها سرنوشت عجيبی پيدامیكند و سرانجام به دست ايرانيان احيامیشود و اثر مذكور تاكنون به 20 زبان زنده دنيا همچون انگليسی، فرانسوی، آلبانی، روسی، تركی آذری و اسپانيولی، بوسنيايی، اردو، پشتو و تايی ترجمهشدهاست كه در اين ميان میتوان به ترجمه انگليسی صحيفه سجاديه تأليف «ويليام چيتينگ»، آلبانيايی اثر «الكساندر واسلينف» و ترجمه فرانسوی از سه مترجم معاصر از جمله «فريده مهدوی دامغانی» اشارهكرد.
وی در ادامه، ديدار خود با امپراطور تايلند را در اينباره يادآورشد و گفت: چندی پيش با امپراطور بودايی تايلند ملاقات داشتم و درباره نسخه ترجمهشده صحيفه سجاديه به زبان تايی با وی سخن گفتم و از ايشان خواستم كه اين نسخه را مطالعهكنند؛ چراكه بودائيان اهتمام ويژهای برای دعا و نيايش قائلهستند.
حجتالاسلام و المسلمين محمدرضا نوراللهيان، رييس سازمان مدارس و حوزههای علميه خارج از كشور در پايان افزود: تاكنون 60 مترجم ايرانی صحيفه زينالعابدين را به فارسی ترجمهكردهاند، پس از سالها نيز «صحيفه زينالعابدين» در «قطيف» عربستان با تلاش «حسن موسی صفار»، عالم شيعی برجسته سعودی چاپ و منتشرشد و من اينجا خطاب به جامعه شيعه و سنی عربستان تبريكمیگويم؛ چراكه مضامين ارزشمندی از وحدت جهان اسلام در اين كتاب نهفتهاست.
يادآوریمیشود با توجه به منابع تاريخی معاصر، صحيفه از پر نسخهترين كتابهای حديثی است، از اصل صحيفه سجاديه ۲۱ دعا افتادهاست و در حال حاضر آنچه از صحيفه كامله سجاديه باقی مانده، ۵۴ دعااست، نسخههای خطی اين كتاب در ايران نيز بيش از سههزار نسخه شناسايی شدهاست.
همچنين با مراجعه به كتابخانه غنی حجتالاسلام و المسلمين نوراللهيان در دفتر وی دريافتيم كه تاكنون بيش از 60 ترجمه فارسی اين اثر ارزشمند در ايران جمعآوری شدهاست كه در اين ميان ترجمههای «مهدی الهی قمشهای»، از انتشارات بوعلی در سال 1385، «عقيقی بخشايشی»، از انتشارات «نويد اسلام» در سال 1386، «ناصر اصغری هشترودی»، از انتشارات «عارف كامل» در سال 1384، «حسين انصاريان»، چاپ اول 1374و چاپ بيستم بهمن 1385 از انتشارات «پيام آزادی»، «سيد حميد فتاحی» از انتشارات «ميرفتاح» در سال 1385 از جمله ترجمههای صحيفه سجاديه به زبان فارسی است.
همچنين «فرهنگنامه موضوعی صحيفه سجاديه» در سه جلد تأليف «سيداحمد سجادی» با همكاری جمعی از محققان مركز تحقيقات رايانهای حوزه علميه اصفهان از ديگر ترجمههای صحيفه زينالعابدين است كه در اين فرهنگواژه موضوعی، 11 هزار موضوع اصلی و فرعی، زوايای مختلف تعاليم ارزشمند اين كتاب مقدس از متن كلام امام سجاد(ع) استخراجشده و براساس ساختاری درختی تنظيم شدهاست.
از ديگر آثار تأليفشده در اين زمينه میتوان به نيايشهای جاويدان يا صحيفه كامل سجاديه نوشته «داريوش شاهين» از انتشارات زرين اشارهكرد و در اين كتاب زندگی امام سجاد(ع) و چگونگی تدوين صحيفه سجاديه به تصوير كشيده شدهاست.
چكيده مقالات برگزيده صحيفه سجاديه ويژه مقالههای اساتيد و دانشجويان (برگزيده آثار پژوهشی دومين جشنواره سراسری صحيفه سجاديه) به كوشش «يوسف ميرجينی» و «مسعود حضوری»، كتابنامه حضرت امام سجاد به مناسبت نشست مقدماتی همايش بينالمللی امام سجاد(ع) و همزمان با چهارمين اجلاس عمومی مجمع جهانی اهل بيت(عليهم السلام) 27 تا 29مرداد 1386 و جلدهای ششم تا نهم فصلنامه «سفينه» (فصلنامه تخصصی مطالعات قرآن و حديث مؤسسه فرهنگی نبأ امين) از ديگر آثار به نگارش درآمده در اين زمينه است.