به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) شعبه همدان، پيامبر اكرم(ص) در مدت سيزده سال پس از بعثت در مكه و چند ماه بعد از هجرت در مدينه، به امر خداوند متعال به سوى بيتالمقدس عبادت مىكرد (بيتالمقدس زادگاه حضرت عيسى و قبله يهود و نصارا بود) در حالى كه مردم آن روز مكه برای كعبه اهميت زيادى قائل میشدند و آنجا را بتخانه خود قرار داده بودند.
اما هنگامیكه ايشان به مدينه آمدند و به طرف بيتالمقدس نماز خواندند، يهوديان ساكن در مدينه شروع به بهانه جویى و اعتراض و تبليغ عليه مسلمين مبنى بر اينكه اينان از خود استقلال ندارند و به طرف قبله ما نماز مىخوانند و اين دليل بر حقانيت ماست، نمودند.
پيامبر(ص) از اين موضوع بسيار رنج میبرد و شبها به انتظار هدايت الهی (در اين مورد) به آسمان چشم میدوخت؛ سرانجام يك روز در حالى كه دو ركعت از نماز ظهر را خوانده بود، حضرت جبرئيل(ع) مأمور شد كه به وی وحی الهی را نازل كند؛ ايشان بازوى پيامبر(ص) را گرفت و روى او را به سوى كعبه گرداند.
"ما توجه تو را بر آسمان به انتظار وحی و تغيير قبله بنگريم و البته روی تو به قبلهای كه بدان خشنود شوی بگردانيم پس روی كن به طرف مسجدالحرام و شما مسلمين نيز هر كجا باشيد در نماز روی بدان جانب كنيد و گروه اهل كتاب به خوبی میدانند كه اين تغيير قبله به حق و راستی از جانب خدا است (نه به دلخواه كسی) و خداوند از كردار (ناپسند) آنها غافل نيست." (سوره مباركه بقره، آيه 144)
بعد از تغيير قبله، يهوديان ناراحت شدند و تبليغات منفى خود را به شكل ديگرى شروع كردند و اظهار داشتند كه چه عاملى باعث شد كه مسلمانان از قبله پيشين انبيا اعراض نمايند، پس يا كار سابق آنها باطل بوده و يا كار فعلى آنان اشتباه است. خداوند متعال در آيه ياد شده جواب آنها را چنين مىدهد كه همه جا از آن خداست و به هر كجا او دستور دهد، بايد بدان سو نماز خواند و مكان خاصی بدون دستور الهى داراى شرافت ذاتى نيست.
"مردم سفيه بيخرد خواهند گفت چه موجب آن شد كه مسلمين از قبلهای كه بر آن بودند (بيتالمقدس) روی به كعبه آوردند، بگو ای پيغمبر مشرق و مغرب خدايراست و هر كه را خواهد او به راه راست هدايت كند." (سوره مباركه بقره، آيه 142)
با استناد به مدارك اسلامى به نظر مىرسد، پيامبر اكرم(ص) در زمان حضور خود در مكه، قصد جدا سازی صفوف مسلمين از مشركان كه به كعبه میآمدند را داشته، لذا رو به سوی به بيتالمقدس نمودند و به محض ورود به مدينه، به طرف بيتالمقدس نماز خواندند، ولی به دليل اينكه يهوديان مسأله قبله را به عنوان دستاويزی برای تخريب وجه مسلمانان و دين اسلام قرار داده بودند، از اين امر راضی نبود و خواستار تغيير قبله از طرف پروردگار شدند و اين در حالی بود كه در كتابهاى دينى يهود و نصارا آمده بود كه «پيامبرى خواهد آمد كه به دو قبله نماز مىخواند»، همچنان كه قرآن نيز به اين مسأله اشاره دارد.
فلسفه ديگر اين تغيير قبله براى آزمايش افراد مسلمانى بود كه رسوبات دوران شرك در آنها وجود داشت و هنوز به مقام تسليم كامل نرسيده بودند؛ برای آنها اطاعت از اين دستور بسيار كار دشوارى بود كه در قرآن كريم نيز به اين مسأله اشاره شده است" ... و ای پيغمبر ما قبلهای كه بر آن بودی نگردانيديم مگر برای اينكه بيازمائيم و جدا سازيم گروهی را كه از پيغمبر خدا پيروی كنند از آنانكه به مخالفت او برخيزند و اين تغيير قبله بسی گران بود جز در نظر هدايت يافتگان به خدا و خداوند اجر پايداری شما را در راه ايمان تباه نگرداند كه خدا به خلق مشفق و مهربان است." (سوره مباركه بقره، آيه 143)
تعيين قبله مدينه، از معجزات رسول الله(ص) است كه بدون اعمال آلات نجومی و قواعد هندسی و يا در دست داشتن زيج و ديگر منابع، طول و عرض جغرافيايی، آن را در نهايت دقت تعيين كرد و به سوی كعبه ايستاد و فرمود: "محرابی علی الميزان".
مدينه و مكه تقريبا در سطح يك دايره نصفالنهار قرار گرفتهاند و اندكی طول مدينه از مكه بيشتر و عرض مدينه نيز قريب چهار درجه بيشتر از مكه است، و قبله مدينه اندكی از جنوب به سوی مغرب منحرف است.
رسول الله(ص) هنگامیكه در مكه به سوی بيتالمقدس نماز میخواند خانه كعبه را بين خود و بيتالمقدس قرار میداد ولی اين عمل در مدينه ميسر نبود، زيرا اگر كسی در مدينه روبروی مكه بايستد، ناچار بايد بيتالمقدس را پشت سر قرار دهد و بالعكس، اما در مكه میتوان در جنوب خانه كعبه، هم به سوی كعبه باشد و هم بيتالمقدس.
چنانچه «ناصر خسرو علوی» در سياحتنامه گويد: "مدينه شهری است بر كناره صحرايی نهاده و آنجا قبله، سوی جنوب افتاده است."
«فرهاد ميرزا» در كتاب خود عرض مكه را 21 درجه و 33 دقيقه شمالی و طول آن را از گرنويچ (رصدخانه لندن) 40 درجه و 10 دقيقه شرقی، و عرض مدينه را 25 درجه شمالی و طول آن را 39 درجه و 55 دقيقه، آورده است كه تفاوت ميان دو نصفالنهار مكه و مدينه 15 دقيقه است و در اطلس لاروس مكه و مدينه را تقريبا در يك خط نصفالنهار ترسيم كرده است.
قبله مدينه آن چنانكه پيغمبر اكــــرم(ص) به سوی آن نماز خوانده است، تا امروز به حال خود باقی است، دانشمندان و رياضيدانان مشهور با قواعد علمی قبله مدينه را چنان يافتند كه رسولالله بدون استفاده از آن وسايل آن را تعيين كرده بود و اين ممكن نيست مگر به وحی و الهام ملكوتی.
در مدينه مسجدی احداث شد كه يادآور لحظات شكوهمند تغيير قبله مسلمين از بيتالمقدس به كعبه است؛ لحظاتی را تداعی میكند كه پيامبر عظيمالشأن پس از نزول وحی بر ايشان، در حالیكه نصف نماز را به قبله بيتالمقدس اقامه كرده بودند، نصف ديگر آن را به امر خداوند درست از شمال به جنوب برگشته و به خانه خدا و كعبه، ادا فرمودند و بدين ترتيب بود كه قبله مسلمين در همان مكان و در همان زمان تغيير كرد و حكمت نامگذاری اين مسجد به مسجد ذوقبلتين نيز بر همين مبناست.
1. قرآن كريم / سوره مباركه بقره 2.تفسير نمونه 3. تعيين سمت قبله مدينه توسط پيامبر اسلام(ص) / تأليف حسن حسن زاده آملی 4. كتاب زندگی حضرت محمد (ص) / به قلم رسول محلاتی 5. سايت حوزه