رضا نباتی، كارشناس و مؤلف كتابهای درسی قرآن كريم، در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، با بيان اين مطلب كه هر ساله اعتبارات ميليونی صرف آموزش عمومی قرآن كريم در جامعه میشود، گفت: منظور از آموزشهای عمومی، آموزش روخوانی و روانخوانی قرآن كريم است. آموزش و پرورش در طول سالهای متمادی برای معلمان آموزش روخوانی و روانخوانی قرآن كريم برگزار كرده است و آموزش عالی نيز برای دانشجويان فوقديپلم تا فوقليسانس يك واحد آموزش روخوانی به عنوان پيشنياز برگزار میكند. نهضت قرآنآموزی و ساير ارگانها و سازمانهای دولتی و تشكلها و موسسات قرآنی مردمی نيز همين كار را انجام میدهند.
وی با اشاره به اينكه مشكل واقعی مردم ما بلد نبودن قرآن نيست، بلكه اساساً قرآن نخواندن است، خاطرنشان كرد: اين يك واقعيت است كه عموم مردم با اينكه خود را به حق مدافع و جان نثار قرآن میدانند اما قرآن نمیخوانند؛ مقام معظم رهبری(مدظلهالعالی) در همين زمينه میفرمايند: «واقعيت تلخ اينجاست كه قرآن هنوز در جامعه ما يك امر عمومی نشده است. همه به قرآن عشق میورزند، احترام میكنند، اما عده كمی همواره آن را تلاوت میكنند و عده كمتری در آن تدبر میكنند.»
اين عضو سازمان پژوهش و برنامهريزی كشور، در پاسخ به اين سؤال كه چه راهكارهای عملی وجود دارد، گفت: مقام معظم رهبری در كنار اين واقعيت تلخ, حقيقت شيرينی را بيان فرمودند: «اگر تحصيلكردهها و فرهيختگان كشور روزی يك صفحه قرآن را با توجه به معنا بخوانند و در آن تدبر كنند، غوغايی در كشور برپا میشود. اين كار به فرهنگسازی و تدبير نياز دارد.» ايشان اين جمله را در ديدار با اعضای محترم شورای عالی انقلاب فرهنگی درسال 1386 فرمودند و اينكه شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره اين مطالبه به حق مقام معظم رهبری چه تدابيری انديشيده است، نياز به مجال ديگری دارد.
وی در ادامه با اشاره هزينههای بالای آموزش عمومی قرآن كريم در كشور تصريح كرد: با كمی دقت و توجه درمیيابيم كه اگر اين نوع آموزشها مبتنی بر هدف ايجاد انس مستمر با قرآن كريم نباشد، از اساس زائد و موجب هدردهی اعتبارات دولتی میشود، زيرا شما نمیتوانيد يك نفر ايرانی را پيدا كنيد كه با عموم قواعد مورد نياز خواندن ساده قرآن آشنايی نسبی نداشته باشد.
اين فعال قرآنی در پاسخ به سؤالی مبنی بر روش صحيح آموزش قرآن كريم با اشاره به فرمايشات رهبر معظم انقلاب در اولين ماه مبارك رمضان 86 اظهار كرد: ايشان سه اشكال را به فعاليتهای قرآنی كشور وارد دانستند و از آن جمله فرمودند: «قرآن را نه برای ختم كردن و به اتمام رساندن و نه برای نكتهبرداری و استفاده از آن در سخنرانیها، بلكه برای دل خود بخوانيم و مانند كسی كه برای يافتن داروی درد خود به داروخانه میرود، دنبال دوای دردهایمان در قرآن باشيم، هدايت ثمره قرآن است.››
اين كارشناس و مؤلف كتابهای درسی آموزش، صرف روانخوانی و حفظ قرآن يا آموزش قرائت پاسخگوی نيازهای مختلف دانشآموزان ندانست و گفت: امروزه نظريه «هوشهای متكثر» ثابت میكند كه يادگيری يك مطلب در افراد مختلف از راههای متعددی صورت میپذيرد. ما میتوانيم به جای اينكه مراتب آموزش قرآن را در طول هم ببينيم، در عرض و كنار هم ببينيم تا به وسيله اينكار ضمن ارائه پاسخ مثبت به نيازهای متعدد مخاطبان، برجذابيت آموزش قرآن نيز بيفزاييم. در اين شيوه آموزشی، جامعيت آموزش قرآن كريم مد نظر است و هدف آموزش جامع قرآن دستيابی آحاد مردم جامعه به سواد قرآنی است.
وی در تبيين سواد قرآنی بيان كرد: امروزه حدی از دانش و مهارت را در همه حوزههای علمی و معرفتی، برای عموم مردم لازم میدانند. اين حد را سواد و محروميت از آن را بیسوادی مینامند و علاوه بر سواد خواندن و نوشتن، اصطلاحاتی هم چون سواد بهداشتی، سواد ارتباطات واطلاعات، سواد رياضی، سواد علمی و فناورانه و غيره را مطرح میكنند. ما اكنون با اين سؤال روبهرو هستيم كه با توجه به اهميت و ضرورت تربيت اسلامی و نقش يگانه قرآن كريم در اين امر، آحاد جامعه بايد از قرآن كريم چه سهم و حظی معرفتی داشته باشند تا بتوان آنان را بهرهمند از سواد قرآنی دانست. سوادی كه بتواند زمينهساز بهرهگيری هميشگی از قرآن كريم باشد.
نباتی با تعريف سواد قرآنی به دانش و مهارت پايهای كه توأم با اعتقاد و علاقه به يادگيری قرآن، كه زمينه بهـرهگیـری مسـتمر از قـرآن كـريم باشد، اظهار كرد: يكی از ويژگیهای سوادقرآنی همگانیبودن نياز به آن است. همه افراد جامعه با هر وضع اقليمی، شغلی، اقتصادی، اجتماعی برای آن كه هويت انسانی و الهی خود را بشناسند، از آن مراقبت كنند و زمينه شكوفايی تدريجی آن را فراهم آورد، به سواد قرآنی نيازمند هستند.
وی با بيان اينكه سواد قرآنی از يك حد پايهای برخوردار است تصريح كرد: هرچند افراد با توجه به تفاوتهايی كه درتحصيلات، سن، شرايط اقتصادی و اجتماعی دارند به سطوح مختلفی از سواد قرآنی نيازمند هستند، ولی بهرهمندی عموم از يك حد پايهای ضروری است. حد سواد قرآنی درطول زمان درحال تغيير است. باتوجه به شرايط و امكانات مختلف در هر جامعه و نيز تغييرات اين شرايط در طول زمان، اين حد، نيازمند شناسايی و تعريف خاص است.
اين كارشناس ارشد تعليم و تربيت اسلامی، با بيان اينكه حداقل سواد قرآنی منجر به خواندن مستمر قرآن كريم، فهم تدريجی معنای عبارات و آيات میشود، گفت: اين مسئله میتواند زمينهساز بهرهگيری مادامالعمر از آموزههای الهی شود. هدف آموزش عمومی قرآن، نمیتواند صرفا دستيابی به دانش و مهارت خاصی در ارتباط با قرآن كريم باشد، بلكه بايد توانايی و قابليتی فراهم آورد كه فرد بتواند ضمن انس و ارتباط دائمی با قرآن كريم، پيوسته خود را در معرض تزكيه و تعليم الهی قرار دهد. مهمترين هدف آموزش قرآن در آموزش و پرورش، دستيابی دانش آموزان به سوادقرآنی است.
اين كارشناس و مولف كتابهای درسی قرآن گفت: اگر سواد قرآنی را به مثابه يك هرم چهار وجهی تشبيه كنيم، به طور خلاصه آموزش قرآن در آموزش و پرورش بر چهار وجه استوار است؛ وجه اول آموزش خواندن قرآن كريم (دوره ابتدايی شامل روخوانی و روان خوانی)، وجه دوم آموزش درك معنای عبارات و آيات ساده و پركاربرد قرآن كريم (دوره راهنمايی)، وجه سوم آموزش شيوههای تدبر در آيات قرآن (دوره متوسطه) و آخرين وجه پيادهسازی قاعده انس با قرآن كريم است.
نباتی لازمه موفقيت در همه اين موارد را داشتن انس با قرآن كريم اعلام و اظهار كرد: اين مسئله هم يك ركن از سواد قرآنی و هم ضامن بقاء و توسعه دو ركن ديگر است. اگر سواد قرآنی به دستيابی به اين جز منجر نشود، نه تنها ضمانتی برای دوام سه ركن ديگر وجود ندارد، بلكه ضرورت و فلسفه آموزش قرآن ناكام میماند.