به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، «ترجمه مفاهيم بنيادی قرآن كريم» اثری است كه اسفندماه سال 1376 و به قلم طاهره صفارزاده منتشر شد. اين كتاب به غير از متن اصلی خود كه شامل ترجمه، شرح و تفسير پارهای از عبارات قرآن است، در بردارنده مقدمهای است كه در واقع مانيفست صفارزاده در رويكرد او به ترجمه قرآن به شمار میآيد.
اين مقاله را با وجود عنوان پيشگفتاری كه برای خود برگزيده است، در واقع بايد يك دوره عملی تحليلی جامع در ارتباط با ترجمه قرآن دانست.
صفارزاده در اين مقدمه هدف از نگارش اين كتاب را پس از يادآوری تأكيد قرآن كريم به دانستن معنای كامل آيات توسط مخاطبان قرآن، دوری از خلق ترجمههای تحتاللفظی پيچيده و نابسامان و نيز ترجمههايی كه فاقد پيوند مفهومی ميان آيات و شأن نزول آنها است، دانسته.
وی در اين مقدمه در ارتباط با رويكرد خود به ترجمه عبارات و مفاهيم بنيادی قرآن كريم، مینويسد: «من از تجربه شخصی خود نه به عنوان يك معلم ترجمه، بلكه به عنوان مسلمانی شوق ورزنده به قرآن مجيد عرض میكنم كه تنها راه قرآنشناسی برای يك فرد درسخوانده، روی بردن به تفاسير است، اما بقيه بايد چه بكنند؟ همراه ذكر شأن نزول برای يك آيه چندين حديث و روايت متضاد و چندين برداشت نحوی از قرائات مختلف نقل شده كه ذهن پژوهشگر جوان در مقام تصميمگيری بعيد است بتواند سخن برتر را انتخاب كند. به صراحت میگويم كه صاحب مجمع هم گاهی نظر نهايی را درباره برخی از آيات به خواننده انتقال نمیدهد».
وی سپس میافزايد: «برای رفع اين معضل پيشنهاد میشود كه مترجمان دلسور ضوابطی برای استفاده از معلومات تفسيری خود آنگاه كه از اين دانش بهرهمند شدند، برگزينند تا در ترجمه قرآن مجيد به «اصل مطلب» يعنی به منصه ظهور رساندن درك صحيح و جامع مفهوم آيات و محتوای كلام الهی لطمهای وارد نشود».
صفارزاده در اين مقدمه راه حقيقی خلق ترجمه قرآن كريم را كوشش در شناخت و شناساندن مفهوم كلام الهی ذكر میكند و تكيه صرف به ترجمه معانی الفاظ و كلام و نيز بهرهگيری از معانی غير مربوط از فرهنگ لغات را از نقاط ضعف اين موضوع و تنها مايه سرگردانی مترجم و خوانندگان میداند.
صفارزداده در ادامه تأكيد میكند: «اگر در ترجمه قرآن مجيد كه حاوی علم جامع و برترين كتاب مبلغ علم است، برای آموختن اصطلاحات و واژگان تخصصی در مرحله شناخت مفهوم، آگاهانه وقت صرف كينم مسلماً شناساندن مفهوم يا معادليابی مبنای بنيادين پيدا خواهد كرد. در تأسی به روشهای علمی بايد حجابهای اخلالگر را پس زد تا حقايق آشكارشوند. به عبارت ديگر با همه ارزشی كه برای متقدمان قائل هستيم، آثار آنان نبابد سهم ديگران را از ژرف انديشيدن كلام الهی تصاحب كند، زيرا به لطف خدا در رحمت واسعه بر روی همه جويندگان حقيقت همواره باز است».
صفارزاده در بخش ديگری از اين مقدمه بلند به نوع نگاه خود در ترجمه مفاهيم بنيادی قرآن اشاره میكند و ابراز میكند كه ترجمه همزمان و متشابه قرآن به دو زبان ايراداتی را كه در امر ترجمه قرآن و اصطلاحات بنيادی آن وجود دارد را به طور همزمان برای همه نوع مخاطب برطرف میكند.
وی اين مطلب را اينگونه شرح میدهد: «پس از سه ماه مطالعه و يادداشتبرداری به اين نتيجه رسيدم كه معادلهای مناسب بايد ضمن ترجمه آيات قرآن و نيز به هر دو زبان نشان داده شوند، زيرا دانسته شد كه در ترجمههای فارسی هم ايرادات مشابه وجود دارد و نيز به اين نتيجه رسيدم كه با پيشنهادات جديدی كه در علم ترجمه دارم، ايجاب میكند كه ترجمهای را به دو زبان فراهم آورم كه برای خوانندگان داخلی و خارجی هر دو مفيد باشد؛ چون پژوهشهای تطبيقی در دو زبان آموزندگی بيشتری دارد پس تصميم گرفتم ترجمهها در جلدهای جداگانه نباشد و روبروی هم قرار داده شود تا كنجكاوی خواننده در مطابقت ترجمه انگليسی و فارسی برای او در آموزش قرآن كريم موثر باشد. همچنين اين موضوع باعث میشود كه آن دسته از علاقهمندان كه قدری فارسی و قدری انگليسی میدانند، مطالعه به دو زبان جنبه پژوهشگرانه خواهد داشت و خارجیها هم به واسطهی نامفهوم بودن ترجمههای انگليسی در اثر كاربرد زبان ادبی مغلق و ياری نگرفتن مترجمان از معلومات تفسيری، درباره قرآن ندانسته داوری میكنند طبعا از آن بهره خواهند برد.»
كتاب «ترجمه مفاهيم بنيادين قرآن مجيد» در دو بخش تأليف شده است كه شامل مقدمهای است بر تبيين مراتب اهميت اسماءالحسنی و در بخش دوم هم به معرفی، ترجمه و توضيح مفاهيم واژگان تخصصی و اصطلاحات قرآن پرداخته شده كه هر دوی اين موارد بر اساس متون آيات رخ داده است.
از ويژگیهای اين كتاب میتوان به حضور متن آيات و ترجمه آنها به زبان يكی از مترجمان نامدار معاصر اشاره كرد به ترتيب حروف الفبا است تا به گفته نويسنده شرح مطرح شده در كتاب فارق از نقد نباشد. همچنين صفارزاده در اين متن به اشكالات عمومی ترجمهها به دليل وسعت و دامنه پرداخت توجهی نداشته است و همچنين از آوردن فهرست الفبايی نيز به دليل اينكه گاهی لازم بوده كه موضوعی در ارتباط با موضوع ديگر در كنار هم آورده شود، خودداری شده است».
كتاب ترجمه مفاهيم بنيادين قرآن مجيد به قلم «طاهره صفارزاده» نخستينبار در سال 1376 و به كوشش انتشارات پارس كتاب و هنر بيداری و با قيمت 9000 تومان روانه بازار كتاب شد و در پاييز سال 1380 نيز با شمارگان 5000 نسخه تجديد چاپ شده است.