به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه قم، آيتالله محمدتقی مصباح يزدی، پنجشنبه شب، چهارم خردادماه در گفتمان علمدينی كه با حضور استادان حوزه و دانشگاه در مؤسسه علمی و پژوهشی امام خمينی(ره) برگزار شد به بيان شيوههای تشخيص علم دينی از غيردينی پرداخت.
وی در اين نشست با بيان تفكرات خاص حاكم بر تعاريف دين در ميان مكاتب بروناسلامی و درون دينی، خاطرنشان كرد: ارائه ديدگاه حداقلی و حداكثری در خصوص گسترده شمول دين در حوزههای علمی، فرهنگی و هنری از جمله مشغولياتی بوده است كه بسياری از متفكران بهخصوص عصر حاضر را به خود مشغول كرده و هر كدام از آنها به يكی از اين دو مسئله قائل هستند.
اين استاد سطح عالی حوزه علميه، تصريح كرد: مدافعان نظر دين حداقلی بر اين مدعا هستند كه از آنجا كه حوزههای كمی و كيفی علوم مختلف و هنر به دين ربطی ندارد، پس دين به طور كلی نبايد از مرز و محدوده خود خارج شود؛ دهها سال است كه بر طبل اين مدعا میكوبند كه البته پاسخهای بسياری نيز در اين زمينه ارائه شده است كه دين در تمام عرصهها، حضور دارد به اين معنی كه حضورش حضوری ارزشی است ولی در كم و كيف فرمولهای علمی تا قرار گرفتن جايگاه ارزشی آن دخالتی ندارد.
وی افزود: به عنوان مثال در مسئله معماری يك ساختمان، اسلامكاری به نوع تركيب مواد و شكل كم و كيف ابزار و نقشه آن ندارد بلكه در حوزه ساختمانسازی و معماری مباحث ارزشی خاص خود را مطرح میكند مثلا اينكه زمين اين ساختمان غصبی يا وقفی نباشد و... .
رئيس مؤسسه علمی، پژوهشی امام خمينی(ره)، خاطرنشان كرد: اسلام در تمام حوزههايی كه مستقيم يا غير مستقيم با سعادت و يا شقاوت بشر و حوزه حلال و حرام الهی مرتبط است، دارای حرف و سخن است ولی به شكل مستقيم كاری به كيفيت علوم ندارد، بلكه كم و كيف ارزشی اين علوم را مورد بررسی قرار میدهد.
اين استاد حوزه با بيان اين كه وجود برخی از مباحث علمی در قرآن و در حوزه دين، نبايد ديگران را به گمراهی در خصوص نگرش خاص حضور دين و علم در يكديگر بياندازد، گفت: در بسياری از اوقات ممكن است كه دين برای بيان ارشادی خود، مباحث علمی دقيقی را نيز مطرح كرده باشد كه با انگيزههای مختلفی از جمله نشان دادن جلوههای محبت الهی و قدرت پروردگار به بندگان و يا انگيزش برای شكرگزاری باشد ولی به طور كلی بنای بر اينگونه بحثها صورت ريز و به صورت هميشگی ندارد.
آيت الله مصباح يزدی اظهار كرد: يكی از اشتباهاتی كه در حوزه رابطه عقل و علم ودين صورت میگيرد، اشتباه محاسباتی در حجيت عقل در مباحث دينی است؛ يكی از وجوه عقل، عقل عملی است كه فطرتا میداند كه ظلم بد است و عدالت، مطلوب، و حجيت اين عقل در دين نيز در حوزه شناخت دين است؛ نه آنكه اگر اين عقل در هر حوزهای كه وارد شد، آن را دينی بدانيم.
وی در ادامه با اشاره به اراده تكوينی و تشريعی خداوند، اظهاركرد: اراده تكوينی خداوند در تمام امور جهان لحاظ شدهاست و تمام هستی بر مبنای اين اراده خللناپذير شكل گرفته است ولی دين، كاشف از اراده تشريعی خداوند است و به همين خاطر است كه میتوانيم در اين حوزه به تتبع بپردازيم و عقل انسان نيز جايگاهی خاص در دامنه دين پيدا میكند.
عضو مجلس خبرگان رهبری تصریح کرد: در دين به دنبال عاملی هستيم كه اراده تشريعی الهی را برای ما كشف كند؛ عقل میتواند اراده تشريعی خدا را كشف كند، اما اينكه همين عقل میتواند مسايل ديگری را نيز كشف كند، ربطی به دين ندارد.
وی در ادامه به تشريح مباحث مورد نظر پلورالسيتها، در خصوص اصالت پاسخهای چندگانه به يك سوال واحد پرداخت و گفت: شاكله سخن بسياری كه بر اين نظر، استوار هستند، اعتقاد به صراطهای مستقيم به جای صراط مستقيم است؛ در حاليكه دين اسلام، تنها يك صراط را صراط سعادت میداند؛ به طور كلی حق يكی است و مابقی، گمراهی است؛ وقتی دو چيز اين گونه با هم متضاد هستند، پس دليلی ندارد كه هر دو در حقيقت، درست بگويند؛ اسلام بت پرستی و سه خدايی و بی خدايی را نفی میكند، پس چگونه میتواند با آنها در اينكه همه آنها انسان را به سعادت میرسانند، مشترك باشد؛ اين گفته در مغرب زمين بسيار شايع است كه همه اديان ممكن است انسان را به آرامش و سعادت برسانند و حرف همه آنها هم درست است، اما اين مسئله از نظر ما به هيچ عنوان پذيرفتنی است.
وی افزود: نگاه سكولاری به دين نيز، به همين مبنا تصريح دارد كه دين، ممكن است آثار روانشناختی مثبتی در ايجاد آرامش و نظاير آن داشته باشد ولی قلمرو آن نبايد از يك مرز مشخص فراتر برود و چون در علم تخصصی و هنر به دين احتياجی نداريم پس حوزه عقل نيز ربطی به دين ندارد و دين بايد خارج از اين حوزه به حيات خود ادامه دهد.
آیتالله مصباح یزدی تأکید کرد: نظريه دين حداقلی، ريشه نظريات سكولارهاست و مهمترين كاركرد آن در ايجاد آرامش فردی است و به همين خاطر است كه امروز غرب، كارخانه دين سازی است و برای خود نيز پيروانی پيدا میكنند كه برخی از آنها پيرو يك روزه يا چند روزه آن میشوند و فردا سراغ يك دين ديگر میروند؛ اساس اسلام، بر پايه هدايت بنا شده است و در هر جايی كه جايگاه هدايت باشد، وارد میشود.