به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، ملاصدرا معتقد به جداناپذيری شريعت و اصول عقلی است و قرآن را امری عقلی میداند. بنابراين نقش عقل در اصول و مبانی مورد پذيرش وی در جهت فهم قرآن قابل توجه است. صدرالمتالهين، تدبر در آيات قرآن را مرتبط به تدبر در عالم هستی میداند و قرآن را نور عقلی معرفی میكند كه از طريق آن نور، مبداء و معاد شناخته و حقايق اشياء مشاهده میشود.
بر اساس اين گزارش، نرگس زرگر و محمدعلی عبداللهی، در سی و دومين شماره فصلنامه «انديشه نوين دينی» به واكاوی نقش عقل در درك معانی قرآن از ديدگاه صدرالدين شيرازی پرداختهاند و مینويسند: در ميان انديشمندان مسلمان، صدرالمتالهين از جمله كسانی است كه رويكرد خاصی به حدود شناختیِ عقل در فهم قرآن به عنوان يك متن وحيانی دارد.
در ادامه میخوانيم: ملاصدرا، ضمن ايجاد هماهنگی ميان فهم قرآن و هستی، بر نقش عقل تأكيد میكند. او با استفاده از آيه «و همينگونه ما روح خود را به فرمان خويش برای وحی به تو فرستاديم و از آن پيش كه وحی رسد، نه دانستی كتاب خدا چيست و نه فهم كردی كه راه ايمان كدام است و ليكن ما آن كتاب و شرع را نور(وحی و معرفت) گردانيديم كه هركس از بندگان خود را كه بخواهيم به آن نور هدايت میكنيم و اينك تو خلق را هدايت خواهی كرد به راه راست» (شوری/52)، قرآن را نور عقلی معرفی میكند كه با آن نور، شناخت به مبدأ و معاد حاصل شده و حقاق اشياء مشاهده و ادراك میشود.
طبق نظر مولفان اين مقاله، ملاصدرا، عامل برتری پيامبران بر تمامی انسانها را كمال عقلی ايشان میداند. وی باتوجه به درجات معنايی قرآن، نخستين درجه آن را- كه همان مرتبه لفظ است- قابل فهم برای همه میداند؛ اما اين درجه از فهم قرآن را كافی ندانسته و بر ضرورت تأمل، تدبر و انديشهورزی برای فهم بطون قرآن تأكيد میكند.
در ادامه میخوانيم: از نظر ملاصدرا، علم ظاهری نسبت به قرآن، برای فهم حقيقت آن كافی نيست و شرط بهرهمند شدن از حقيقت و بطون قرآن استفاده از نيروی تعقل است. براين اساس، تأويل در تفسير قرآن امری ضروری است؛ چراكه ورای معنای ظاهری قرآن، معنای باطنی پيچيدهای وجود دارد كه با تفسير ظاهری قابل دسترسی نيست. ملاصدرا، همتراز با درجات كمالی خرد انسانی به درجه ای از بطن قرآن معتقد است و ميدان درك معانی قرآن برای جولان اهل فهم و تامل و تعقل وسيع است.
اين دو نويسنده در پايان اظهار میكنند: آنچه مفسر را در دسترسی بيشتر به حقيقت بطون قرآن ياری مینمايد، آن است كه با استفاده از نيروی عقل بشری به حقايقی از جهان هستی دست يابد، درجه عقل بشری خويش و استفاده از استدلالهای برهانی را ارتقاء بخشد، در جهت فهم معانی ورای ظاهر الفاظ قرآن تلاش مستمر عقلی بنمايد و با استحكام ارتباط با مقام نبی و ولی به حقايق سخنان آن بزرگواران در تفسير آيات قرآن هرچه بيشتر آگاه گردد، نه اينكه از سخنان ايشان تقليد نمايد. همچنين، با حفظ پاكی درون و عدم جمود بر نظر پيشينيان، در آيات قرآن تعقل و انديشهورزی نمايد.
يادآور میشود، مقاله «بررسی نقش عقل در فهم آيات قرآن از منظر ملاصدرا» در سی و دومين شماره فصلنامه «انديشه نوين دينی» به صاحبامتيازی نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری دانشگاهها و دانشگاه معارف اسلامی، مديرمسئولی ابراهيم كلانتری و سردبيری احمد بهشتی ، منتشر شده است.