حجتالاسلام محمدرضا خدایی، عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، گفت: مسلماً نماز ظاهر و باطنی دارد و مهمترین عاملی که موجب کمال نماز و رشد نمازگزار میشود، توجه به اسرار و ملکوت نماز و تلاش برای راهیابی به آن مقام بلند است.
برخی رازهای اذان و اقامه
وی با اشاره به برخی از رازهای اذان و اقامه، تصریح کرد: الفاظ نماز علاوه بر ترجمه لغوی، رموز و کنایههایی دارد که بسیار دلانگیز و زیباست، بهطور مثال همه ما میدانیم که اذان و اقامه با توحید «اللهاکبر» شروع میشود به توحید «لاالهالاالله» ختم میشود، بنا به فرموده برخی از عرفا و بزرگان شاید به این دلیل باشد که نمازگزار در پایان اقامه باید هر فکر دیگری را کنار بگذارد و صرفاً به یکتای هستی توجه کند.
خدایی ادامه داد: امیر بیان، امام علی(ع) میفرماید «عبارت قد قامةالصلوة، نماز برپا شد، یعنی که هنگامه زیارت و مناجات، برآورده شدن حاجات و رسیدن به آرزوها، وصل شدن به خداوند، کرامت، غفران، بخشش و مقام خرسندی او فرارسید».
راز رکوع، اعلام پابرجایی ایمان در هر شرایطی است
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان در رابطه با برخی از اسرار رکوع و سجود، بیان کرد: در باب رکوع و آداب نماز به ما توصیه شده است که در هنگام رکوع گردن را بکشیم، وقتی از امام مؤمنان، علی(ع) سؤال شد، معنی و راز این کار چیست؟ ایشان فرمودند: «یعنی به تو ایمان آوردم گرچه گردن مرا بزنی»، لذا راز رکوع اعلام پابرجایی ایمان است هرچند مشکلی پیش آید.
خدایی ادامه داد: در حدیث دیگری آمده است که وقتی سرت را از رکوع برمیداری و میگویی «سمع الله لمن حمده؛ خداوند ستایش کسی که او را حمد کرد شنید»، راز آن این است: کسی(همان خدایی) که مرا از نیستی و عدم به هستی و وجود آورد. نکته دیگری اینکه شنیدن و گوش دادن با هم فرق میکند، شنیدن یعنی کسی که گوش میکند و به آن ترتیب اثر میدهد، مثلاً حاجت نمازگزار را برمیآورد.
نقش مؤثر سجده طولانی در دستیابی به نعمت طولانی و فضل ویژه خداوند
وی با اشاره به اینکه نزدیکترین حالت بنده به خداوند در هنگام سجده است، تصریح کرد: اینکه محل برگزاری نماز مسجد(محل سجده) نامیده شده است و سجده واجب داشتن بعضی از آیات قرآن بیانگر اهمیت سجده است. از طرفی سجده طولانی در رسیدن به نعمتهای طولانی و فضل ویژه خداوند نقش اثربخشی دارد.
خدایی اضافه کرد: در نصوص روایی ما راز سجده اول چنین بیان شده است «در قلبت بگذرانی که مرا از خاک آفریدی و وقتی از آن سر برمیداری، یعنی مرا از آن خارج کردی؛ وقتی به سجده دوم میروی معنایش آن است که روزی مرا به همان خاک برمیگردانی و معنای سربرداشتن از سجده دوم این است که (در فکر این باشی) که روزی دوباره(برای حسابرسی) مرا از خاک خارج میکنی».(جوادی آملی، پیشین، ص120-119)
تشهد؛ تجدید ایمان، اقرار به یکتایی خداوند و رستاخیز است
این عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان تصریح کرد: سجده نوعی اعتراف به این حقیقت است که ما از خاک آفریده شدهایم و روزی به خاک برخواهیم گشت و سرانجام هم روزی برای حساب و کتاب از خاک محشور میشویم؛ اما کسی که میخواهد تشهد بخواند گویا از خوابگاه گور برخاسته و شروع به اقرار به یکتایی خداوند و باورهای دیگر میکند، پس تشهد هم تجدید ایمان و بازگشت به اسلام و نوعی اقرار به رستاخیز و قیامت است.
خدایی در رابطه با راز صلوات در تشهد، اظهار کرد: از آنجا که پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) او واسطه فیض الهی هستند و اولین چیزی که در عالم خلق شده نور وجود پیامبر(ص) بوده است و اشیا و موجودات دیگر برای اینکه هستی پیدا کنند نیازمند فیض نخستین الهی هستند، به همین دلیل در قرآن حکیم هم بر صلوات فرستادن بر پیامبر و آلش امر شده، جابر جعفی از امام صادق(ع) نقل کرده که فرمود «هرگاه یکی از شما نماز گذارد و ذکر صلوات بر محمد و آل محمد را فراموش کند، با نمازش راهی جز راه بهشت را طی کرده است و اساساً نمازی که در آن ذکر محمد و آل محمد نباشد پذیرفته نمیشود».
وی در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه چگونه پیامبر(ص) برخود صلوات میفرستاد، تصریح کرد: اولین کسی که باید به پیامبر(ص) ایمان بیاورد خود ایشان است لذا قرآن حکیم در آیه 285 سوره مبارکه بقره فرمود: «آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْهِ مِن رَّبِّهِ...: رسول خدا به آنچه بر او نازل شده بود ایمان آورد، نظیر این کار را خداوند در مورد خودش انجام داده است و در آیه 18 سوره مبارکه آلعمران میفرماید «شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ ...، خداوند متعال شهادت میدهد که خدایی غیر او نیست»، میبینیم که خداوند متعال اولین مؤمن به خود است و این هیچ ایراد عقلی یا نقلی ندارد.
خدایی با اشاره به مخاطبان سلام پایانی نماز، بیان کرد: قرآن حکیم سلام را از صفات فعلی خداوند میداند و نیز بنا بر گزارش قرآن، در ورودی بهشت فرشتگان با همین عبارت «سلام علیکم» به اهالی محترم بهشت، خوشآمد میگویند، همچنین، رمز ارتباطی ساکنان خوشبخت بهشت با هم سلام است.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان ادامه داد: در روایت معراج آمده است که هنگامیکه پیامبر اکرم تشهد و صلوات گفتند، نگاه آن حضرت به صفوف فرشتگان و پیامبران الهی افتاد و به ایشان گفته شد: ای محمد! بر آنان سلام کن، پس ان حضرت فرمود «سلامت، رحمت و برکات خداوند بر شما باد»، خداوند به او وحی کرد «من سلام، تحیت و رحمت هستم و تو و خاندان تو برکت هستید».
سلام، یعنی نماز امان شما از عذاب قیامت است
خدایی بیان کرد: به هر حال معنی و باطن سلام این است که شخص نمازگزار در فراز نهایی نمازش از ناحیه خداوند درخواست میکند که او را مورد رحمت قرار دهد، همانطور که امیرمؤمنان فرمودهاند « باطن اینکه میگویی (السلام علیکم و رحمةالله و برکاته»، درخواست ترحم از جانب خداوند سبحان است و معنای این جمله آن است که نماز امان شما از عذاب قیامت است».