به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، در راستای بهرهگیری بیشتر و بهتر از مفاهیم قرآن کریم و ترویج آموزههای بلند قرآن و عترت، کانون نبأ روزانه یادداشتی با محوریت یکی از آیات قرآن به همراه شرح مختصری از معارف آیه و روایات منتشر میکند. موضوع آیه امروز صفات الهی با محوریت آیة الکرسی است.
«اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَ لاَ یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضَ وَ لاَ یَۆُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ»
ترجمه: «خداى یکتاست که جز او معبودى نیست، زنده قائم به ذات و برپا دارنده توانا و دائم (جهان هستى) است، هیچ گاه او را خواب سبک و سنگین فرا نمىگیرد، آنچه در آسمانها و آنچه در این زمین است (علاوه بر خود آنها) از آن اوست (به ملاک آنکه آفرینش و حفظ و تدبیر و فانى کردن همه در تحت اراده اوست).
کیست آنکه جز به اذن او در محضرش وساطت کند (وساطت تکوینى در میان اسباب و مسببات در این جهان، و شفاعت ارادى در سقوط کیفر اعمال و فزونى پاداش در جهان دیگر)؟! آنچه را در جلو روى مردم و آنچه را در پشت سر آنهاست (حوادث آینده و گذشته جهان را) مىداند و آنها به چیزى از علم او احاطه ندارند جز به آنچه او بخواهد. کرسى (سلطه و ربوبیت) او آسمانها و زمین را فرا گرفته و نگهدارى آنها بر او سنگینى و خستگى ندارد، و او والا و بزرگ است».
علم و قدرت الهی مطلق و نامحدود است. حیات خداوند نیز به معنای برخورداری ذات وی از علم و قدرت ذاتی است؛ نه رشد و نمو. هم چنین صفت «قیوم » در بر دارنده اوصاف فعل الهی است. مراد از اوصاف فعل، آن دسته از صفات خداوند است که از نیاز موجودات هستی به وی خبر میدهد؛ نظیر رازقیت، خالقیت و ... .
اهمیت آیة الکرسی
علامه طباطبایی در جلد دوم تفسیر المیزان درباره آیه الکرسی میفرماید: آیة الکرسی، از صدر اسلام مشهور بوده، در زمان رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و حتی از زبان ایشان به این نام بیان میشد؛ همچنان که این نامگذاری در روایات وارده از آن جناب و از اهل بیت(علیهم السلام) و از صحابه به چشم میخورد. این احترام بدون جهت نبوده است بلکه به خاطر معارف دقیق و لطیفی است که در این آیه آمده و آن عبارت است از: توحید خالصی که جمله «اللّه لا اله الا هو…» بر آن دلالت دارد و همچنین «قیمومیت مطلقهای» که در آن آمد.
امام صادق(ع) فرمودند: ابوذر به رسول خدا(ص) عرض کرد: یا رسول اللَّه، مهمترین و پر فضیلتترین آیهاى که بر تو نازل شده کدام است؟ فرمود: آیة الکرسى، و آسمانهاى هفتگانه در مقابل کرسى، در مقام مقایسه بیش از حلقهاى نیست که در سرزمینى افتاده باشد، آن گاه فرمود: و برترى عرش بر کرسى مانند برترى بیابانى است بر همان حلقهاى که در گوشهاى از آن افتاده است.
اهمیت فوق العاده آیة الکرسى از این نظر است که مجموعهاى از معارف اسلامى و صفات خداوند اعم از صفات ذات و فعل، مخصوصاً مسئله توحید در ابعاد مختلف را در بر گرفته است. این اوصاف که به دوازده بخش بالغ میشود و هر کدام میتواند ناظر به یکى از مسائل تربیتى انسان باشد، قابل دقت است؛ به گفته ابوالفتوح رازى هر یک از این صفات، یکى از مذاهب باطله را نفى میکند و به این ترتیب، دوازده تفکر باطل و نادرست به وسیله آن اصلاح میشود.
مفاهیم آیات
«اللَّهُ»؛ یعنى کسى که به دلیل قدرت و تواناییاش بر نعمتها، پرستش سزاوار اوست.
«لا إِلهَ إِلَّا هُوَ»؛ احدى جز او سزاوار پرستش و خدایى نیست.
«الْحَیُّ الْقَیُّومُ»؛ زندهاى که قائم است به تدبیر خلق از آفرینش ابتدایى مردم و سپس روزى دادن به آنها.
«لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ»؛ او را نه چُرت و نه خواب سنگین میگیرد؛ یعنى او غافل از مردم نمیگردد و آنها را فراموش نمیکند.
«لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ»؛ براى اوست سلطنت و تصرف آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است.
«مَنْ ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ»؛ کیست که شفاعت کند نزد او جز به اجازهاش. این جمله استفهامى است که معناى انکار و نفى دارد؛ یعنى شفاعت نمیکند در روز قیامت کسى براى دیگرى جز به اجازه خدا و امر خدا؛ چون مشرکان میپنداشتند که بُتها براى آنان شفاعت میکنند.
«یَعْلَمُ ما بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ»؛ میداند آنچه روبهرو و آنچه پشت سر ایشان است.
«وَ لا یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِنْ عِلْمِهِ»؛ به چیزى از دانش او احاطه ندارند. مقصود از کلمه «علم» در اینجا «معلوم» است یعنى به معلومات او احاطه ندارند.
«إِلَّا بِما شاءَ»؛ مگر آنچه را که خود او بخواهد که دیگران بدانند و آنان را آگاه کند.
«وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ»؛ علم و آگاهى خدا آسمانها و زمین را فرا گرفته است.
«وَ لا یَۆُدُهُ حِفْظُهُما»؛ یعنى بر خداوند حفظ آسمانها و زمین سنگین و سخت نمیباشد.
«وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ»؛ او بالاتر است از مانندها و ضدها و مثلها و از آنچه نشانه نقص و دلیل حدوث است و او توانا است و عظیم الشأن که هیچ چیز او را ناتوان نمیکند و دانایى است که هیچ چیز بر او پوشیده نیست و براى مقدورات و معلومات او نهایت و پایانى نیست.
تأملی در معنای کرسی
معنای لغوی ریشه کرسی اتصال یافتن اجزای یک ساختمان به هم یا تختی است که بر آن مینشینند؛ میتوان برای کرسی سه معنا آوردهاند:
1) جسم بزرگ کیهانی: کرسی را همان یک جسم و جرم بزرگ کیهانی تصور کرد که تمام اجزائی که در آسمان و زمین … است در آن جای میگیرد که از حضرت علی(ع) نقل شده است که آسمان و زمین و تمام موجودات در داخل این کرسی قرار دارند.
2) قدرت و سلطنت الهی: کرسی را همان جهان هستی است که این جهان تمام تحت سلطه و قدرت حضرت احدیت بوده و هیچ جنبندهای از دایره قدرت واحاطه و سیطره او خارج نمیشود و بدون اذن او هیچ تغییری ایجاد نمیشود.
3) عرش الهی: عرش در لغت فارسی به معنی رکن و اساس هر چیز و یا سقف خانه است؛ بنابراین کرسی ظاهر وعرش باطن هر چیز را گویند.
4) علم: در روایتی امام صادث(ع) فرمودند که منظور از کرسى، علم خداست. در روایت دیگری آمده است: «عرش همان علمى است که احدى نمیتواند اندازهگیرى و تقدیرش کند»؛ اگر عرش خدا به خاطر نامتناهى بودن عدد معلومات آن باشد، باید کرسى، قسمتى از عرش باشد، چون کرسى هم عبارت بود از علم، هر چند علمى محدود.
بنابر این «کرسی» به تعبیر قرآن، کما بیش مانند عرش است به این معنا که هر دو، دو معنی دارند: یکی تخت و سریر و دیگری علم، عظمت، قدرت الهی و کرسی در آیةالکرسی به همین معنای اخیر است.
خواندن آیة الکرسی بعد از نماز
پیامبر(ص) فرمودند: هر کس آیة الکرسی را بعد از نماز بخواند هفت آسمان شکافته شود و به هم نیاید تا خداوند متعال به سوی خواننده آیة الکرسی نظر رحمت افکند و فرشتهای را بر انگیزد که از آن زمان تا فردای آن کارهای خوبش را بنویسد و کارهای بدش را محو کند.
ذکر رسول خدا (ص) در بستر خواب
از محمد بن مروان روایت شده است که امام صادق(علیهالسلام) فرمود: آیا به شما گزارش ندهم آنچه را که شیوه رسول گرامى خدا(صلی الله علیه و آله) بود که هرگاه ایشان به بستر خواب میرفت، چه مىفرمودند؟ گفتم: چرا. فرمود: آیة الکرسى را مىخواند و مىگفت: «آمنت بالله و کفرت بالطاغوت؛ بار خدایا! مرا در خواب و بیدارىام حفظ فرما».
ذکرى براى رفع همّ و غم
از امیرالمؤمنین على(علیهالسلام) روایت شده است که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) هر گاه غم و اندوهى برایش ایجاد میشد، بعد از خواندن آیة الکرسى این دعا را مىخواند و مىفرمود: مسلمانى نیست که این دعا را سه بار بخواند، مگر آن که درخواست خود را به دست آورد. «یا حَىُّ یا قَیِوم، یا حَیّا لایَموت، یا حَىَّ لا اِلهَ اِلا انت کاشِفَ الهَمّ، مُجیبَ دَعوة المُضطَرین، اَسالُکَ بِانَّ لکَ الحَمد لا اِله اِلا انت، المَنّان، بَدیع السموات والارض، ذوالجلال و الاکرام، رَحمان الدنیا والاخرة و رَحیمها ربِّ ارحَمنى رَحمَةً تُغنینى بِها عَن رَحمةٍِ مِن سِواکَ یا ارحمَ الراحمین».