به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، از جمله شبکههای اجتماعی که در چند سال اخیر ظهور و بروز بسیار قوی داشته اینستاگرام است که در خصوصیترین مکانها و زمانها نیز همراه افراد است تا جاییکه کاربران لحظه به لحظه و در راستای قابلیتهای جدید اینستاگرام از خود و زندگیشان عکسهایی را منتشر میکنند. انتشار چنین عکسهایی میتواند به نوعی زندگیها را تحت تأثیر خود قرار داده و به اذعان کارشناسان این حوزه به مرور شاهد تغییر سبک زندگی ایرانی - اسلامی هستیم. در این زمینه گفتوگویی با روحالله مؤمنینسب، کارشناس فضای مجازی انجام شده است:
* شبکههای اجتماعی همچون اینستاگرام، چه تأثیری میتوانند بر سبک زندگی داشته باشند؟
شبکههای اجتماعی اینستاگرام به نوعی اشتراکگذاری
عکس است و نمیتوان گفت که نقش شبکههای اجتماعی را دارند. در واقع اینستاگرام، بیشتر
آلبوم مشترک است و هر کاربری عکسی را که تهیه میکند، در آلبوم بارگذاری میکند و
این تصاویر قطعا سبک زندگی خاص خودش را میطلبد در حالی که سبک زندگی ایرانی –
اسلامی به این صورت است که آلبومهای عکس حتی عکسهای عروسی در کمدها پنهان میشد
تا کسی به آنها دسترسی نداشته باشند. همچنین آلبوم کودک از بزرگسال جدا از یکدیگر
بود و این سلسطه مراتب رعایت میشد. متأسفانه پس از ظهور شبکههای اجتماعی دیگر
این سلسله مراتب رعایت نمیشود و همه افراد با هر نوع جنس، سن، موقعیت و جایگاه در
این آلبوم تصویر میگذارند و این تصاویر ممکن است اولا برای یک گروه سنی مناسب
نباشد. برای مثال در کشور آمریکا عضویت در اینستاگرام برای افراد زیر 16 سال ممنوع
است.
* به نظر شما میتوان چنین قانونی را در کشور تصویب کرد؟
متأسفانه در کشورمان چند مشکل وجود دارد. اول آنکه طبقهبندی سنی وجود ندارد، یعنی افراد در سنین مختلف حتی در مقطع دبستان در اینستاگرام فعال هستند درحالی که محتوای آن بسیار برایشان سم است. شبکههایی همچون اینستاگرام در تغییر سبک زندگی و تفکرات کاربران بسیار تأثیرگذار است. دومین مشکل این است که قوانینی برای کنترل و ممانعت از آسیبها به کودکان وجود ندارد و این هم مصیبت بزرگی است که میتواند ایجاد کند. مخلوط بودن تصاویر سومین مشکل اینستاگرام است. یعنی هر کسی هر نوع عکسی که بخواهد، بارگذاری کند. همچنین مشاهده عکسهای متفاوت ذهنیت منفی را در فرد به جا میگذارد و در نهایت فرد دچار یک نوع سرگیجه و مشکلات در تفهیم میشود. برای مثال فرد از صبح تا شب چند عکس از بازیگران، چند عکس از اعضای فامیل و چند عکس از زندگی خصوصی غریبهها مشاهده میکند که نتیجه این مشاهدات آش شلهقلمکاری میشود یعنی از همه موارد وارد ذهن کاربر میشود و در نهاییت سبب به هم ریختگی تمرکز ذهنی میشود و این خطر بزرگی است که کاربران را تهدید میکند.
* اینستاگرام سبب تغییر ارزشگذاریها شده است؟
زمانی که کاربر عکسی را مشاهده میکند و مورد علاقهاش باشد، این تصویر در ذهنش نقش میبندد و کاربر به مرور به سمتش حرکت خواهد کرد. همچنین تعداد لایکها و فالورها مبنای ارزشگذاری محسوب میشود، در صورتی که هیچ کدام از شاخصها، شاخص واقعی ارزشگذاری نیست. برای مثال ممکن است صفحهای 10 میلیون نفر دنبالکننده داشته باشد اما همه 10 میلیون نفر مشتریان صفحه نیستند و تنها در لحظه تمایل به مشاهده صفحه بوده است و حتی ممکن است که صفحه را دیگر رصد نکند. همچنین تعداد لایکهای یک عکس نشاندهنده محبوبیت عکس میشود و یا تعداد کامنتهای بسیار پای یک تصویر هرچند کامنتهای توهینآمیز باشد اما محبوبیت عکس را بالا میبرد. درحالی که کاربران بدانند نرمافزارهایی موجود است که تعداد لایکها را اتوماتیک افزایش میدهد و تعداد لایک و کامنت نشان دهنده محبوبیت عکس نمیشود.
*آیا کاربران معتقد هم در خطر این آسیبها هستند؟
بله ممکن است. برخی از کاربران، بسیار معتقد هستند و به حساب خودشان برای آنکه از فضا آگاهی پیدا کنند، گاهی تصاویر نامناسب و مربوط به مطالب زرد را رصد میکنند و حتی در برخی مواقع زیرلب هم مطلب را تقدیر میکند. همین تماشا کردنها بازدید را افزایش میدهد و به نوعی ارزش تصویر ارتقا مییابد. همچنین برخی از کاربران عکسهایی از خوانندگان و بازیگران را مشاهده میکنند که در ظاهر خاصی است و برای آنکه از او عقب نیفتند، سعی میکنند خودشان را به آن شکل در بیایند. این امر تنها در مورد نوجوانان و جوانان صدق نمیکند و گریبانگیر نخبگان و بعضا نخبگان سیاسی شده که برخی مواقع از رفتار همدیگر تقلید کند و به نوعی برای اینکه از هم عقب نیفتند، حرکتی را مدام انجام داده و تکرار میکنند.
*نقش شبکههای اجتماعی در ایجاد و یا از بین رفتن خرده فرهنگها چیست؟
تودهگرایی یکی از مشکلاتی بوده که ناشی از بروز و ظهور شبکههای اجتماعی است. این شبکهها سبب از بین رفتن خرده فرهنگها شده است. برای مثال اگر در روزگاری نوع پوشش افراد در نقاط مختلف کشور متفاوت از یکدیگر بود، اما امروزه مشاهده میکنیم که فرهنگ غرب، فرهنگ غالب شبکههای اجتماعی شده است و همه کاربران به نوعی از این فرهنگ الگو برداری میکنند. همچنین اینستاگرام زاییده فرهنگ غرب بوده و به نوعی فضایش سکولار است _ که البته سکولار با دین گریزی متفاوت است و به نوعی مکتب فردی است _ یعنی افراد مدام در شبکههای اجتماعی دو جمله را با خود تکرار میکنند که میتوان به «به من چه» و «به تو چه» اشاره کرد. برای مثال زمانی که کاربران تصویری را میبینند جرئت نمیکنند تذکر دهند چراکه ممکن است بلاک شوند به همین دلیل میگویند «به من چه». همچنین اگر کسی به شما تذکر دهند کاربر هم با این روحیه برخورد خواهد کرد و بگویند «به تو چه». همین امر باعث میشود که به مرور زمان سکولار شویم و هماکنون سکولاریسم در شبکههای اجتماعی بسیار است و عکسهایی که این روزها بسیار در اینستاگرام مد شده حاصل سکولاریسم است. در واقع سکولاریسم آرام آرام افراد را منزوی می کند و فرد منزوی دچار فرد محوری میشود و در نهایت شاهد عکس سلفی هستیم. حتی در عکسهای دستهجمعی هم فرد محوری حاکم است چراکه فرد خودش جلو قرار میگیرد و همه پشتش میایستند.
*بارگذاری شخصیترین عکسهای افراد در اینستاگرام ناشی از چه عواملی است؟
برخی از افراد هیچ گونه ملاحظهای ندارند و حتی از روابط زناشویی خود عکس میگیرند و در صفحهشان بارگذاری میکنند و همین امر سبب شکستن حرمتها میشود. اولین مسألهای که اینستاگرام به دنبالش بوده از بین بردن حریمهاست. زمانی که حریمها از بین برود، به مرور عکسهایی منتشر خواهد کرد که شخصیترین لحظه زندگی فرد است. افراد ابتدا عکسهای پوشیده از خود میگذارند سپس و به مرور عکسهایی از خود بارگذاری میکنند که مناسب نیست. زمانی که حریم از بین میرود، حیا و حرمت از بین میرود و زمانی که فرد حرمت نداشته باشدد، در جامعه ممکن است هر کاری از او سر بزند و در نهایت شاهد یک سری معضلاتی خواهیم بود.
* آیا دلیل همه معضلات میتواند پایین بودن سواد اطلاعاتی افراد باشد؟
چند روز پیش یکی از بازیگران با من تماس گرفت و عنوان کرد که عکسهایش لو رفته است و فردی او را تهدید کرده و ماهانه هفت میلیون تومان به عنوان حق السکوت پولی پرداخت میکند. کاربران باید بدانند که به راحتی رمزهای اینستاگرام شکسته میشود و افراد میتوانند عکسها را در اختیار داشته باشند. متأسفانه در شبکههای اجتماعی افراد پیش از موعد، الگو میشوند. همچنین شبکههای اجتماعی سبب تنوعطللبی میشود و دیگر ابراز احساسات همسر برای فرد جذاب نیست چراکه آنقدر در شبکههای اجتماعی مورد ستایش قرار میگیرد دیگر تعریف و تمجید همسر چندان برایش منحصر به فرد نخواهد بود. البته افراد پس از آنکه از زوایای مختلف از خود عکس میگیرند دچار افسردگی میشوند و حتی بعضا دست به خودکشی میزنند چراکه دیگر جذابیتی برایشان نخواهد داشت و این مشکلات برای فالورهایش هم پیش میآید و دیگر عکسها برایشان تکراری خواهد بود. همچنین انتشار عکسها ممکن است به آینده شغلی افراد اثر بگذارد. درو اقع شبکه اینستاگرام یک باتلاق با انواع و اقسام و کثیفترین محتواست و افراد برای اینکه در شبکه اینستاگرام به انحراف کشیده نشوند، تنها باید به معجزه امیدوار باشند.
گفتوگو از زینب رازدشت