چرا «اعوذ بالله» قبل از تلاوت قرآن لازم است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، آریا نوشت: توحيد اقتضا مي کند که انسان براي جلب نفع و خير از خدا کمک بطلبد و کارهايش را با «بسم الله» شروع کند، و براي دفع ضرر و شر نيز از او کمک بخواهد و کارهايش را با «اعوذ بالله» آغاز نمايد.
در اسلام همه چيز نياز به برنامه دارد مخصوصا بهره گيرى از کتاب بزرگى همچون قرآن، به همين دليل در خود قرآن براى تلاوت و بهره گيرى از اين آيات آداب و شرائطى بيان شده است که عبارت است از:
١ـ تماس گرفتن با خطوط قرآن بايد توأم با طهارت و وضو باشد. قرآن مى فرمايد: قرآن را جز پاکان لمس نمى کنند." [1]
اين تعبير ممکن است هم اشاره به پاکيزگى ظاهرى باشد، و هم اشاره به اين که درک مفاهيم و محتواى اين آيات تنها براى کسانى ميسر است که از رذائل اخلاقى پاک اند، يعني انسان بايد از صفات زشتى که بر ديده حقيقت بين او پرده مى افکند، دور باشد تا از مشاهده جمال حق و حقايق قرآن محروم نگردد.
٢ـ قرآن را بايد به صورت" ترتيل" تلاوت کرد، يعنى شمرده، و توأم با تفکر. [2]
٣ـ به هنگام آغاز تلاوت قرآن بايد از شيطان رجيم و رانده شده درگاه حق، به خدا پناه برد، چنان که در آيات قرآن مي خوانيم: "هنگامى که قرآن مى خوانى، از شرّ شيطان مطرود، به خدا پناه بر!» [3]
در روايتى از امام صادق (عليه السلام) مى خوانيم که در پاسخ اين سؤال که چگونه اين دستور را عمل کنيم؟ و چه بگوئيم؟ فرمود بگو:"استعيذ بالسميع العليم من الشيطان الرجيم "
و در روايت ديگرى مى خوانيم که امام به هنگام تلاوت سوره حمد فرمود: "اعوذ باللَّه السميع العليم من الشيطان الرجيم، و اعوذ باللَّه ان يحضرون" يعني:" به خداوند شنوا و دانا از شيطان رجيم پناه مى برم، و هم به او پناه مى برم از اينکه نزد من حضور يابند"!
استعاذه به معني درخواست پناهگاه از خداوند است. درخواست پناه، گاهي، تکويني و گاهي تشريعي است. همان گونه که در سوره فلق مي خوانيم براي دفع شرور طبيعي بايد از پناهگاه تکويني خدا استفاده کنيم، و آن عبارت است از: مجموعه قوانين و سنن الهي که به صورت علل و عوامل طبيعي در نظام آفرينش برقرار شده است. و براي مصون ماندن از شرور نفساني آنگونه که در سوره ناس نيز فرموده بايد از پناهگاه تشريعي خدا استفاده کرد و آن عبارت است از: مجموعه تعاليم الهي است که به عنوان مباني اعتقادي و برنامه هاي تربيتي در شرع مقدس، مقرر گرديده است.
اصولاً زيرا طبق بينش توحيدي هيچ مؤثري در عالم وجود نيست؛ مگر خدا (لا مؤثر في الوجود الاّ الله) و هيچ حرکت و نيرويي نيست، مگر به اذن و قدرت خدا (لاحول ولا قوّة الاّ بالله) و به طور استقلال از ديگران هيچ کاري ساخته نيست، بلکه همه کارگزار اويند.
البته بايد استعانت و استعاذه از سر صدق باشد، همانگونه که هنگام اعلام خطر، گفتن جمله «من به پناهگاه مي روم» مشکلي را حل نمي کند، بلکه بايد به سمت پناهگاه رفت و در آن قرار گرفت. (تسنيم، ج 3، ص 399)
در آيه «و إمّا ينزغنّک من الشيطان نزغ فاستعذبالله إنّه سميع عليم» (اعراف ﴿7﴾ : 200 و فصلت ﴿41﴾ : 36) امر شده که به خدا پناه ببريم و با تمام دل و جان به سمت حق رو کرده و از او استمداد بجويم، که همين استعاذه واقعي است. (شيطان شناسي، ص 170)
پس قرآن کريم دستور به استعاذه از شيطان؛ آن موجود وسوسه انگيز را مي دهد. معصومين عليهم السلام نيز موارد متعددي را گوشزد کرده اند که در واقع هشداري براي انسان است که به هنگام خطر، سريعاً خود را در حصن حصين الهي قرار دهد تا در امان بماند. (محمدي ري شهري، ميزان الحکمة، باب 3008)
البته اين پناه بردن نبايد محدود به لفظ و سخن باشد بلکه بايد در اعماق روح و جان نفوذ کند به گونه اي که انسان هنگام تلاوت قرآن از خوهاي شيطاني جدا گردد، و به صفات الهي نزديک شود، تا موانع فهم کلام حق از محيط فکر او برخيزد و جمال دلاراي حقيقت را بدرستي ببيند. (تفسير نمونه، ج 11، ص:401)
بنا بر اين پناه بردن به خدا از شيطان هم در آغاز تلاوت قرآن لازم است و هم در تمام مدت تلاوت هر چند به زبان نباشد.
گفتن اعوذ بالله حتما قبل از بسم الله الرحمن الرحيم باشد:
اينکه در هنگام تلاوت قرآن، گفتن "اعوذ بالله من الشيطان الرجيم" بايد قبل از "بسم الله الرحمن الرحيم "باشد به اين دليل است که "بسم الله الرحمن الرحيم "جزء قرآن است از اين رو بايد قبل از ورود به متن قرآن باشد.
همچنين در روايتي آمده است که اولين چيزي که جبرئيل درباره قرآن به پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله) گفت اين بود: اي محمد بگو: "أَسْتَعِيذُ بِالسَّمِيعِ الْعَلِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ" سپس گفت بگو: " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِي خَلَقَ".[4]
پي نوشتها:
[1] - واقعه، 56: لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ.
[2] - مزمل ،4: وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا.
[3]-نحل،98، فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ
[4]- مستدرک الوسائل ج : 4 ص : 265- 4، الشَّيْخُ أَبُو الْفُتُوحِ الرَّازِيُّ فِي تَفْسِيرِهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَوَّلُ آيَةٍ نَزَلَتْ أَوْ أَوَّلُ مَا قَالَهُ جَبْرَئِيلُ لِرَسُولِ اللَّهِ ص فِي أَمْرِ الْقُرْآنِ أَنْ قَالَ لَهُ يَا مُحَمَّدُ قُلْ أَسْتَعِيذُ بِالسَّمِيعِ الْعَلِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ثُمَّ قَالَ قُلْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِي خَلَقَ.