نشانه‌های انسان عاقل و جاهل در روایات اسلامی

به گزارش ایکنا از قم، حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدحسین مؤمنی، استاد حوزه علمیه در محفل معارفی حرم مطهر بانوی کرامت که شامگاه 25 بهمن‌ماه در شبستان امام خمینی(ره) برگزار شد، با بیان اینکه ذات اقدس الهی ما را متنعم به نعمت‌هایی کرده که امکان شمارش آن نعمت‌ها ممکن نیست، اظهار کرد: شیطان از مواضع مختلف بر انسان حمله‌ور می‌شود تا بندگان خدا را از مسیر شکر فاصله دهد؛ بزرگ جلوه دادن نداشته‌ها و کوچک و بی‌مقدار جلوه دادن نعمت‌ها و داشته‌ها، از اساسی‌ترین راهبردهای شیطان است.

وی با اشاره به اینکه در بطن بلا و گرفتاری مؤمنان نعمت‌هایی نهفته شده است، اظهار کرد: همواره باید حواسمان باشد تا داشته‌هایمان در نظرمان بی‌مقدار جلوه نکند؛ نعمت عقل در میان تمام نعمت‌ها، از اهمیت بالایی برخوردار است؛ به‌گونه‌ای که در مبانی اسلامی از عقل به‌عنوان بالاترین سرمایه آدمی یادشده است.

سخنران محفل معارفی حرم مطهر بانوی کرامت با بیان اینکه خداوند متعال دو حجت درونی(عقل) و بیرونی(انبیای الهی) را برای هدایت انسان رهنمون کرده است، گفت: اگر عقل انسان تحت‌تأثیر قوای دیگری چون وهم، غضب، شهوت و خیال قرار نگیرد و بر جهل پیروز شود، انسان را به‌ جایی می‌رساند که به‌ جز خدا نبیند. اما، اگر این عقل شکست بخورد، انسانی که اشرف مخلوقات است به‌قدری تنزل و سقوط می‌کند که در تعبیر قرآنی از آن به «أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ» یاد می‌شود.

وی با اشاره به اینکه توجه به عقل و تجلی نور عقل در وجود انسان، به رشد و تعالی کمال آدمی شکل می‌دهد، بیان کرد: عقل ملکه‌ای در وجود آدمی است که انسان را به سمت خداوند متعال سوق می‌دهد. از هر امر و مطلب تداعی‌کننده خداوند متعال به لشکر و جنود عقل یاد می‌شود و هرچه که انسان را از بندگی خداوند متعال فاصله می‌دهد، جنود و لشکر جهل است.

مؤمنی با اشاره به اینکه همواره باید از ابزارها و مکان‌هایی که حال انسان را بعد از یک سرور مقطعی، گرفتار دل‌گرفتگی عمیق می‌کند، پرهیز کنیم، تصریح کرد: دوران جوانی بهترین دوران مراقبت از عقل و مقابله با غوطه‌ور شدن در جهل و رهایی از گرفتاری در دام غرایض است.

سخنران محفل معارفی حرم مطهر بانوی کرامت در تبیین روایتی از امام موسی کاظم(ع)، با بیان اینکه آمال و آرزوهای طولانی و دست‌نیافتنی، نور عقل را از بین می‌برد، تصریح کرد: فضای مجازی از قوی‌ترین بسترهای تقویت قوه خیال و توهم و نیز تضعیف‌کننده قوه عقل است.

وی با تأکید بر اینکه زیاد سخن گفتن و کمتر اندیشیدن، نور عقل را کم‌فروغ می‌کند، اظهار کرد: براساس روایتی از امیرالمؤمنین علی(ع) انسانی که زیاد سخن بگوید، کمتر فکر می‌کند و کسی که کمتر فکر کند، خبط و خطاهایش زیاد می‌شود و هر کسی خطاهایش فزونی یابد، حیا در او از بین خواهد رفت. هر کس حیایش از بین رود، رکنی از ارکان ایمان را از دست خواهد داد و به شیطان مجسم بدل می‌شود.

مؤمنی توجه و پرداختن به شهوت را از دیگر مؤلفه‌های مؤثر بر کاهش نور عقل برشمرد و یادآور شد: شهوت جنسی، شهوت خوردن و خوابیدن و نیز شهوت شهرت و مقام از برجسته‌ترین شهوت‌های زیاده‌طلبی است که نور عقل را از بین می‌برد.

وی در ادامه ضمن تبیین نشانه‌های انسان جاهل، کوتاهی در امر واجبات به‌ویژه کوتاهی در نماز را از برجسته‌ترین ویژگی‌های انسان جهال دانست و گفت: همان‌طور که نماز و توجه به ذات اقدس الهی حال انسان را خوب می‌کند؛ گناه نیز حال انسان را بد می‌کند.

سخنران حرم بانوی کرامت با بیان اینکه زیاد سخن گفتن و کمتر ذکر بر زبان جاری کردن از دیگر ویژگی‌های انسان جاهل به‌شمار می‌رود، ادامه داد: مسخره کردن و استهزاء دیگران از نشانه‌های جهل آدمی است.

مؤمنی دل نبستن به ذخارف و تعلقات دنیا را از نخستین نشانه‌های انسان عاقل دانست و افزود: پیامبر اعظم(ص) می‌فرمایند: «إنَّ مِنْ عَلَامَاتِ الْعَقْلِ التَّجَافِی عَنْ دَارِ الْغُرُورِ وَ الْإِنَابَةَ إِلَی دَارِ الْخُلُودِ وَ التَّزَوُّدَ لِسُکنَی الْقُبُورِ وَ التَّأَهُّبَ لِیوْمِ النُّشُور» از خانه فریبنده دنیا دل کندن، رو کردن به سرای جاودانه، توشه‌گیری برای خانه قبر و آمادگی برای روز رستاخیز از علامات و نشانه‌ای عقل این است.

سخنران حرم مطهر بانوی کرامت حضور باشکوه و غیرتمندانه ملت در خلق حماسه ۲۲ بهمن را تودهنی محکمی بر دهان یاوه‌گوی خودفروختگان اجنبی‌پرست توصیف کرد و گفت: حضور ملت در عین وجود مشکلات و سختی‌های بی‌شمار روزگار نشان‌دهنده غیرت دینی ملت سرافراز ایران اسلامی است؛ مسئولان همواره باید شاکر و قدردان چنین مردم سربلندی که در تمام سختی‌ها پای ارزش‌ها و نظام خود ایستاده‌اند، باشند.