مبنای پیشگیری از اعتیاد کودک به فضای مجازی

رسالت رسانه‌های متعهد، ارتقای سواد رسانه‌ای در جامعه و صیانت از هویت دیجیتال نسل آینده در جامعه است، جامعه‌ای که بنیان آن بر خانواده استوار می‌شود. خانواده، نخستین مدرسه تربیت و زیربنای خودسازی انسان است و هرگونه بروز اختلال در این نهاد، پیامد‌های گسترده‌ای بر سلامت اجتماعی و فرهنگی خواهد داشت.

بی‌سوادی رسانه‌ای در خانواده‌ها می‌تواند زمینه‌ساز بحران‌های هویتی در نسل جدید شود. کودکانی که بدون هدایت و چارچوب وارد فضای مجازی می‌شوند، در معرض اعتیاد رفتاری، اختلال هیجانی و بحران هویت دیجیتال قرار می‌گیرند. خبرگزاری ایکنا، بنابر رسالت رسانه‌ای خویش در تبیین مسائل فرهنگی و تربیتی، با توجه به ضرورت پرداختن به این موضوع، سلسله گفت‌و‌گو‌هایی را با کارشناسان روانشناسی، جامعه‌شناسی و تعلیم و تربیت آغاز کرده است. این مجموعه با عنوان «نجات هویت دیجیتال با سواد رسانه‌ای» تلاش دارد ابعاد مختلف این چالش را بررسی کند و راهکار‌هایی علمی و کاربردی برای خانواده‌ها، مدارس و سیاست‌گذاران ارائه دهد تا مسیر تربیت نسل آینده روشن‌تر و ایمن‌تر شود.

دومین شماره از این پرونده خبری و گفت‌وگوی تفصیلی با احمد ترابی، روان‌شناس بالینی را با هم می‌خوانیم:

راهکار‌های روان‌شناختی برای والدینی که کودکانی با علائم اعتیاد به فضای مجازی دارند، عبارتند از:

۱.مشاهده و ارزیابی دقیق: ابتدا میزان و الگوی استفاده کودک از اینترنت، بازی یا شبکه‌های اجتماعی را ثبت کنید. توجه به زمان مصرف، نوع فعالیت و واکنش‌های کودک هنگام محرومیت ضروری است.

۲.تعیین قوانین و محدودیت‌های روشن: زمان مشخص روزانه برای استفاده از فضای مجازی تعیین کنید، به‌طور نمونه روزی ۱ تا ۲ ساعت. قوانین باید ثابت و قابل پیش‌بینی باشند تا کودک بتواند خود را با آن تطبیق دهد.

بیشتر بخوانید:

• علائم اعتیاد کودکان به فضای مجازی را بشناسیم

۳.جایگزینی فعالیت‌های واقعی و جذاب: برنامه‌ریزی برای بازی‌های فیزیکی، ورزش، هنر، موسیقی و فعالیت‌های گروهی باید انجام شود. فعالیت‌های لذت‌بخش واقعی، انگیزه کودک برای وابستگی به فضای مجازی را کاهش می‌دهد.

۴.الگوی رفتاری والدین: والدین باید مصرف خود از وسایل دیجیتال را کنترل کنند و الگوی اعتدال باشند. کودکان بیشتر از سخن والدین، رفتار آن‌ها را تقلید می‌کنند.

۵.تقویت مهارت‌های خودکنترلی: آموزش برنامه‌ریزی روزانه و استفاده از تکنیک «توقف آگاهانه» (Pause Technique) امری ضروری است. کودک باید بیاموزد هنگام وسوسه، چند دقیقه صبر و بعد تصمیم بگیرد.

۶.گفت‌و‌گو و رابطه عاطفی گرم: به جای تنبیه سخت با کودک صحبت کنید، به احساسات او گوش دهید و نیاز‌های عاطفی‌اش را شناسایی کنید، کودکی که در خانواده احساس امنیت کند، کمتر برای جبران نیاز‌های هیجانی به فضای مجازی پناه می‌برد.

۷.تقویت عزت‌ نفس و هویت واقعی: تحسین تلاش‌ها و توانایی‌های واقعی کودک، نه فقط موفقیت‌های مجازی. کودکانی که در دنیای واقعی احساس ارزشمندی می‌کنند، کمتر به تأیید مجازی وابسته می‌شوند.

۸.نظارت غیرمستقیم و آموزش سواد رسانه‌ای: والدین از کنترل افراطی پرهیز و با گفت‌و‌گو و اعتماد، کودک را راهنمایی کنند. آموزش مهارت تفکر انتقادی: کودک بیاموزد محتوای مجازی همیشه بازتاب واقعیت نیست.

۹.مدیریت محیطی: استفاده از وسایل دیجیتال در مکان‌های عمومی خانه و نه اتاق کودک باید انجام شود. خاموش کردن اینترنت در ساعات خواب یا مطالعه ضروری است، کنترل محیط، بخش مهمی از اصلاح رفتار و کاهش دسترسی است.

۱۰.مداخله تدریجی و صبورانه: کاهش زمان استفاده را به‌تدریج انجام دهید، نه به یک‌باره. در صورت مقاومت کودک، با آرامش و گفت‌و‌گو، انگیزه‌های او را بشناسید و جایگزین مناسب ارائه دهید.