در ابتدای این نشست، منوچهر شاهسواری، دبیر جشنواره فیلم فجر اظهار کرد: امیدوارم همه ما با عشق به سرزمین، به فرهنگ و به هنر، روز خوبی را آغاز کنیم. میدانم و شما هم بهتر میدانید که شرایط اجتماعی موجود ما را ناگزیر به همدردی با تمام کسانی میکند که جانهای خود را از دست دادهاند؛ جانهایی که میتوانستند در راه رشد و پیشرفت این سرزمین مؤثر باشند. از دست دادن هر قطره خون ایرانی، درد سنگینی است، اما باید زندگی را ادامه داد، باید کار کرد و خانه را حفظ کرد. خانه، یعنی سرزمین، وطن، ارزشها و اعتقادات ما و البته برای ما علاقهمندان به سینما، خانه سینمای ماست.
وی افزود: این جشنواره به عنوان یک رویداد ملی، در تمام این سالها توانسته است نیروهای درخشانی را به سینمای ایران معرفی کند. در حوزههای هنری، فنی، اجرایی و ....، گویی همچون باغی بزرگ است که میوههای خود را به آینده این سرزمین اهدا میکند. به افتخار این رویداد ملی، امروز ایستادهایم تا در خدمت شما باشیم. فکر کردم که باید ایستاده و با آغوش باز باشیم، به حرمت کسانی که در هر کجا که هستند، دلشان برای این سرزمین میتپد. به امید روزهایی پر از امید و آرامش و امیدوارم که همه کمک کنیم تا این رویداد ملی به همبستگی و همگرایی ملی تبدیل شود و ما را کنار هم قرار دهد. ما کنار هم هستیم، گاهی نیاز داریم که به بهانههای دلنشین با هم باشیم و امیدوارم امروز فرصتی باشد تا یک بار دیگر با آغوش باز، کاری کنیم که آینده برای همه مردم سرزمینمان درخشان باشد.
دبیر جشنواره فجر تصریح کرد: این احساس قلبی و روحی من بود که باید با شما به اشتراک میگذاشتم. این رویداد ملی سابقه ۴۴ ساله دارد و امسال تغییراتی در آن ایجاد کردهایم. در ابتدای فراخوان، مقدمه کوتاهی ذکر شده بود که نیاز به بازنگری در شیوههای اجرایی و رویکردها دارد تا به فضایی تبدیل شود که به کشف استعدادها منجر شود. در فراخوان آمده بود که به دلیل ماهیت ملی این رویداد، ذینفعان زیادی دارد؛ تنها ما فیلمسازان و رسانهایها ذینفع نیستیم، بلکه مردم، دوستداران سینما، نهادها و دستگاهها نیز از ذینفعان آن هستند. اساساً باید میل به این ذینفعی را به فال نیک گرفت و بدون توجه به این گروه عظیم، نمیتوان تغییرات را انجام داد. ما در برخی مقاطع به لحاظ شکلی تغییراتی اعمال کردهایم و ترجیح دادم که به جای حرف زدن، عمل کنیم و شما این عمل را مشاهده و نقد کنید.
وی در ادامه در خصوص ویژگیهای متفاوت جشنوارههای اخیر اظهار کرد: سینما یک پروژه نیست، بلکه یک پروسه است که صرفاً با حضور تماشاگر و مخاطب شکل نمیگیرد. گاهی اوقات در موقعیتهایی قرار میگیریم که از ترس خود و به دلیل منافع درازمدت، چارهای جز انتخاب نداریم. مطلع هستم که همکاران من که در جشنواره فیلم فجر حضور دارند، تحت فشار هستند. باید خطاب به آنها بگویم که دمشان گرم و از آنها تشکر میکنم که سینما را زنده نگه میدارند و فیلم میسازند تا دغدغهها و دردهای مردم را بازتاب دهند. امسال عمده فیلمها به این دغدغهها پرداختهاند. سینما به عنوان پیشاهنگ نظام فرهنگی کشور پیشبینی میکرد که روزهایی همچون این روزها تلخ شود و ما وظیفه داریم که نه از روی بیچارگی، بلکه از دغدغهمندی کنار مردم باشیم. ترک خانه و فرهنگ وضعیت را از این بدتر خواهد کرد. باید مرهمی بر زخمها باشیم، نه اینکه نمک بر زخم مردم بپاشیم. با وجود تمام شرایط موجود، زندگی قابل تعطیل نیست. تلاش ما ادامه دارد و از رسانهها میخواهم که کنار هم باشیم تا فارغ از دردهایمان، با هم جمع شویم. بدون درد مشترک، آرمان مشترکی شکل نمیگیرد و در این صورت، هر کسی به سمت و سوی خود میرود و خواستههای خود را پیش میبرد.
وی در پایان تأکید کرد: سینما بالاتر از هر پدیده اجتماعی دیگری قرار دارد. ما با سینما در متن جهان هستیم. بدون تصویر، ما حاشیهای از جهان خواهیم بود. دغدغه همه همکاران من در سینما این است که با عشق به سینما، این تلاش را ادامه داده و آن را به موفقیت تبدیل کنند.
جایزه ویژه تماشاگران
شاهسواری در خصوص سیمرغ مردمی نیز گفت: جایزه ویژه تماشاگران در این رویداد یکی از ویژگیهایی است که کمتر در دیگر جشنوارهها نظیر آن دیده میشود. یاد سیفالله داد گرامی باد که بانی این جایزه شد. سال گذشته خودم مسئول بودم و امکان داشت که با یک صدم رأی، فیلم دیگری معرفی شود، اما انصاف و عدالت حکم میکرد که همان فیلمی که از آرا بیرون آمده بود، اعلام شود. البته فاصله آرا ناچیز بود. امسال دوستان خانه سینما مسئولیت این موضوع را بر عهده گرفتهاند. ما هم نگرانیهایی درباره شرایط اینترنت داریم، اما تلاش کردیم به شیوههای سنتی برگردیم، چون آن شیوه مشارکت را افزایش میدهد. یکی از مشکلات سال گذشته این بود که کم بودن مشارکت باعث میشد که نتایجی از صندوق بیرون بیاید که مدنظر ما نبود. اما در شرایط فعلی، امکان برگشت به شیوه سنتی وجود نداشت، چون به نیروی زیادی و آموزشهای خاص نیاز داشت. در سالهایی که در خانه سینما بودم و این شیوه را اجرا میکردیم، از ماهها قبل نیروها جمع میشدند، آموزش میدیدند و آداب این فرآیند را میآموختند. امسال هم سیمرغ مردمی را داریم و امیدوارم امسال شاهد اتفاقات بد گذشته نباشیم.
وی ادامه داد: امسال فقط یک انیمیشن داشتیم و احساس کردم باید فرصتی برای نمایش آن فراهم شود. بنابراین اجازه گرفتیم تا انیمیشن نگهبانان خورشید در بخش خارج از مسابقه حضور داشته باشد. از سوی دیگر، جوانانی از خراسان فیلمی با استفاده از هوش مصنوعی ساختهاند که نمونه مشابه آن را نه در ایران و نه در جای دیگری از دنیا ندیدهام. حتی جستوجویی انجام دادم اما مورد مشابهی پیدا نکردم. به همین دلیل تصمیم گرفتیم این فیلم نیز، فارغ از مضمون و کیفیت، دیده شود تا فرصتی برای مواجهه مستقیم با فناوری و تأثیر آن در پرداخت به موضوع و مضمون فراهم شود. درباره استمرار این تغییرات در سالهای آینده، آقای فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، باید پاسخ دهند.
شاهسواری درباره شرایط موجود، نحوه اطلاعرسانی جشنواره و بخشهای جنبی و خارج از مسابقه گفت: جشنواره با فیلم جشنواره میشود، نه با عکس و خبر. در این دوره درگیر پیشتولیدها بودیم که ممکن است بار خبری داشته باشند، اما از روزی که جشنواره آغاز میشود باید با خود جشنواره روبهرو شویم. سال گذشته قابل مقایسه با امسال نیست؛ در واقع هر سال جشنواره با سال قبل متفاوت خواهد بود. درک درستی از مفهوم تغییر نداریم؛ تغییر تدریجی است، اما با ماهیتی متفاوت. جشنواره فیلم فجر، با تأکید بر مفهوم رویداد ملی، هر سال متناسب با شرایط جامعه شکل متفاوتی به خود میگیرد.
حذف هیئت انتخاب
وی درباره حذف هیئت انتخاب بیان کرد: حذف هیئت انتخاب ریسک بزرگی بود. اینکه من به عنوان دبیر، مسئولیت را به هیئت انتخاب واگذار کنم، کار بسیار سادهای است، اما اگر تصمیمی بگیرم، مسئولیت آن را خودم میپذیرم و حق ندارم بگویم هیئت انتخاب فیلمها را انتخاب کرده است. در این سالها دیدهاید که هیئتهای انتخاب بارها از پذیرش مسئولیت انتخابها شانه خالی کردهاند. اگر روزی اسناد هیئت انتخاب منتشر شود، این مسئولیتگریزی بهوضوح دیده خواهد شد. ایده من این بود که تعدادی فیلم ثبتنام کردهاند؛ برخی طبق مقررات امکان حضور دارند و برخی آماده تحویل به دبیرخانه میشوند. همه فیلمها دیده و بررسی شدهاند و بعضاً چند بار مورد بازبینی قرار گرفتهاند. من این فیلمها را بهتنهایی ندیدهام، اما مسئول نهایی همه آنها من هستم و پای همه تصمیمها امضا کردهام. اگر خطایی وجود داشته باشد، مسئولیت آن بر عهده من است. حتی اگر فیلمهای انتخابشده را کنار بگذاریم و امسال فقط فیلمهایی را که از جشنواره جا ماندهاند ببینیم، خواهیم دید که خروجی هر دو تقریباً با اختلافی حدود 10 درصد مشابه است. ترجیح میدهم به خاطر این 10 درصد، از مسئولیتپذیری فرار نکنم.
دبیر جشنواره درباره مدیریت هزینهها نیز گفت: به طور کلی من تهیهکننده هستم و معتقدم اگر پروژهای با هزینه کمتر تولید شود، اعتبار من حفظ خواهد شد. شرایط اقتصادی جامعه مناسب نیست، معیشت مردم در خطر است و بخش قابل توجهی از جامعه ممکن است ناچار باشند با همان یارانه، هزینه خرید گوشت و مرغ را تأمین کنند. حتی اگر منابع مالی هم وجود داشته باشد، باید آداب هزینهکرد رعایت شود. امسال خواهید دید که با حساسیت خاصی صرفهجویی کردهایم و در عین حال، آداب میزبانی را نیز رعایت کردهایم. جایی که لازم بوده هزینه کردهایم و هر جا هزینهها اضافه یا صرفاً نمایشی و همراه با ریختوپاش بوده، از آن پرهیز کردهایم، چراکه این شیوه کار اساساً با روحیه من سازگار نیست.
حضور پرشمار فیلماولیها
دبیر چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر درباره علت حضور پرشمار فیلماولیها اظهار کرد: هیچ فیلمی در جشنواره فجر حضور ندارد که صرفنظر از سلیقه، فاقد کیفیت باشد. اینکه چرا برخی از همکاران باسابقه و تأثیرگذار من که از پایههای سینمای ایران هستند امسال حضور ندارند یا کمتر حضور دارند، بحث جداگانهای است. با این حال، ما در دورهای از رویش نیروهای انسانی درجهیک در بدنه سینما قرار داریم و این افراد بالاخره باید از جایی شروع کنند. روز رونمایی پوستر، زمانی که قرار بود اسامی اعلام شود، قلبم راضی نمیشد تلاش این فیلماولیها نادیده گرفته شود و این فیلمها با این کیفیت دیده نشوند. با این وجود، مطمئن باشید در آینده شاهد حضور پررنگ هنرمندان حرفهای خواهیم بود.
شاهسواری در پایان اعلام کرد: کیفیت نمایش در سینما میلاد همواره منتقدانی داشته و بسیاری به آن معترض بودهاند. با مشورت روابط عمومی تصمیم گرفتیم دوستان رسانهای با احترام وارد سالن شوند و در فضایی مناسب، در کنار یکدیگر به تماشای فیلمها بنشینند. برای من بسیار مهم بود که رسانهها در محلی جداگانه فیلم ببینند. امیدوارم شما به عنوان رسانه، مطالبه ایجاد کاخ جشنواره را مطرح کنید تا در سالهای آینده با این میزان پراکندگی و مشکلات مواجه نباشیم. همچنین در پردیس ملت، اینترنتی قابل استفاده و مؤثر در نظر گرفتهایم. درباره اینکه آیا در میان فیلمها جریانسازی خاصی شکل میگیرد یا نه، تشخیص قطعی ندارم، اما رویش نیروهای جوان را بهوضوح شاهد هستیم. چه در تاریخ سینمای ایران و چه در جهان، گاهی تنها یک نفر به قله میرسد و این موضوع به سرنوشت گره خورده است. به قول مهدی فخیمزاده، همای سعادت است که گاهی باعث وقوع یک اتفاق میشود یا نمیشود. با دیدن چند فیلم نمیتوان تشخیص داد که فیلمی به جریان تبدیل خواهد شد یا نه، اما در حوزه نیروی انسانی، این جریان بهروشنی در حال وقوع است.
دبیر جشنواره فجر در بخش دیگری درباره تحریم جشنواره گفت: تحریم را نمیفهمم. آیا تا به حال شده است درِ خانه را قفل کنیم و دیگر به آن برنگردیم؟ مگر قبول نداریم که انسان و آبادانی مفهومی یکسان دارند؟ آیا با ترک حرفه، کار و خانه خود به دستاوردی میرسیم یا آن را به غاصبانش واگذار میکنیم؟ من ترجیح میدهم در حفظ خانه خود کوشا باشم؛ حتی اگر پنجرههای آن شکسته باشد، با پارچه و تخته جلوی طوفان را بگیریم. مگر در زندگی واقعی چنین کاری نمیکنیم؟ آغوش جشنواره به روی هیچکس بسته نیست و هیچکس به خاطر حرف یا سلیقهاش از آغوش جشنواره کنار گذاشته نمیشود.
وی درباره تغییرات مکرر مدیریتی توضیح داد: بیثباتی در مدیریت فرهنگی، بحثی جدی و قابل تأمل است. من هم موافقم که با تغییر دولت یا مدیران، ساختارها و مدلهایی که کارآمد بودهاند، نباید تغییر کنند؛ مگر آنکه اشکالی در آنها وجود داشته باشد. پس از سالها، جشنواره صاحب دفتری با نام خودش شده است. اینکه به کاخ جشنواره فکر نکردهایم و یک سازمان مقتدر و فعال در طول سال نداریم، وضعیت مطلوبی نیست. به نظر من، جشنواره میتواند به اقتداری برسد که دیگر دچار مصائب مالی نباشد. این روند مورد تأکید است. برخی ممکن است نظام مدیریتیشان مبتنی بر هزینهکرد و تمایل به پیمانکاری باشد، اما به نظر من این شیوه در شأن یک دستگاه فرهنگی در یک کشور نیست. وقتی ثبات وجود داشته باشد، نقد معنا پیدا میکند؛ اما وقتی همهچیز متغیر است، چگونه میتوان نقد کرد؟ نظام فرهنگی کشور نیز باید از ثبات برخوردار باشد، در حالی که برخی شیوههای رایج تاکنون، از بزرگترین موانع اقتدار فرهنگی کشور بودهاند.
شاهسواری درباره نشستهای خبری جشنواره اظهار کرد: هیچکس را برای حضور در نشستهای خبری اجبار نمیکنیم. اگر هنرمندان میآیند، خانه خودشان است و قدمشان روی چشم ماست؛ اگر کسی به هر دلیلی نیاید، به او احترام میگذاریم و این تصمیم به خودشان مربوط است. با این حال، اکنون زمان خالی کردن صحنهای که خانه ما در مرکز آن قرار دارد، نیست و این اعتقاد شخصی من است.
وی درباره رسانههای حاضر در جشنواره نیز گفت: هیچ دخالتی در کار مسئول دعوت رسانهها، نداشتم؛ تنها درخواستم این بود که جز اهالی رسانه، کسی کارت رسانه دریافت نکند و فقط کسانی که بهطور حرفهای در رسانهها فعالیت خبری دارند، به عنوان نماینده رسانه حضور داشته باشند. نکته دیگر اینکه جشنواره فیلم فجر یک رویداد ملی است و نباید آن را با هیچ جشنواره دیگری مقایسه کرد. اشکال کار ما این است که خیلی سریع به سراغ قیاس میرویم. من نسبت به دانش سینمایی خود تواضع نمیکنم؛ این به آن معنا نیست که همهچیز را میدانم، اما از بسیاری مسائل آگاه هستم و اگر ندانم، یاد میگیرم. ماهیت این جشنواره به عنوان یک رویداد ملی، معطوف به کشف استعداد و نیروی انسانی است. ممکن است حتی از یک فیلم ضعیف، یک فیلمبردار یا صدابردار توانمند معرفی شود.
فیلمهای حاضر و غایب
دبیر جشنواره درباره تعداد فیلمهای حاضر و عدم حضور برخی آثار، از جمله فیلمهای محمد کارت، مجید مجیدی و بهروز افخمی، اظهار کرد: برخی فیلمها در جشنواره ثبتنام میکنند، اما در مرحله بعد نسخه فیلم به دبیرخانه نمیرسد. فیلمی بود که هنگام ثبتنام، تازه فیلمبرداری آن به پایان رسیده بود و با اصرار خواستار حضور در جشنواره بود، اما من ریسک نکردم که آن را بپذیرم؛ چراکه مهمترین بخش فرایند تولید فیلم، مرحله پستولید است. برخی فیلمها اصلاً ثبتنام نکردند و با این حال، بعضی رسانهها درباره عدم حضور این فیلمسازان مطالبی منتشر کردند و حاشیههایی به وجود آمد. حتی شاهد بودیم که برخی اساساً فیلمی نساخته بودند، اما رسانهها نام آنها را در فهرست فیلمسازان راهنیافته درج کرده بودند. با این حال، همه فیلمهایی که ثبتنام کردند، مطابق مقررات بررسی شدند. حدود ۲۰ فیلم نیز امکان ارائه نسخه نهایی پیدا نکردند؛ برخی صرفاً با دریافت پروانه ساخت ثبتنام کرده بودند و هنوز ساخته نشده بودند و برخی دیگر نیز به مرحله نهایی نرسیده بودند.
شاهسواری درباره هویت ملی جشنواره بیان کرد: عشق، علاقه و باور خود به این سرزمین را سال گذشته در پوستر جشنواره نشان دادیم. امسال نیز فیلم شیر سنگی برای پوستر انتخاب شد و تلاش کردیم حس حرکت موجود در فیلم در پوستر بازتاب پیدا کند؛ به همین دلیل یک فریم از فیلم انتخاب شد. به نظر من، مهدی دوایی کار جذابی انجام داده است، هرچند عکس زمینه فیلم متعلق به جمشید بایرامی است.
وی درباره ایجاد دبیرخانه دائمی گفت: اینکه آیا با تشکیل دبیرخانه دائمی، این روند به یک رویه ثابت تبدیل میشود یا نه، باید گفت اگر چنین نشود، نتیجه آن خسران خواهد بود. اگر کسی با رویکرد ملی دربیفتد، چارهای جز فرو افتادن ندارد؛ این یک اصل تاریخی است. سابقه این سرزمین نشان داده که ما هستیم، میمانیم و آینده را میسازیم؛ البته نه بدون دردسر و خسارت. همین امروز هم بیهزینه به اینجا نرسیدهایم. هزاران نفر در طول هزاران سال برای حفظ این سرزمین جان دادهاند. این سرزمین با قطرهقطره خون مردمانش ماندگار شده و با فردوسی، مولانا، رودکی و دیگر بزرگان به حیات خود ادامه داده است. چه نعمتی بالاتر از اینکه میتوانیم به زبان رودکی سخن بگوییم؟ ما همچنان زندگی میکنیم، راه میرویم و از دماوندِ بیبرف غصه میخوریم. این حالوهوا پیش از آنکه از شناخت ذهنی بیاید، از دل برمیخیزد و از دل به شناختی عمیقتر میرسیم.
دبیر چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر درباره حضور فیلمهای اقتباسی و توجه به این حوزه توضیح داد: جزو کسانی هستم که سالهاست درباره نبود مواجهه خلاقانه با متن، بهعنوان یکی از حلقههای مفقوده سینمای ایران صحبت کردهام. ناچاریم به این منظر بازگردیم؛ نه اینکه از آن دور بوده باشیم، اما اساساً نیازمند بازنگری جدی در این زمینه هستیم. سینما یک هنر ترکیبی است و گاهی خلاقیت در برداشت هنرمندانه از یک متن شکل میگیرد. در سینما و سریالسازی جهان نیز چنین رویکردی رایج است. ضمن اینکه براساس فراخوان، مقرر شد جایزهای بهصورت مستقل در یکی از بخشها به آثار اقتباسی اختصاص داده شود.
شاهسواری درباره فیلم «برمودا» ساخته محمد کارت بیان کرد: یکی از تأسفهای شخصی من این است که نتوانستم فیلم «قاتل و وحشی» را نمایش بدهم و سال گذشته نیز بهصراحت این موضوع را اعلام کردم. این فیلم به دلایلی که خارج از فهم من است، همچنان در محاق مانده است. اما موضوع فیلم برمودا از این جنس نیست؛ این دو فیلم کاملاً متفاوت هستند و دو فضا و جهان جداگانه دارند. فیلم برمودا را دیدهام، نه بهدلیل جشنواره، بلکه به این دلیل که محمد کارت با توجه به محبتی که به من داشت، فیلم را در اختیارم گذاشت. متأسفانه تاکنون هیچ امکانی برای نمایش این فیلم فراهم نشده است. با بغض میگویم که هیچ فرصتی مهیا نشده و چقدر خوب میشد اگر در جشنواره، این فیلم را در کنار شما میدیدیم.
وی درباره ضعفهای جشنواره گفت: عمر من کفاف اصلاح همه خطاهای 44 سال گذشته را نمیدهد. پس از ۴۲ دوره به جشنواره اضافه شدهام؛ آیا باید تمام مشکلات را یکباره حل کنم؟ فهرستکردن اشکالات، به نظر من کار درستی است و به ما کمک میکند بفهمیم باید روی چه موضوعاتی تمرکز کنیم، اما تفکیک مهمانان ویژه اقدام درستی نیست. در هر صورت، مهمانان و صاحبان فیلمها در جشنواره حضور دارند و فیلمها را در همان فضا میبینند. بنابراین، در این دوره استانداردسازی صورت گرفته، نه جداسازی. از فضای گسترده به فضایی محدودتر رفتهایم تا امکان مدیریت بهتر فراهم شود.
سودای سیمرغ
شاهسواری درباره داوریها نیز بیان کرد: با فشردگی زمان و شرایط مواجه هستیم. تصور میکردم بتوانم ترکیب نهایی داوران را اعلام کنم، اما درباره یکی دو نفر هنوز نیاز به گفتوگو داریم؛ در غیر این صورت امروز اعلام میکردیم. تعداد داوران هفت نفر خواهد بود. همچنین نظام داوری امسال یکپارچه است و سینما بهعنوان «سینما» داوری میشود. بخشهای فیلم کوتاه و مستند نیز دیده خواهند شد، چراکه ممکن است در آینده فرصت نمایش گسترده آنها فراهم نشود. همه به سودای سیمرغ در جشنواره حضور دارند. فیلم کوتاه و مستند جشنوارههای تخصصی خود را دارند، اما باید در جشنواره فیلم فجر به ماهیت سینما بپردازیم. یکی از تغییرات جدی امسال، یکپارچگی داوری است تا ایده مرکزی هویت و رویکرد ملی در تمام اجزای جشنواره نمایان باشد و از داوران نیز خواستهام این رویکرد را بهصورت کلی مدنظر قرار دهند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره نمایش فیلمهای کوتاه و مستند در جشنواره گفت: امکان نمایش فیلمهای کوتاه و مستند در سینماهای عمومی وجود ندارد، اما این آثار در خانه هنرمندان به نمایش درمیآیند. امیدوارم سال آینده بتوانیم برای این بخش نیز راهحلی مناسب پیدا کنیم.
انتهای پیام