در جلسه گذشته گفته شد که سوره حشر از سور مسبحات است. شش سوره در قرآن داریم که با تسبیح شروع میشوند. در روایت هست اگه کسی در عصر غیبت به خواندن مسبحات مقید شود، اگر قبل از خواب آنها را قرائت کند، چه بسا چشمش به جمال حضرت بقیه الله(عج) روشن شود.
در فضیلت این سوره روایت دیگری هم هست که میفرماید هر کس سوره حشر را بخواند تمام بهشت و دوزخ و عرش و کرسی و آسمانها و زمینهای هفتگانه و حشرات و بادها و پرندگان و درختان و جنبندگان و خورشید و ماه و فرشتگان همگی به او رحمت میفرستند و برای او استغفار میکنند و اگر در آن روز یا آن شب بمیرد شهید مرده است و این فضیلت البته با محتوای سوره ارتباط دارد.
وجه ارتباط این است که سوره حشر با تسبیح شروع میشود و تسبیح هستی یعنی اینکه کل جهان آفرینش در یک نظم و پیوستگی دلالت بر خدای تبارک و تعالی میکند و یکی از جلوههای مهم قدرت خدا در مواجهه با قدرتهای مادی دنيوی است و انسان مجاهد در مقابل ظالمها و طاغوتها مستظهر به قدرت الهی میشود.
او با یک روحیه توحیدی زندگی میکند و این روحیه توحیدی و جریان شناسیش نسبت به ایمان و نسبت به خط نفاق باعث میشود که یک خلوصی پیدا بکند و به خاطر این خلوص، از این ثواب برخوردار میشود.
تسبیح هستی در منطق توحیدی یک واقعیت زنده، آگاهانه و معناداری است که در دل این تسبیح، اعلام وابستگی مطلق جهان آفرینش به خالق یکتاست؛ آفرینشی که بر پایه نظام احسن الهی شکل گرفته است؛ نظامی هماهنگ، هدفمند، دقیق و عاری از عبث و بیهودگی که هر جزو آن در نسبت با کل معنا مییابد و نقش ایفا میکند.
تسبیح هستی، به معنی نفی هرگونه خودبسندگی در جهان هستی است. هیچ پدیدهای مستقل از اراده الهی تعریف نمیشود لذا در سوره حشر، بلافاصله بعد از بیان تسبیح میفرماید:
«هُوَ ٱلَّذِيٓ أَخْرَجَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ مِن دِيَٰرِهِمْ لِأَوَّلِ ٱلْحَشْرِۚ مَا ظَنَنتُمْ أَن يَخْرُجُوا وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُم مَّانِعَتُهُمْ حُصُونُهُم مِّنَ ٱللَّهِ فَأَتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ ٱلرُّعْبَۚ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُم بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي ٱلْمُؤْمِنِينَ فَٱعْتَبِرُواْ يَـٰٓأُوْلِي ٱلْأَبْصَٰرِ» (حشر، ٢)
هماوست كه يهودىنماهاى بىدينِ بنىنضير2 را بهمحض لشكركشىتان، از منطقۀ زندگىشان در مدينه اخراج كرد. خيال نمىكرديد به اين راحتىها بروند! خودشان هم خيال مىكردند قلعههاى محكمشان در برابر خدا حفظشان مىكند؛ ولى خدا از جايى سراغشان آمد كه فكرش را نمىكردند! و در دلهايشان وحشت انداخت؛ طورىكه هم بهدست خودشان خانههايشان را خراب مىكردند و هم بهدست مسلمانها! آى روشنبينها، عبرت بگيريد!
خدا بود که یهود بنی نضیر را قدرتمندانه از دژهای مستحکمشان بیرون کرد و هیچ قدرتی در برابر خدا از درون خود توان مقابله با او را ندارد. این یک جهان بینی توحیدی است که در آیات تسبیح ذکر میشود.
سیاق کلان آیات سوره حشر جریان نفاق و جریان پیمان شکن بنی نضیر را افشا و اقتدار جبهه ایمان را آشکار میکند. همان طور که عرض کردیم پایان سوره مجادله یک مرزبندی بین جبهه شیطان و جبهه خدا و حزب الله است و بعد تاکید میکند ایمان و ولایتمداری همراه با نصرت الهی و پیروزی بر حزب شیطان است؛ حزبی که حزب نفاق و حزب وابسته به دشمن است و شکست تاریخی میخورد.
نفاق در بیان قرآن کریم صرفا یک انحراف فردی نیست بلکه پدیدهای ساختاری و اجتماعی و فرهنگی و سیاسی است. جبهه نفاق در بزنگاههای تاریخی با دشمن بیرونی هم پیمان میشود، کما اینکه در اینجا خواهیم دید که عبدالله بن اُبی به یهود بنی نضیر، وعده کمک می دهد و از آنها میخواهد که مقاومت کنند:
«أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ نَافَقُواْ يَقُولُونَ لِإِخْوَٰنِهِمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَدًا أَبَدࣰا وَإِن قُوتِلْتُمْ لَنَنصُرَنَّكُمْ وَٱللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَٰذِبُونَ»(حشر، ١١)
مگر نديدى منافقهايى را كه به همفكرانشان، يعنى يهودىنماهاى بىدينِ بنىنضير، مىگفتند: «اگر اخراجتان كردند، ما هم همراهتان از مدينه بيرون مىآييم و عليه شما ابداً به حرف كسى گوش نمىدهيم و اگر با شما جنگيدند، حتماً كمكتان مىكنيم.»؟! خدا شهادت مىدهد كه آنها دروغ مىگويند
خداوند میفرماید اینها دروغ میگویند چون به دنبال منافع خود و تابع منطق قدرت هستند. ما الان هم میبینیم جبهه نفاق و جبهه ضد انقلاب که در مقابل نظام مقدس جمهوری اسلامی ایستادهاند، وعده پشتیبانی به همدیگر میدهند، اما هر کدام از اینها به دنبال منافع خود هستند و اگه ساعت مبادا برسد خودتخریبی در درون جبهه ضد انقلاب شروع میشود.
آیه اول سوه حشر به جهانبینی حاکم بر هستی اشاره میکند و تسبیح در این آیه صرفا یک ذکر لفظی نیست، بلکه اعلام حاکمیت مطلق توحید و نفی خودبنیادی قدرتهای مادی، نفی استقلال ظاهری امپراتوریها، نظامها و تمدنهای طاغوتی است.
آیه میفرماید جهان خاضع و خاشع برای خداست، خدا نقص و عیبی ندارد، طاغوتها که عددی نیستند و استقلال ذاتی ندارند. در جهان بینی قرآن کریم، هیچ قدرتی خارج از مدار توحید و سنتهای الهی عمل نمی کند، حتی دشمنان خدا هم ناخواسته در زمینِ بازی حکمت الهی عمل میکنند. خداوند عزیز و حکیم است. ممکن است خدا کاری بکند که جبهه ظالمین را با هم درگیر بکند یا جبهههایی باز بکند که اصلا به ذهن ما خطور نکند؛ البته اگه مستظهر به قدرت خدا باشیم، خدا هم عزیز است و هم حکیم.
عزیز یعنی قدرت شکست ناپذیر و حکیم یعنی تدبیر دقیق و زمان بندی الهی مشخص است. پیروزی مرحلهای اتفاق میافتد. در جهاد تمدنی پیروزی همیشه فوری نیست، اما قطعی و حکیمانه است. باید حوصله کرد، صبر کرد و مقاومت کرد. باید به وظیفه خود عمل بکنیم. شکستهای ظاهری یا تاخیرها، بخشی از مهندسی توحیدی الهی است.
مثلا خدا اراده میکند جبهه حق در اُحد شکست بخورد؛ آن هم به دلیل رها کردن تنگه تا مؤمنان متنبه بشوند و برگردند و به آنها میفرماید:
«وَلَا تَهِنُواْ وَلَا تَحْزَنُواْ وَأَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ» (آلعمران، ١٣٩)
از شكستخوردن در اُحد، ضعف به خودتان راه ندهيد و روحيهتان را نبازيد؛ چون شما حقيقتاً برتر هستيد، بهشرطى كه واقعاً ايمان داشته باشيد!
آیه دوم تا پنج سوره حشر میفرماید این خدا است که پیمان شکنان یهود بنی نضیر که پیمان شکنی کردند و کفر ورزیدند قدرتمندانه از دژهای مستحکمشان، اخراج کرد. طبق محاسبات مادی نه شما باور داشتید که اینها شکست میخورند(چون یهود بنی نضیر قدرت اقتصادی و نفوذ اجتماعی و سیاسی داشتند هم نفوذ سیاسی داشتند) و نه خودشان چنین گمان میکردند.
قانون خدا چیست؟ «فَأَتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا» خداوند از جایی به طاغوتها و منافقها و پیمانشکنها ضربه میزند که در اوج قدرت هستند و فکر نمیکنند از آنجا ضربه بخورند. همانطور که حضرت آقا فرمودند ارتش قوی جهان هم ممکن است از جایی ضربه بخورد که حس نکند؛ کما اینکه در چهل و هفت سال پیروزی انقلاب اسلامی دیدیم چه اتفاقاتی افتاد. پیروزی انقلاب یک آیت بزرگ الهی بود. کسی از انقلابیون باور نمیکرد که انقلاب پیروز بشود و فقط امام که مستظهر به قدرت خدا بود چنین باوری داشت.
داستان سقوط صدام را نگاه کنید. حساب و کتاب خدا قابل پیش بینی نیست. در حرز امام زمان(عج) که در مفاتیح الجنان هم هست این گونه میفرماید: «سَبِّبْ لَنا سَبَباً لَا نَسْتَطِيعُ لَهُ طَلَباً، بِحَقِّ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ، صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ أَجْمَعِينَ». یعنی خدای تبارک و تعالی، سبب ساز است و سببهای خدا سریع فراهم میشود.
بنابراین استحکامات نظامی بنی نضیر باعث شد به قدرت مادی خود اعتماد کنند و دچار خطای محاسباتی شوند. کما اینکه بعضی از این ضد انقلابهای داخلی به قدرت مادی آمریکا و صهیونیسم دل میبندند و فکر میکنند که اینها فعال لما یشا هستند و از سنت الهی غافلند.
نظامهایی که بر ثروت و قدرت مادی و امنیت مصنوعی و حمایت بیگانگان متکی هستند در برابر ایمان مستحکم و قدرت الهی فرو میریزند و رحمت خدا در دل قاطعیت و در دل جهاد فی سبیل الله ایجاد میشود. راه نابودی اینها القای ترس است. جبهه نفاق و پیمان شکنان از طریق ترس داخلی فروریختند.
طبق آیه، داستان غزوه بنی نضیر برای عبرت است. البته اعتبار یعنی عبور از ظاهر به باطن است. عبارت عبور از لفظ به معنا است. عبرت یعنی درس گرفتن از تاریخ و حادثه است. آنها که اهل بصیرت هستند از این مسئله میتوانند عبرت بگیرند.
باید از لحاظ تاریخی جزئیات غزوه بنی نضیر را بدانیم تا سوره حشر را بفهمیم. نام دیگر این سوره، بنی نضیر است چون از ابتدا تا انتها در مورد همین غزوه است. برای درک کامل این ماجرا به جلد ۹ کتاب الصحیح فی سیره النبی الاعظم(ص) از مرحوم آیت الله سید جعفر مرتضی عاملی(صفحه ۳۱ به بعد) مراجعه کنید که تقریبا بیش از دویست و هشتاد صفحه مطلب در این مورد هست.
کتاب دومی که خیلی ساده است و میتوانید به آن مراجعه کنید کتاب فروغ ابدیت از آیت الله العظمی سبحانی است که خیلی خلاصه این ماجرا را بیان کردند.
در مدینه سه طایفه از یهود بودند؛ بنی نضیر، بنی قینقاع و بنی قریظه که پیمان مدینه یا قانون اساسی مدینه را امضا کرده بودند. به اینها معاهد میگویند؛ یعنی قانون اساسی را میپذیرند. اما متاسفانه همان گونه که قرآن کریم هم اشاره میکند اینها عهدشکن هستند. بنی قینقاع شش ماه بعد از غزوه بدر پیمان شکنی کردند که البته برخوردی با آنها شد و برگشتند. بنی نضیر بعد از غزوه احد، عهد شکنی کردند، چون احساس کردند اسلام ضعیف شده است.
همان طور که جریان آمریکا و صهیونیستها و منافقان داخلی فکر میکردند ایران در شرایطی قرار گرفته که ضعیف شده و جنگ دوازده روزه را تحمیل کردند. بعد فتنه دی ماه را به راه انداختند که بعد از آن استحکام داخلی ایران اسلامی را در حماسه بیست و دو دی و حماسه بیست و دو بهمن دیدند.
بنی نضیر هم تصور کردند پیامبر(ص) ضعیف شده است از این رو پیمان شکنی کردند. اما عهدشکنی بنیقریظه بعد از جنگ احزاب شروع شد. البته بعد از جریان غزوه احزاب، همه یهود با مشرکین هم پیمان شدند تا اسلام را از بین ببرند که البته شکست خوردند.
در سال هفتم در خیبر، شکست قطعی خوردند، گروهی از بین رفتند. عدهای تبعید شدند و عدهای به شام برگشتند. خداوند در سوره مائده و در سوره نسا درباره پیمان شکنی آنها سخن گفته و فرموده به دلیل این پیمان شکنی خداوند آنها را لعن کرده است.
انتهای پیام