تجلی صفات «کاسر» و «جابر» در هندسه جهاد؛ چرا سختی‌های نبرد «خیر کثیر» است

به قلم اسدالله اسدی‌گرمارودی، عضو هیئت علمی دانشکده علوم انسانی دانشگاه فرهنگیان  تهران 

 

قرائت دعای جوشن کبیر در شب‌های رمضان المبارک حلاوت مضائفی را در جان و روح آدمی تزریق می‌کند و تدبر و تعمیق در هر کلمه از آن، آدمی را مستغرق در دریای نامحدود صفتی از صفات حضرت حق می‌نماید.

 

ای خوشا آنکس که توفیق یارش شود تا در این غواصی و غور به مرواریدی دست یابد. در فراز چهلم(۴۰) جوشن کبیر، دو صفت مترتب از صفات خداوند «يَا كَاسِرُ يَا جَابِرُ» ای شکننده، ای جبران‌کننده، ذکر شده است که خداوند را بدان صفات خطاب قرار داده و بدین‌سان اذعان می‌داریم که در منظومه حکمت الهی، هر چه آن خسرو کند، امری غایتمند است.

 

مصداق بارز قرآنی این مطلب داستان همراهی حضرت موسی با حضرت خضر(صلوات الله علیهم) و امتحانات سه‌گانه است که نمونه‌ای از تجلی صفات «كَاسِرُ و جَابِرُ» خداوندی به‌ شمار می‌آید؛ زیرا با آغازی شکننده و فرجامی جبران‌کننده همراه است.

 

زمانه، زمانه جنگ است و ماهیت جنگ‌ها، ماهیت خرابی و ویرانی است و نقص اموال و انفس ذات هر جنگ به شمار می‌رود.  

 

در منطق وحی چنانچه این «شکنندگی و کاسری» در راستای حکمت و غایتی متعالی و در راستای شریعت و فرمان الهی واقع شود، در حقیقت در دایره مدار حکمت خدای «جابر و جبران‌کننده» واقع  می‌گردد. این است  که مؤمنان تحت آموزه‌های قرآن کریم یقین دارند: «عَسَىٰ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا»، لذا امروزه بارزترین مصداق تجلی صفات «کاسر و جابر» خداوندی را می‌توان در رفتار و گفتار و کردار ملت سرافراز ایران اسلامی در جنگ با فرعون‌ها و قارون‌های زمانه دید که با همه آلام برآمده از جنگ و نبرد با دشمن زبون، باورمندانه پذیرفته‌اند اگر خدای «کاسر و جابر» می‌فرماید: «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ ۖ وَ عَسَىٰ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ۖ وَ عَسَىٰ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لَاتَعْلَمُونَ» از جنگ نهراسند و به گفته امام راحل آن را نعمت شمارند و کشتن و کشته شدن را پیروزی و ظفر بدانند؛ اینجاست که می‌توان این تعبیر را داشت:

در عمق معنای واژه «شهید» دو صفت «کاسری و جابری» در معیتی جداناپذیر در تجلی و تلألواند که خدا خود فرمود: «وَلا تَقولوا لِمَن يُقتَلُ في سَبيلِ اللَّهِ أَمواتٌ ۚ بَل أَحياءٌ وَلٰكِن لا تَشعُرونَ» (بقره: ۱۵۴) و به آنها که در راه خدا کشته می‌شوند، مرده نگویید! بلکه آنان زنده‌اند، اما شما نمی‌فهمید.

 

در  مشرب عرفان ناب اسلامی نیز «مقام فناء فی الله» برآمده از تجلی صفت «کاسر» و مقام «بقاءبالله» تجلی صفت «جابری» خداوند است؛ بدین معنا که تا دلی نشکند و صفت «کاسری»  آن دل را صیقل ندهد، هرگز آن دل توفیق درک صفت «جابری» نخواهد یافت و حرم رب‌العالمین نخواهد شد.