به قلم رضا نباتی؛ مؤلف کتب درسی قرآن
«بسم الله الرحمن الرحیم
در روزهای اخیر، خبر ابلاغ «طرح ملی یک آیه» منتشر شد؛ طرحی که با محوریت مساجد و ظرفیتهای مردمی دنبال میشود و طبیعتاً نشاندهنده دغدغه ارزشمند متولیان امر برای تقویت انس عمومی با قرآن کریم است. بیتردید هر حرکتی که با نیت توسعه فرهنگ قرآنی در جامعه شکل گیرد، قابل تقدیر و حمایت است؛ اما در کنار این حمایت، توجه به برخی نکات و ملاحظات میتواند به اثربخشی بیشتر چنین طرحهایی کمک کند.
یکی از موضوعاتی که سالها در حوزه آموزش و ترویج قرآن درباره آن گفتوگو شده، تفاوت میان «ایده ملی» و «طرح واحد ملی» است. برای مثال، هنگامی که شهید آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای رهبر معظم انقلاب بر تربیت 10 میلیون حافظ قرآن تأکید میکنند، این موضوع بیشتر بهعنوان یک افق و هدف کلان فرهنگی مطرح میشود؛ افقی که طبیعتاً میتواند با روشها، الگوها و مسیرهای متنوعی دنبال شود.
هر برنامهای که در مقیاس ملی اجرا میشود، طبیعتاً نیازمند بررسی علمی، اجرای آزمایشی، آسیبشناسی و سنجش میزان موفقیت است. این مسئله نه از سر مخالفت با طرحها، بلکه برای افزایش ماندگاری و اثربخشی آنها ضروری به نظر میرسد
جامعه ایران از تنوع گسترده فرهنگی، زبانی، اقلیمی و حتی سلیقههای آموزشی برخوردار است. نوع ارتباط مردم مناطق مختلف با قرآن نیز متفاوت است؛ برخی با تلاوت، برخی با حفظ، برخی با ترجمه و گروهی با تدبر و فهم مفاهیم ارتباط عمیقتری برقرار میکنند. به همین دلیل شاید بهتر باشد در کنار طرحهای فراگیر، به ظرفیت طرحهای بومی و محلی نیز توجه بیشتری شود.
در بسیاری از استانها، مساجد، مؤسسات و جلسات مردمی، تجربههای موفق و ارزشمندی در حوزه آموزش و انس با قرآن وجود دارد که حاصل سالها فعالیت میدانی و شناخت مخاطب است. اگر این تجربهها بیشتر دیده و تقویت شوند، میتوانند مکمل بسیار خوبی برای برنامههای کلان کشوری باشند.
نکته دیگری که اهمیت دارد، توجه به پشتوانه پژوهشی و ارزیابی مستمر طرحهاست. هر برنامهای که در مقیاس ملی اجرا میشود، طبیعتاً نیازمند بررسی علمی، اجرای آزمایشی، آسیبشناسی و سنجش میزان موفقیت است. این مسئله نه از سر مخالفت با طرحها، بلکه برای افزایش ماندگاری و اثربخشی آنها ضروری به نظر میرسد. همچنین در حوزه آموزش عمومی قرآن، هنوز ظرفیتهای پژوهشی فراوانی وجود دارد که میتوان بیش از گذشته به آنها پرداخت؛ از جمله اینکه برای گروههای سنی مختلف، چه آیات و سورههایی مناسبتر است، چه شیوههایی در ایجاد انس پایدار با قرآن مؤثرتر است و چگونه میتوان آموزش قرآن را کاربردیتر و متناسبتر با نیازهای مخاطب طراحی کرد.
یکی از مهمترین موضوعات در آموزش قرآن، توجه همزمان به «تلاوت»، «فهم» و «تدبر» است. حفظ قرآن کریم بدون شک کاری ارزشمند و مبارک است، اما در کنار آن، باید زمینهای فراهم شود تا مخاطب بتواند ارتباط معنایی و کاربردی با آیات برقرار کند و قرآن را در زندگی روزمره خود حاضر ببیند. در این میان، نقش معلم و مربی قرآن نیز بسیار مهم است. تجربه نشان داده هر جا معلمان توانمند، آموزشدیده و علاقهمند حضور داشتهاند، اثرگذاری فعالیتهای قرآنی چند برابر شده است.
بنابراین، سرمایهگذاری در حوزه تربیت معلم و ارتقای شیوههای آموزشی میتواند یکی از اولویتهای مهم برنامههای قرآنی باشد. نکته مهم دیگر، ضرورت گفتوگوی علمی و شنیدن دیدگاههای متنوع در حوزه قرآن است. طبیعی است که درباره شیوهها و برنامههای قرآنی، نگاهها و تجربههای متفاوتی وجود داشته باشد و همین تضارب آرا میتواند به پختگی بیشتر تصمیمها کمک کند.
امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند همافزایی، پژوهش و استفاده از همه ظرفیتهای مردمی و تخصصی در حوزه قرآن هستیم. اگر طرحهای ملی در کنار حمایت از ابتکارهای بومی، با نگاه علمی، تدبرمحور و مخاطبشناسانه پیش بروند، میتوان امیدوار بود که انس عمومی با قرآن در جامعه عمیقتر، ماندگارتر و اثرگذارتر شود.
امید است همه فعالان، مدیران و دلسوزان حوزه قرآن کریم، با همدلی و بهرهگیری از تجربههای متنوع، در مسیر تحقق جامعهای قرآنی و آشنا با مفاهیم الهی بیش از پیش موفق باشند.»
انتهای پیام