عرفه مسلماً عید است اگر چه به عنوان عید از آن یاد نمیشود؛ عرفه روزی است که خدا بندگانش را به عبادت و طاعت خویش دعوت کرده و سفرههای جود و احسانش را برای آنان گسترده و شیطان در این روز خوارتر و حقیرتر و راندهتر و خشمناکتر از روزهای دیگر است.
شیخ عباس قمی در مفاتیحالجنان نوشته است: شب نهم ذیالحجه از شبهای پربرکت و شب مناجات با خداوند برآورنده حاجات است و توبه در آن شب پذیرفته و دعا در آن مستجاب است و کسی که آن شب را با عبادت به پایان ببرد، پاداش ۱۷۰ سال عبادت دارد.
امام صادق(ع) در حدیثی فرمود: «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَتَجَلَّی لِزُوَّارِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع. قَبْلَ أَهْلِ عَرَفَاتٍ وَ یَقْضِی حَوَائِجَهُمْ وَ یَغْفِرُ ذُنُوبَهُمْ وَ یُشَفِّعُهُمْ فِی مَسَائِلِهِمْ ثُمَّ یَأْتِی أَهْلَ عَرَفَةَ فَیَفْعَلُ ذَلِکَ بِهِم؛ خداوند بزرگ پیش از آنکه در روز عرفه بر اهل عرفات تجلّی کند، بر زائران قبر حسین (ع) تجلی میکند و حاجاتشان را برمیآورد و گناهانشان را میآمرزد و شفاعتشان را درباره دیگران میپذیرد، آنگاه به اهل عرفات توجه میکند و با آنان نیز این گونه رفتار میکند». (کامل الزیارات، ص. ۱۷۰)
از امام زینالعابدین(ع) نقل شده است که ایشان در روز عرفه، صدای سائلی که از مردم درخواست کمک میکرد را شنید، امام به او فرمود: وای بر تو، آیا از غیر خدا درخواست میکنی در این روز و حال آنکه امید میرود در این روز برای بچههای در شکم، فضل خدا شامل حالشان شود و سعید شوند.
برای بهرهمندی از فیوضات این روز بزرگ به ویژه برای آنهایی که در سرزمین وحی حضور ندارند، اعمال مستحبی فراوانی از جمله اعمال زیر توصیه شده است:
1. یکی از اعمال روز عرفه، غسل است که مستحب است قبل از زوال خورشید انجام شود.
2. زیارت امام حسین(ع) که از هزار حج و هزار عمره و هزار جهاد بالاتر است و احادیث، در کثرت فضیلت زیارت آن حضرت در این روز متواتر است و اگر کسى توفیق یابد که در این روز تحت قُبّه مقدسه آن حضرت باشد، ثوابش از کسى که در عرفات است، کمتر نیست.
3.بعد از نماز عصر، پیش از آنکه مشغول به خواندن دعاهاى عرفه شود، در زیر آسمان دو رکعت نماز بجا آورد و نزد حق تعالى به گناهان خود اعتراف و اقرار کند تا به ثواب عرفات رستگار و گناهانش آمرزیده شود، پس چون وقت ظهر شد، زیر آسمان رود و نماز ظهر و عصر را با رکوع و سجود نیکو به عمل آورد و چون فارغ شد، دو رکعت نماز اقامه کند؛ در رکعت اول، بعد از سوره «حمد»، «توحید» و در دوم بعد از سوره «حمد»، سوره «کافرون» خوانده شود و بعد از آن چهار رکعت (دو نماز دو رکعتی) نماز گزارد که در هر رکعت بعد از سوره «حمد»، سوره «توحید» را ۵۰ مرتبه بخواند که این نماز، همان نماز حضرت امیرالمؤمنین(ع) است.
4. شیخ کفعمى در کتاب «مصباح» فرموده است: روزه در روز عرفه مستحب است، براى کسى که ضعف پیدا نکند و مانع دعا خواندن او نشود.
5. تسبیحات حضرت رسول(ص) در روز عرفه: «سُبْحانَ الَّذى فِى السَّمآءِ عَرْشُهُ سُبْحانَ الَّذى فِى الارْضِ حُکْمُهُ سُبْحانَ الَّذى فِى الْقُبوُرِ قَضآؤُهُ سُبْحانَ الَّذى فِى الْبَحْرِ سَبیلُهُ سُبْحانَ الَّذى فِى النّارِ سُلْطانُهُ سُبْحانَ الَّذى فِى الْجَنَّةِ رَحْمَتُهُ سُبْحانَ الَّذى فِى الْقِیمَةِ عَدْلُهُ سُبْحانَ الَّذى رَفَعَ السَّمآءَ سُبْحانَ الَّذى بَسَطَ الاْرْضَ سُبْحانَ الَّذى لا مَلْجَاَ وَلا مَنْجا مِنْهُ اِلاّ اِلَیهِ»، سپس ۱۰۰ مرتبه «سُبْحانَ اللّهِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ وَلا اِلهَ اِلا اللّهُ وَاللّهُ اَکْبَرُ» بگوید.
6. سوره «توحید» ۱۰۰ مرتبه و «آیةالکرسى» ۱۰۰ مرتبه و ۱۰۰ مرتبه صلوات بر محمّد و آل محمد خوانده شود و سپس ۱۰ مرتبه «لا اِلهَ اِلا اللّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یحْیى وَ یمیتُ وَیمیتُ وَیحْیى وَهُوَ حَىُّ لا یموُتُ بِیدِهِ الْخَیرُ وَهُوَ عَلى کُلِّشَىْءٍ قدیرٌ»، ۱۰ مرتبه «اَسْتَغْفِرُ اللّهَ الَّذى لا اِلهَ اِلاّ هُوَ الْحَىُّ الْقَیومُ وَ اَتوُبُ اِلَیهِ»، ۱۰ مرتبه «یا اَللّهُ»، ۱۰ مرتبه «یا رَحْمنُ»، ۱۰ مرتبه «یا رَحیمُ». ۱۰ مرتبه «یا بَدیعَ السَّمواتِ وَالاْرْضِ یا ذَاالْجَلالِ وَالاْکْرامِ»، ۱۰ مرتبه «یا حَىُّ یا قَیومُ»، ۱۰ مرتبه «یا حَنّانُ یا مَنّانُ»، ۱۰ مرتبه «یا لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ»، ۱۰ مرتبه «آمینَ» خوانده شود.
7. در روایتی از حضرت صادق(ع) روایت شده است که در این روز خوانده شود: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ یا مَنْ هُوَ اَقْرَبُ اِلَىَّ مِنْ حَبْلِ الْوَریدِ یا مَنْ یحوُلُ بَینَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ یا مَنْ هُوَ بِالْمَنْظَرِ الاْعْلى وَبِالاْفُقِ الْمُبینِ یا مَنْ هُوَ الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى یا مَنْ لَیسَ کَمِثْلِهِ شَىْءٌ وَ هُوَ السَّمیعُ الْبَصیرُ اَسْئَلُکَ اَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ الِ محمد» و بخواه حاجت خود را که بر آورده خواهد شد.
8. سپس این ذکر صلوات را بگوید: اَللّهُمَّ یا اَجْوَدَ مَنْ اَعْطى وَ یا خَیرَمَنْ سُئِلَ وَیا اَرْحَمَ مَنِ اسْتُرْحِمَ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ فِى الاْوَّلینَ وَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ فِى الاّْخِرینَ وَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ و َآلِهِ فِى الْمَلاَءِ الاْعْلى وَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ فِى الْمُرْسَلینَ اَللّهُمَّ اَعْطِ مُحَمَّداً وَآلَهُ الْوَسیلَةَ وَالْفَضیلَةَ وَالشَّرَفَ وَالرِّفْعَةَ وَالدَّرَجَةَ الْکَبیرَةَ اَللّهُمَّ اِنّى آمَنْتُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللّهُ عَلَیهِ وَآلِهِ وَلَمْ اَرَهُ فَلا تَحْرِمْنى فِى الْقِیمَةِ رُؤْیتَهُ وَارْزُقْنى صُحْبَتَهُ وَ تَوَفَّنى عَلى مِلَّتِهِ وَاسْقِنى مِنْ حَوْضِهِ مَشْرَباً رَوِیاً سآئِغاً هَنَّیئاً لا اَظْمَاءُ بَعْدَهُ اَبَداً اِنَّکَ عَلى کُلِّشَىْءٍ قَدیرٌ اَللّهُمَّ اِنّى آمَنْتُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللّهُ عَلَیهِ وَآلِهِ وَلَمْ اَرَهُ فَعَرَّفْنى فِى الْجِنانِ وَجْهَهُ اَللّهُمَّ بَلِّغْ مُحَمَّداً صَلَّى اللّهُ عَلَیهِ وَآلِهِ مِنّى تَحِیةً کَثیرَةً وَ سَلاماً.»
9. دعای ام داوود خوانده شود.
10.دعای امام حسین(ع) در روز عرفه خوانده شود.
11. در آخر روز عرفه این دعا خوانده شود: «یا رَبِّ اِنَّ ذُنُوبى لا تَضُرُّکَ وَاِنَّ مَغْفِرَتَکَ لى لا تَنْقُصُکَ فَاَعْطِنى ما لاینْقُصُکَ وَاغْفِرْ لى ما لایضُرُّکَ و همچنین بخواند: اَللّهُمَّ لا تَحْرِمْنى خَیرَ ما عِنْدَکَ لِشَرِّ ما عِنْدى فَاِنْ اَنْتَ لَمْ تَرْحَمْنى بِتَعَبى وَ نَصَبى فَلاتَحْرِمْنى اَجْرَ الْمُصابِ عَلى مُصیبَتِهِ.»
12. دعای مشلول امیرالمؤمنین(ع) نیز خوانده شود.